Dat op het boek als geheel gemeenschappelijk auteursrecht rust klopt natuurlijk, maar de tekst vormt op zichzelf genomen ook een zelfstandig werk (het is nota bene geschreven voordat de tekenares is geboren), en het auteursrecht daarop is 70 jaar na de dood van de schrijver verstreken. Het zou me althans enorm verbazen als het anders is.

(Art. 37 lid 2 Aw vind ik eigenlijk maar merkwaardig. Dat er op een werk met twee auteurs auteursrecht zit tot 70 jaar na de dood van beide auteurs volgt al uit lid 1. Voegt lid 2 iets toe? Het enige dat ik kan bedenken is dat lid 2 ervoor zorgt dat ook de erven van Prosper Melis nog steeds een beroep kunnen doen op het auteursrecht op het hele boek (tekst+tekeningen). Dat is inderdaad wat lid 2 letterlijk zegt, maar dat lijkt mij niet te kloppen. Of toch?)

Wat betreft het “dingetje”: waarom is het voor de vraag of de tekst naar Europees recht vrij is van auteursrecht van belang dat het boek (of de tekst) vóór 1937 is gepubliceerd? In art. 37 lid 1 Aw lees ik alleen dat het vervalt door verloop van 70 jaren, te rekenen van de 1e januari van het jaar, volgende op het sterfjaar van de maker. Of het werk gepubliceerd is doet er volgens mij niet toe (of mis ik iets)?

Voor de Amerikaanse wetgeving doet dat er inderdaad wel toe. Ingewikkeld! Zo te zien zou het boek inderdaad vóór 1923 moeten zijn gepubliceerd, tenzij het niet gepubliceerd is “in compliance with all US formalities”, in welk geval er nog wat mogelijkheden zijn.

Ik zie niet direct in waarom die 70 jaar te maken zou hebben met de gemiddelde levensduur, maar ik zou ook niet weten waar die termijn anders vandaan komt. Weet iemand daar meer over?

Dan vraag ik me af of jouw boek wel een gemeenschappelijk werk is. Het lijkt me eerder een combinatie van werken en/of een bewerking. Zie inderdaad p. 33/34 van Spoor/Verkade/Visser: uit HR 25 maart 1949, NJ 1950, 643 volgt dat er van een gemeenschappelijk werk pas sprake is als de verschillende elementen niet scheidbaar zijn. In jouw boek zijn de tekst en de tekeningen scheidbaar. Het gaat dus niet om een gemeenschappelijk werk. Op p. 34 wordt dit ook expliciet voor een boek met tekst en illustraties opgemerkt. (Dat de tekeningen naar alle waarschijnlijkheid speciaal zijn afgestemd op de tekst doet er hier dus niet toe.)

Daarmee staat m.i. wel helemaal vast dat de juridische lekentheorie klopt (op het “mits vóór 1937 gepubliceerd” na dan, tenzij ik iets over het hoofd zie).

Een voorbeeld hiervan heb ik toevallig hier staan, een vergelijking tussen enkele alinea’s van Kluitmans De Zoon van Dik Trom uit 1991 en de Project Gutenberg-versie die uit rond 1910 stamt. Merk op dat 1) de Kluitman-versie uit de serie komt die de originele boeken zoveel mogelijk probeert te benaderen, en 2) ik spellingsverschillen niet heb gemarkeerd.

De hamvraag is dan altijd: zit er een auteursrecht op die bewerkingen? Zo ja, ga ik ervan uit dat die bewerkingen in loondienst zijn uitgevoerd. Vandaar publicatie+70.

Ten slotte is er nog de overweging dat we niet graag worden aangeklaagd, dus liever safe than sorry. Project Gutenberg krijgt al regelmatig juridisch geblaf binnen van uitgevers en erven die het voor geen meter zint dat “hun” werken in het publiek domein zijn terecht gekomen en graag blijven doen alsof er niets is veranderd. Het is bij andere uitgevers gebruik om dan maar gewoon, ondanks de rechtenvrije status, licentierechten te blijven betalen,* maar daar hebben wij geen geld voor. Dus laten wij ons welgezinde IE-advocaten pro bono terugblaffen, en tot nu toe werkt dat.

*) Ik ken hier twee concrete voorbeelden van, maar kan ze zo gauw niet vinden. Een is meen ik SF-uitgever Tor, maar ik weet niet meer om welke auteur dit ging (veel SF-auteurs vergaten een deel van hun werken te verlengen), de ander een of andere filmmaatschappij die volgens ik meen Lawrence Lessig een krant een licentie betaalde voor het gebruik van in een nieuwsbericht genoemde feiten.

Als situaties naar het heden zijn vertaald lijkt me dat inderdaad creatief. Als alleen archaïsche woorden vrijwel algoritmisch door hedendaagse woorden zijn vervangen hoeft dat denk ik niet creatief te zijn. Jouw voorbeeld zit daar een beetje tussenin; het zoveel mogelijk willen benaderen van het origineel duidt m.i. op het zo min mogelijk creatief willen zijn. Maar is het Kluitman gelukt om zo oncreatief te zijn dat er op de nieuwe uitgave geen auteursrecht zit?

