Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Ik sta in de Elsevier!

ELSEVIER Uw website staat bol van de juridische informatie. Zelf noemt u het een uit de hand gelopen hobby.

Engelfriet: ‘Klopt, ik verdien er niets mee. In mijn dagelijks leven ben ik octrooigemachtigde bij Philips, maar daarmee heeft de website niets te maken. Halverwege de jaren negentig zat ik in een studentenvereniging, en op een dag kregen we een boze fax. Dat ging over een plaatje van Garfield dat we nietsvermoedend op de verenigingswebsite hadden geplaatst. Ik heb toen met een paar vrienden proberen uit te zoeken wat wel en niet mag. Maar over internetrecht was weinig te vinden.’

ELSEVIER En toen dacht u: ik ga al mijn vrije tijd eens gezellig in een website steken.

Ik zou zeggen, lees verder, maar dan moet u wel een abonnement hebben. Of even naar de AKO of Bruna natuurlijk.

En die Egyptische priesteres had geen auteursrecht, het medium wel.

Arnoud

Niels Huijbregts is op Opinieweblog de serie ¡Viva la Creación! begonnen over creativiteit, internet en de toekomst van auteursrecht. Dit is de aanloop voor de discussie op PICNIC’07 waarover ik gisteren schreef.

De aftrap begint goed: creativiteit is altijd voor een deel na-apen. Niet zozeer jatten, als wel bestaande dingen samenvoegen en zo iets nieuws te creëren. En ja, dan loop je tegen het auteursrecht aan. Iedere auteur heeft volautomatisch dat auteursrecht, en kan daarmee elk gebruik van zijn werk controleren.

Da’s mooi, maar er zit een groot nadeel aan: ‘alle rechten voorbehouden’ is wel erg streng. Het houdt in dat je je , als je geïnspireerd raakt door iets dat je hoort of ziet, telkens moet afvragen of dat wel mag. En dat belemmert de creativiteit. Want creativiteit wil helemaal niet onderbroken worden door juridische vraagstukken. Creativiteit wil creëren.

Wordt vervolgd.

Arnoud

Juristen die de bovenstaande titel lezen, worden spontaan zenuwachtig. De regels over algemene voorwaarden zijn streng. Geen stuk papier met de algemene voorwaarden meegegeven? Dan zijn ze niet geldig. Gewoon verwijzen naar de Kamer van Koophandel of aanbieden dat je ze op verzoek opstuurt, mag alleen als het echt onredelijk is om te verlangen dat dat stuk papier wordt afgegeven.

Een website-adres (URL) noemen is tegenwoordig echter hetzelfde als een stuk papier overhandigen, zo besliste onlangs de Rechtbank Haarlem. Daarmee zou het niet langer nodig zijn om algemene voorwaarden ter hand te stellen bij het sluiten van een overeenkomst. Dat lijkt mij onwenselijk en bovendien juridisch onjuist.

Het uitgangspunt is duidelijk. Aan algemene voorwaarden zit je snel vast, ook als je ze niet gelezen hebt. Maar de gebruiker moet wel aan de wederpartij een redelijke mogelijkheid hebben geboden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen. Anders zijn deze vernietigbaar, zo zegt art. 6:233 (weet u nog van Planet). Wel zo eerlijk; je moet tenslotte weten waar je voor tekent. En dat papieren exemplaar dient als bewijs.

Artikel 6:234 noemt vier manieren waarop je die redelijke mogelijkheid kunt bieden:

1. Je geeft ze op een stuk papier aan de wederpartij voor of bij het sluiten van de overeenkomst.
2. Als dat echt niet praktisch is, zoals bij de supermarkt, dan wijs je de wederpartij er voor of bij het sluiten van de overeenkomst op dat ze bij de Kamer van Koophandel of de rechtbank liggen, en bied je aan ze een kopie te sturen.
3. Als het een elektronische overeenkomst is, dan zet je de tekst leesbaar en downloadbaar online zodanig dat de wederpartij ze voor of bij het sluiten van de overeenkomst kan lezen.
4. Als het een elektronische overeenkomst is, en de vorige optie is toch echt niet praktisch (denk aan een overeenkomst via SMS), dan meld je waar ze staan en bied je aan ze een kopie te sturen, eventueel per e-mail.

