Het boetebeding bij auteursrecht-claims
Gisteren verscheen in De Nieuwe Reporter ‘Bloggers moeten niet zeuren over blafbrieven’, een mooi overzichtsartikel over de recente perikelen rond bloggers en claims van journalisten en anderen wier werk onterecht zou zijn overgenomen. Ik werd geïnterviewd als “advocaat van de blogger-community”, wat nogal veel eer is (en bovendien ben ik geen advocaat).
Hier wilde ik nog even dieper ingaan op één quote van mij uit het artikel:
“Ik ben geen fan van de manier waarop bedrijfjes als Cozzmoss en Swordstone, maar tot op zekere hoogte ook de NVJ, te werk gaan”, zegt Engelfriet. “Lang niet iedereen is goed op de hoogte van de wettelijke regels. Dat is natuurlijk geen excuus, maar wel een reden om rekening mee te houden als je als rechthebbende iemand aanspreekt. Een blogger die te goeder trouw is en meent een heel artikel als citaat te mogen overnemen, behoort geen sommatie van duizenden euro’s, inclusief een verhoging van driehonderd procent conform de NVJ-tarieven, opgelegd te krijgen in een brief.”
Die 300% verhoging staat in de algemene voorwaarden van de NVJ (en de Fotografenfederatie) als vergoeding die verschuldigd zou zijn bij ongeautoriseerd gebruik. Veel claimers roepen dat dit normaal is en in de jurisprudentie erkend zou zijn. Dat steekt me behoorlijk, want het is simpelweg niet waar.
De rechtspraak staat namelijk juist in overwegende mate afwijzend tegenover constructies als deze, waar een claim wordt gelegd met het karakter van een boete. Ik citeer uit een aantal relevante vonnissen.
In Rb. Maastricht 8 februari 2006, zaaknr. 103834/HA ZA 05-836 (LJN AV2506) oordeelde de rechtbank in r.o. 3.5:
Voor ophoging van [het schadebedrag] met een opslag van 200 %, zoals door Magnovit c.s. met verwijzing naar de algemene voorwaarden van de Fotografenfederatie bepleit, ziet de rechtbank geen grond. Een dergelijke opslag draagt naar het oordeel van de rechtbank het karakter van een boete, waarvoor in het onderhavige geval een contractuele noch een wettelijke grondslag bestaat. Bovendien is niet gebleken van bijzondere omstandigheden - wat de plaatsing zonder toestemming betreft - die aanleiding zouden kunnen geven tot een hogere schadebegroting.
Rechtbank ’s-Hertogenbosch 11 januari 2006, zaaknr. 126357 HA ZA 05-1099 (LJN AU9504):
5.12. Voor toekenning van de door [eiser] gevorderde additionele vergoeding van 200% van de gebruikelijke vergoeding overeenkomstig artikel 15 van de Algemene Voorwaarden van de Fotografenfederatie, bestaat geen ruimte. Toepasselijkheid van die voorwaarden is immers niet tussen [eiser] en [gedaagde] overeengekomen en er bestaat evenmin een wettelijke grondslag voor het opleggen van een dergelijke verhoging, die naar het oordeel van de rechtbank het karakter van een boete heeft.
En in het standaardwerk Auteursrecht (Kluwer Recht en Praktijk 42) van Spoor/Verkade/Visser staat op pagina 498-499:
Gebruikelijke tarieven of percentages kunnen menigmaal een reëel aanknopingspunt vormen [voor een schatting van de schade]. Zulke tarieven zijn echter weer niet zonder meer gelijk te stellen met eventuele door de eiser gehanteerde tarieflijsten. … Een beroep op deze variant gaat o.i. niet op, voor zover de tarievenlijsten (soms zeer aanzienlijke) verhogingen inhouden voor het geval men het niet vooraf eens geworden was. Het gaat dan immers juist niét om gebruikelijke overeengekomen of overeen te komen tarieven, maar om eenzijdig geproclameerde boetes. Een grondslag voor het hanteren van evenbedoelde ‘boetes’ voor berekening van schadevergoeding treffen wij niet aan in de artikelen 6:96 en 6:97, noch elders in de wet. [cursivering in origineel.]
Als iemand meer bronnen heeft, hoor ik dat graag!
Ook gepubliceerde jurisprudentie waarin deze claims wel overeind bleven, is welkom.
Arnoud
Tags:
Rb. Amsterdam 6 juli 2005, LJN AU0588 (Jaap van Zweden):
“De toeslag van 200% wegens het ontbreken van toestemming draagt het ka-rakter van een boete. Aangezien de wet geen grondslag biedt voor toewijzing van een der-gelijke boete, terwijl tussen partijen ook geen overeenkomst bestaat waarin deze boete is overeengekomen zal de rechtbank deze gevorderde verhoging van 200 % van het basistarief niet toewijzen.”