Misschien kun je zeggen dat de bewerking slechts bestaat uit een (weliswaar groot) aantal op zichzelf staande aanpassingen van de oorspronkelijke tekst, met als overkoepelend idee slechts het moderniseren van het taalgebruik en het zo dicht mogelijk bij het origineel blijven. Geen van de aanpassingen is op zichzelf genomen creatief te noemen. Weliswaar is het een keuze om “terwijl hij zich met zijn vaandrig verwijderde” te vervangen door “terwijl hij met zijn vaandrig wegliep”, maar die keuze is deels bepaald door het doel om het taalgebruik te moderniseren, en voor het overige gewoon willekeurig. Alle aanpassingen bij elkaar genomen leveren evenmin iets creatiefs op, omdat de enige overkoepelende gedachte niet creatief is.

Maar ik zie dit vast verkeerd ;). Het is natuurlijk veel veiliger om de oorspronkelijke tekst te gebruiken en die eventueel zelf te bewerken.

Wanneer heeft de vertaler van een tekst auteursrecht op de vertaling? Daar moet je toch ook iets meer voor doen dan alleen zin voor zin zo letterlijk mogelijk vertalen, lijkt me? Bij een goede vertaling van een literair werk zal er denk ik al snel sprake zijn van iets meer, maar bij de vertaling van een handleiding niet, neem ik aan.

Marcellus Emants schreef in 1904 aan Gonne Uildriks: “In zake vertaalwerk kan het u niet onbekend zijn, dat Nederland nog niet is toegetreden tot de Berner Conventie. U kan er dus gerust op los vertalen zonder iets te betalen. U staat evenwel altijd bloot aan de onaangenaamheid, dat iemand anders gauwer dan u werkt en dat u dus voor niets heeft gearbeid. Goed, maar ook weer niet afdoende, is ‘t dus aan de auteur en zijn uitgever het vertaalrecht aan te vragen.”

Hoe het volgens de wet en de jurisprudentie is geregeld, weet ik niet.

De Science Fiction-uitgever betrof Baen (de naamgever waarvan voor Tor heeft gewerkt, vandaar de verwarring). Eric Flint, die voor Baen werkt, schrijft hierover onder andere: “By the way, as an aside, most commercial publishers would pay the author something, anyway. Laws are laws, economic realities are economic realities, and public relations are public relations. The cost of buying the rights for a long out-of-print story by an obscure writer is so low that most publishers will gladly do it just to avoid, if nothing else, the hassle of trying to determine whether the work is in the public domain and/or the potential backlash they’d get from public opinion if they didn’t. I’ve reissued over twenty volumes of stories by old authors, either as the sole editor or working with other editors, and I can tell you that in no instance did we try to determine if something was in the public domain or not, if the author was still alive.”

En Lawrence Lessig zegt over de vraag “Why do Studios Pay for Newspaper Movie Rights?“: “So the existence of these licenses are, from principle if not practice, something of a mystery. I’ve heard a few explanations, though perhaps a reader has a better explanation than what I’ve heard.” Dan volgen wel wat mogelijke scenario’s, maar geen daarvan is een echt antwoord.

Daarnaast kan op de vertaling het auteursrecht op zitten van de vertaler, maar dan moet de vertaler wel iets creatiefs hebben bijgedragen. Bij zo goed als letterlijk vertaalde technische teksten lijkt er mij geen sprake te zijn van een auteursrecht van de vertaler. (Bij computervertalingen evenmin, al is dat gezien het recente Endstra-arrest geen harde regel.)

Voor zover ik op internet kan zien wordt altijd voetstoots aangenomen dat de vertaler auteursrecht heeft op zijn vertaling. Dat vind ik niet zo heel vanzelfsprekend. Maar goed, op (niet al te oude) vertalingen van teksten die voor Project Gutenberg interessant zijn zit waarschijnlijk vrijwel altijd auteursrecht van de vertaler.

Grappig trouwens, dat stuk van Lessig! Maar is het niet zo dat ook de persoon die (meestal ongewild) de hoofdrol heeft gespeeld in het te verfilmen nieuwsverhaal ook de “rechten” verkoopt? Welke rechten?! Ik vroeg mij dat een tijd geleden eens af en kwam niet veel verder dan het portretrecht. Het helpt natuurlijk als de (werkelijke) hoofdpersoon een steentje bijdraagt aan de promotie van de film.

Lessig’s suggestie dat het een manier is om de markt te verdelen klinkt mij helemaal niet gek in de oren. Als dit klopt, dan zouden de mededingingsautoriteiten eigenlijk moeten ingrijpen.