Deze regels zijn duidelijk en overzichtelijk. Geef een stuk papier, tenzij dat echt niet kan en meld dan dat je ze zult opsturen als iemand dat wil. En dan bedoelen we dus als dat echt niet kan. Doe je het elektronisch, toon dan gewoon de tekst, en geen flauwekul met rare iframes of niet-kopieerbare PDF-bestanden. Heb je geen ruimte voor die tekst, link er dan naar. Kan zelfs dat niet, dan willen we graag weten wat je aan het doen bent, maar zeg dan in ieder geval waar ze staan.

De hoofdregel is en blijft “geef een stuk papier”. Doe je dat niet, en heb je geen goede uitleg waarom niet, dan worden je algemene voorwaarden vernietigd. Zie bijvoorbeeld LJN AW4154:

Het moet er derhalve voor gehouden worden dat Rialto aan [geïntimeerde] niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen, nu de in artikel 6:234 lid 1 aanhef en sub a BW genoemde handelwijze niet is benut en Rialto niet heeft aangegeven waarom dit redelijkerwijs niet mogelijk was. Met name gelet op deze laatstgenoemde omstandigheid kan het Rialto niet baten dat zij de in dat artikel sub b genoemde handelwijze heeft toegepast.

En uit het HR-arrest Geurtzen/Kampstaal blijkt dat dit wel degelijk een uitputtende lijst is. Voldoe je niet aan een van deze vier, dan zit je fout. De enige ‘escape’ is als de wederpartij wist van de algemene voorwaarden, ook al waren ze niet ter hand gesteld bij de overeenkomst. Bijvoorbeeld als je meerdere malen overeenkomsten sluit met steeds dezelfde algemene voorwaarden (zie het Hoge-Raad arrest van 6 april 2001, LJN AB0901). De wederpartij mag dan bekend geacht te zijn met die algemene voorwaarden.

Het bewijs ligt bij de gebruiker van de voorwaarden; die moet aantonen dat hij die redelijke mogelijkheid heeft geboden. Iets wat Scarlet in juli niet lukte trouwens.

In deze zaak werden er geen stukken papier uitgewisseld. De gedaagde had alleen deze mededeling bij de offerte geplaatst:

Op de dienstverlening zijn Algemene leveringsvoorwaarden van toepassing […]. Deze Algemene leveringsvoorwaarden vindt u op www.marijnontwerp.nl en worden u op verzoek onmiddellijk verstrekt.

Het ging hier om een schriftelijke offerte voor een grafisch ontwerp. Dat is geen elektronische overeenkomst, dus in principe had de ontwerper gewoon de voorwaarden op een stuk papier moeten afgeven. Een ontwerper is geen Albert Heijn, dus het excuus dat “dit redelijkerwijs niet mogelijk is” gaat voor hem niet op. Daarmee gaat artikel 6:234 dus niet op. Zou je denken.

Want wat zegt de rechter:

Het gebruik van het internet is in het huidige tijdsgewricht inmiddels zodanig ingeburgerd, dat het op elektronische wijze beschikbaar stellen van algemene voorwaarden naar het oordeel van de kantonrechter gelijkwaardig geacht kan worden aan de feitelijke terhandstelling daarvan als genoemd in artikel 6:234 lid 1 sub BW. (…) Nu door [gedaagde] geen feiten of omstandigheden zijn aangevoerd waaruit kan worden afgeleid dat het hem onmogelijk was om via het internet kennis te nemen van de door [eiseres] gehanteerde algemene voorwaarden, leidt het voorgaande ertoe dat zijn beroep op de vernietigbaarheid van de algemene voorwaarden geen effect kan sorteren.

Met andere woorden, een website-adres (URL) noemen is gelijkwaardig aan een stuk papier overhandigen, en daarmee is voldaan aan de eis dat er een stuk papier moet worden overhandigd.

Dat is toch echt niet de bedoeling. Ter hand stellen is ter hand stellen, en niet wuiven naar een website. En het rare is, als het een elektronische overeenkomst was geweest, had de gebruiker bij het sluiten van de overeenkomst een link naar de voorwaarden zelf (en niet naar de hoofdpagina) moeten tonen, op een zodanige manier dat je die kon opslaan ook nog. En hier is het genoeg om te verwijzen naar een mystery meat hoofdpagina, waarbij je maar moet weten dat “leveringsvoorw.” de algemene voorwaarden zijn. We mogen denk ik blij zijn dat de voorwaarden in een PDF staan en niet in een dansende Flash-animatie.

Update (6 december 2009): een lezer wees in de comments op dit arrest met daarin de overweging

Hutten heeft aangevoerd dat [gedaagde sub1] en [gedaagde sub 2] – zoals in de overeenkomst is vermeld – de algemene voorwaarden ook op haar website konden raadplegen. Dit maakt echter nog niet dat Hutten daarmee aan [gedaagde sub1] en [gedaagde sub 2] – in de zin van artikel 6:233 sub b BW – een redelijke mogelijkheid heeft geboden om kennis te nemen van de algemene voorwaarden. Dat zou anders zijn als het redelijkerwijs niet mogelijk was de algemene voorwaarden aan [gedaagde sub1] en [gedaagde sub 2] ter hand te stellen en dat is niet gesteld of gebleken.

(Bedankt voor de tip, Arnout)

Arnoud

XS4ALL organiseert wedstrijd videosampling:

Vandaag is op www.vivalacreacion.nl een wedstrijd in videosampling gelanceerd. Iedereen kan aan het project deelnemen door beeld en geluid te uploaden en te remixen. Jeroen Hofs - bekende videosampler Eboman - mixt mee en helpt deelnemers. Op 27 september wordt tijdens PICNIC’07 een prijs uitgereikt aan de mooiste creatie.

Op diezelfde 27 september organiseert XS4ALL samen met Creative Commons Nederland een discussiesalon over auteursrecht in de hedendaagse remixcultuur.

Arnoud

Een nieuwe rechtszaak over open source licenties. Geen GPL-schendingen in producten, maar een schending van de relatief onbekende Artistic License bij software voor modeltreintjes. Toch kan deze zaak wel eens erg belangrijk worden. Zoals Mark Radcliffe opmerkt:

The decision makes two important points: (1) the Artistic License is a contract and (2) the failure to include the copyright notices was not a “restriction” on the scope of the license.

Dat eerste punt is voor Amerikanen niet evident: daar moet een contract consideration, een tegenprestatie van de wederpartij bevatten. Hier in Nederland is een licentie altijd een contract. Dat de Artistic License een contract is, lijkt de rechter af te leiden uit het feit dat er niet alleen maar toestemming wordt verleend:

The condition that the user insert a prominent notice of attribution does not limit the scope of the license. Rather, Defendants’ alleged violation of the conditions of the license may have constituted a breach of the nonexclusive license, but does not create liability for copyright infringement where it would not otherwise exist. Therefore, based on the current record before the Court, the Court finds that Plaintiff’s claim properly sounds in contract (…)

Je kunt iemand die je naam niet prominent vermeldt, niet aanklagen wegens inbreuk op het auteursrecht. “Prominente naamsvermelding” staat niet in de auteurswet. Wil je die eis opleggen, dan moet je een contract sluiten met de licentienemer. Daarom moet de licentie als contract gezien worden.

Het tweede punt is lastiger. Amerikaans recht maakt onderscheid tussen beperkingen aan de gegeven licentie zelf en bijkomende verplichtingen voor de wederpartij. “U mag kopiëren maar niet naar derden verspreiden” is een beperking; “u belooft de broncode geheim te houden” is een bijkomende verplichting. Wie bij zo’n licentie de software naar derden verspreidt, gaat de licentie te buiten en pleegt inbreuk op het auteursrecht. Maar wie zich niet houdt aan de geheimhoudingsverplichting, pleegt alleen contractbreuk.

En dat maakt uit, want bij contractbreuk kun je in de VS alleen schadevergoeding vragen. Nakoming afdwingen noemen ze daar specific performance en dat krijg je niet snel voor elkaar. Bij inbreuk kun je eisen dat het product van de markt gaat, en dat is natuurlijk een leuk drukmiddel om andere eisen voor elkaar te krijgen.

In Nederland is een open source licentie gewoon een contract, en contracten mag je ontbinden als de tegenpartij niet doet wat hij moet doen. Het onderscheid tussen beperkingen en bijkomende verplichtingen kennen wij niet. Wel moet de ontbinding gerechtvaardigd zijn: wordt er een dag te laat geleverd, dan kun je niet onder je betalingsverplichting uit door het contract op te zeggen.