De comments bij Lessig’s artikel zijn ook interessant (ah, je staat er zelf ook tussen zie ik nu). Cope geeft een interessant antwoord op mijn vraag: “Usually what will happen is the subject will be paid for the rights to his or her story. That gives Hollywood the right to bend facts and weave a narrative that will work better given commerical and narrative constraints.” Haha, het gaat om het RECHT om de feiten te verdraaien!!! Daar had ik nog niet aan gedacht.

Ik vond nog Does Pfc. Jessica Lynch Own the Movie Rights to Her Life? van Eugene Volokh met eigenlijk dezelfde conclusie: In this sense, “movie rights” really means “the right to make mistakes.”

Van niet minder commercieel belang: wat zijn “voetbalrechten”? Zou voetbal echt iets met intellectueel eigendom te maken hebben? Volgens Spoor/Verkade/Visser, p. 127, worden sport- en spelprestaties volgens internationaal gangbare opvattingen *niet* als ‘werken’ beschouwd.

In HR 23 oktober 1987, NJ 1988, 310 (KNVB/NOS) oordeelde de HR wel dat de KNVB zich op basis van het huisrecht kan verzetten tegen het maken van opnames in stadions. Als ik het goed begrijp kunnen organisatoren van sportwedstrijden slechts hun medewerking aan het maken van opnames verkopen.

In de praktijk gaat de macht van organisaties als de UEFA en het IOC volgens mij echter veel verder. Is dat niet slechts gebaseerd op bluf en op illegale concurrentievervalsende afspraken?

Daar zijn volgens mij twee dingen over te zeggen. 1) Copymorals zijn blijkbaar dusdanig dat iedereen het heel normaal vind dat de organisator van een evenement ook de publicatierechten op dat evenement heeft. 2) In hoeverre is een betaald-voetbalwedstrijd “van het volk”? We vinden het tenslotte ook heel normaal dat de belastingbetaler voor politiebegeleiding opdraait, dat de overheid keer op keer verliesdraaiende clubs financieel uit de brand helpt, enzovoort.

De situatie doet me een beetje denken aan TV-programmagegevens, waar ook geen rechten op zitten, maar die wel zo worden behandeld. (Verhip, dat zie ik nu pas. Er is een aparte auteurswet om die arme, hongerlijdende commerciële omroepen te beschermen tegen de burger, genaamd Mediawet. Artikel 71w: Als inbreuk op het auteursrecht op enig geschrift inhoudende opgaven van uit te zenden programma’s, vervaardigd door of in opdracht van een commerciële omroepinstelling, wordt voor de burgerrechtelijke aansprakelijkheid mede beschouwd het verveelvoudigen of openbaar maken van lijsten of andere opgaven van die programma’s anders dan met toestemming van de desbetreffende commerciële omroepinstelling, tenzij wordt bewezen dat de gegevens in die lijsten of andere opgaven niet direct of indirect zijn ontleend aan enig geschrift als bedoeld in de aanhef van dit artikel.) Enfin, dat was dus een goeie vergelijking geweest als ‘t geen uitzondering was geweest.

Iemand moet zo’n rare regel toch hebben bedacht. Iemand moet verantwoordelijk zijn. Science Fiction-schrijver Charlie Stross zei ooit dat het onverstandig was (en ik parafraseer en herinterpreteer nu) om Tweede Kamerleden na hun ambtstermijn af te schieten, omdat je dan niemand meer bereid zou vinden om parlementariër te worden. “The value of an organized succession” noemde hij dat. Dat klonk toen ik het las heel verstandig.

Maar wie erin slaagt de beelden van een wedstrijd uit de lucht of van het internet te plukken, die kan er volgens mij verder mee doen wat hij leuk vindt. Ik herinner me van een paar jaar geleden enige commotie toen bleek dat van Chinese websites livebeelden van wedstrijden uit de Eredivisie konden worden gestreamd (met een seconde of 10-20 vertraging gok ik). Volgens bijv. dit bericht en ook volgens deze site is zoiets illegaal. Met het geluid van de commentatoren erbij is dat (denk ik) ook wel zo, maar als dat wordt weggelaten of vervangen zie ik het probleem niet.

De “voetbalrechten” die voor enorme bedragen worden verkocht zijn dus een soort veredelde zitplaatsen in het stadion. Het systeem werkt doordat de organisatie die de opnames maakt daar auteursrecht op heeft. De Chinese sites zijn dus inderdaad illegaal (voor zover Nederlands recht van toepassing is).

De rechtbank Amsterdam heeft het in rov. 7 overigens ook nog over exploitatierechten van de thuisspelende clubs die zijn te onderscheiden van de auteursrechten op de filmbeelden. Ik vraag me af of de rechtbank daarmee de veredelde zitplaatsen in het stadion bedoelt of iets anders.

Bij de registratie van een livewedstrijd vanuit verschillende camerahoeken is het inderdaad veel duidelijk dat er sprake is van creatieve keuzes. Misschien vooral vanwege de vele niet-pure actiemomenten.