Rick Moen schreef eerder een interessant stuk over open source rechtszaken in de praktijk.

Arnoud

Veroordeeld tot Windows. Security.NL meldt over een man die vijf maanden gevangenisstraf plus huisarrest kreeg wegens het verspreiden van Star Wars III. Bij zijn huisarrest hoort ook de plicht om monitoring software op zijn PC te laten draaien, zodat ook zijn gangen op internet kunnen worden nagegaan. Ok, dat kan, maar nu komt het: die monitoring-software werkt alleen onder Windows, dus wordt deze Linux-gebruiker nu verplicht om van besturingssysteem te wisselen.

McCausland verklaart:

“Het gaat er niet om dat ik gemonitord wordt, maar het feit dat ik mijn leven moet herstructureren, en dat ik verplicht wordt om software aan te schaffen terwijl ik nu geen werk heb, en ook moeilijk zal krijgen vanwege het strafblad dat ze me hebben gegeven.”

Ik ben er nog even niet uit of dit verdedigbaar is als redelijk onderdeel van de maatregel. Op Tweakers merkte nog iemand op “Kan me voorstellen dat als je een enkelbandje omkrijgt dat dat ook niet altijd bij je favoriete broek kleurt.”

Hoe belangrijk is het om op internet te kunnen dan wel op andere manieren van je computer gebruik te kunnen maken?

Wat gebeurt er eigenlijk als je te dik bent voor een enkelband?

Arnoud

800 euro boete als je je leraar op Youtube zet. Een Finse rechtbank heeft een 15-jarige jongen veroordeeld tot een geldboete, nadat hij een filmpje van zijn leraar online zette, zo staat in Techzine. Of nou ja, geldboete: schadevergoeding aan de lerares natuurlijk.

Op zich niet zo bijzonder. Dit kan bij ons ook: publicatie van een film waar iemand herkenbaar in te zien is, kan schending van het portretrecht zijn. Als de geportretteerde een redelijk belang kan aanvoeren, mag de film niet online. Gebeurt dat toch, heeft de geportretteerde recht op een schadevergoeding. Hoe je de schade inschat die iemand lijdt door een inbreuk op de privacy, is natuurlijk een hele lastige.

Wat wel bijzonder is, is de hoogte van die schadevergoeding. Naast een vergoeding van je echte schade, kun je bij een gewonnen proces ook de proceskosten vergoed krijgen. Normaal is dat een vast bedrag(je), maar bij geschillen over intellectueel eigendom geldt sinds enige tijd de bijzondere regel dat je de werkelijke proceskosten vergoed krijgt. En die kunnen best hoog uitvallen, want advocaten zijn duur (al krijgen ze hun diners niet vergoed).

Auteursrecht is een intellectueel eigendomsrecht, dus bij een geslaagde inbreukzaak moet de inbreukmaker alle kosten van de wederpartij vergoeden. Portretrecht staat geregeld in de auteurswet, dus geldt dat dan ook bij een geslaagd beroep op portretrecht?

Een lastige vraag. Albert Ploeger van Houthoff Buruma schrijft op Volledig bericht, pardon Boek 9 dat dit niet op hoort te gaan:

Gelet op de doelstelling van de richtlijn en de tekst van artikel 2 lid 1, die zien op de handhaving door rechthebbenden van intellectuele eigendomsrechten, komt het mij voor dat het beroep van een geportretteerde op een redelijk belang tegen de openbaarmaking van zijn portret jegens de rechthebbende op het intellectuele eigendomsrecht op het portret, niet onder het toepassingsgebied van de richtlijn valt. Dit is in lijn met eerdere commentaren van Hugenholtz (Pres. Rb Utrecht 18 maart 1999, AMI 1999-6, p. 94-96) en Schuijt (Pres. Rb Amsterdam 28 januari 2000, Mediaforum 2004-4, nr. 26) bij uitspraken waarin portretrecht naar hun oordeel ten onrechte als intellectueel eigendomsrecht in de zin van het TRIPs-verdrag werd beschouwd.

Arnoud

Leveranciers van beveiligingssoftware zijn huiverig voor het dragen van aansprakelijkheid voor de werking van hun producten, meldt de
Automatisering Gids. Een lastig dilemma. Aan de ene kant is het vrij normaal dat leveranciers van een product of dienst aansprakelijk gesteld kunnen worden bij niet of onvoldoende kwaliteit. Aan de andere kant is beveiliging onvergelijkbaar met een doos appels of een ritje met een taxi. Hoe ver kun je gaan?

Een woordvoerder van Sophos denkt dat het vrijwel onmogelijk is vast te stellen wie er eigenlijk verantwoordelijk is voor een beveiligingsprobleem. Ook de McAfee-woordvoerder denkt in die richting. “Een beveiligingsleverancier zorgt voor de gereedschappen, maar het is aan het bedrijf ze goed te gebruiken.”

Aansprakelijkheid bij computerbeveiliging is iets waar guru Bruce Schneier al lang voor pleit trouwens.

Arnoud

De Amerikaanse tiener George Hotz is er in geslaagd Apple’s iPhone te ontdoen van simlock van Apple’s zakenpartner AT&T, las ik op SYNC.nl. En op de BBC. En bij Tweakers. En Engadget. Ja, ik lees veel.

Wat ik ook las bij Tweakers:

Het is nog onduidelijk in hoeverre het omzeilen van de technische beveiliging van de iPhone juridisch aangepakt kan worden. De Amerikaanse DMCA-wetgeving staat het verwijderen van simlocks in elk geval wel toe, maar heel wat landen hebben inmiddels juridische maatregelen tegen het omzeilen van beveiligingssystemen genomen.

Maar ook in Nederland is het verwijderen van een simlock legaal. Dat is toch echt duidelijk.

Je kunt het kraken van een beveiliging op verschillende manieren juridisch proberen aan te pakken. Ten eerste hebben we artikel 29a Auteurswet, de tegenhanger van de DMCA-regeling waar Tweakers aan refereert. Dat artikel zegt dat je een beveiliging op een stuk software (of ander auteursrechtelijk beschermd werk) niet mag kraken of omzeilen. Maar:

Een simlock en een serviceproviderlock kunnen niet worden aangemerkt als auteursrechtelijk beschermd werk.

Dan is kraken dus legaal. Natuurlijk is het kraken van andermans computersysteem computervredebreuk, maar als je je eigen systeem kraakt, of met toestemming bezig bent, is er niets aan de hand. En een telefoon unlocken gebeurt toch echt met toestemming van de koper van het toestel.

Arnoud

Voorwaarden Planet zijn vernietigbaar, kopt Nu.nl. Ze citeren Planet, die het uiteraard niet eens is met Steven Ras:

Volgens woordvoerster Eke Wolters van Planet zijn de juristen van het bedrijf het niet met Ras’ interpretatie eens. Klanten kunnen de voorwaarden bij aanmelding lezen, en elders op de site zijn ze wel te downloaden. “Er staan overigens geen rare dingen in die voorwaarden”, verzekert ze.

Misschien moeten die juristen de wet nog een keertje lezen.

De gebruiker (Planet dus) heeft aan de wederpartij (de klant) de algemene voorwaarden adequaat aangeboden] indien hij de algemene voorwaarden voor of bij het sluiten van de overeenkomst aan de wederpartij langs elektronische weg ter beschikking heeft gesteld op een zodanige wijze dat deze door hem kunnen worden opgeslagen en voor hem toegankelijk zijn ten behoeve van latere kennisneming (6:234 BW).

De voorwaarden moeten dus bij het sluiten van de overeenkomst beschikbaar gesteld worden op een zodanige manier dat je ze kunt opslaan. Er staat “dat ze kunnen worden opgeslagen EN later toegankelijk zijn”. Dat is toch echt wat anders dan “u kunt ze nu lezen en ergens anders staan ook nog voorwaarden die u kunt downloaden”. Je moet als klant de versie waar je mee akkoord gaat kunnen opslaan. Lijkt mij logisch. Die versie “elders op de site” kan best veranderen over drie maanden. Of over vijf minuten. Ik ga akkoord met wat ik gelezen en opgeslagen heb, niet met iets “elders”.

Trouwens, komt die kop u bekend voor? Mij ook. Mooi toeval. Leuk dat mensen je blog lezen, maar als ze de strekking overnemen in een eigen artikel, zou een linkje wel zo leuk zijn. Afijn.

Arnoud