Ook is er geen BTW verschuldigd over een schadevergoeding.
In Rb. Roermond, 17 april 2007, LJN BA3462 oordeelt de rechtbank dat een contractuele relatie waarop de AV van toepassing zijn ontbreekt, maar wordt een 100% verhoging als ik het goed zie wel toegekend.
Rb. Rotterdam 15 februari 1990, NJ 1990/744:
“Voor de hoogte van zijn schadeclaim zoekt eiser aansluiting bij de leveringsvoorwaarden van de fotografenfederatie, welke door hem bij het afsluiten van overeenkomsten ook worden gehanteerd en waarin tarieven staan vermeld.
De kantonrechter acht het redelijk en billijk dat bij de bepaling van de schade van eiser deze tarieven als richtsnoer worden aangehouden.
De schade kan dan als volgt berekend worden.
Schade wegens inbreuk op auteursrecht f 385,12, 3 maal = f 1155,36. Voor meer dan driemaal het tarief acht de kantonrechter geen doorslaggevende redenen aanwezig.”
Weliswaar geen internetzaken, maar op internet gelden natuurlijk geen andere regels. Wel kunnen de bestaande regels voor bloggers in vergelijking met bijv. tijdschriften anders uitpakken, bijv. voor de vraag of er wel schade is geleden en ook in hoeverre het redelijk is om aansluiting te zoeken bij richtprijzen. Dat laatste lijkt mij een vorm van winstafdracht (ook al wordt dat meestal niet zo genoemd), en als er geen winst is dan kun je die ook niet afdragen.
Reactie door bona fides — 25 juli 2008 @ 23:15
De Cruijffclaim, pardon Scrabbleclaim nogmaals…
Gezien het onderwerp van de zaak zou ik nu met een diepzinnig citaat moeten komen, maar die leest u maar elders. Hier gaat het over een recent en ietwat ergerlijk vonnis van de kantonrechter over een foto(tje) van Cruijff op de site Soccer4u.nl.
Over…
Trackback door Internetrecht door Arnoud Engelfriet — 27 oktober 2008 @ 7:32
Een citaat is iets heel anders dan een commercieel gebouwde website die gewoonweg foto’s jat. Dat hoort behoorlijk bestraft te worden zodat ze het de volgende keer wel laten. Door de slappe rechtspraak die lijkt op onderonsje van een groepje zuiderlingen onder elkaar ontstaat het idee dat je zomaar zonder al teveel gedoe gemaakte foto’s van een ander kunt jatten en op je website kunt plaatsen als commercieel plaatje. De boete die is opgelegd is lager dan de totale juridische kosten wat het een en het ander nog eens pijnlijk duidelijk maakt, ja je hebt gewonnen maar de ordinaire dief blijft gewoon nagenoeg ongeschaad rondlopen… ach ja in welke zaken zien we dat niet steeds vaker. Het slachtoffer is meer de pieneut dan de veroorzaker, ik vindt het jammer dat je hier als jurist iets te makkelijk over denkt.
Ik pas hiervoor en zie dat er teveel verschillende uitspraken zijn die van bijna niets tot heel veel uit een lopen. Er is geen pijl meer op te trekken en de rechtspraak komt naar mijn mening steeds meer op een ongeloofwaardig eiland te staan.
Het maken van een foto is meer dan alleen het drukken op een knopje, het oneigenlijk gebruik is gewoon diefstal. Ik had je als jurist toch iets hoger ingeschat of wellicht heb je het vonnis niet goed gelezen…
Reactie door Arno — 17 november 2008 @ 1:57
Arno, ik ben het simpelweg oneens met de manier waarop het gevorderde bedrag verzonnen wordt. Een basisregel uit het Nederlands recht is dat je alleen je werkelijke schade vergoed kunt krijgen. Voor boetes is in het burgerlijk recht geen plaats. Een opslag van 300% vorderen is een verkapte boete die losstaat van de werkelijke schade en daarom pertinent onjuist.
Verder ben ik voor een grondige herziening van het auteursrecht. Niet voor niets geef ik al mijn werk weg onder Creative Commons. Dat zou jij ook moeten doen.
(Niet alle juristen zijn zo behoudend als jij kennelijk schijnt te denken.)
Reactie door Arnoud Engelfriet — 17 november 2008 @ 8:50
Arnoud, (lijkt op elkaar) natuurlijk mag je het met mij oneens zijn maar je refereert naar een rechtzaak waarvan je alleen de uitspraak hebt gelezen alles wat daarvoor is gebeurd daar heb je geen nota van kunnen nemen daar kun je niets aan doen maar is wel een feit. Het gaat er hierom dat een bedrijf een fotograaf inhuurt om foto’s van hun vloeren en van hun showroom te nemen die ze voor hun eigen publicaties en media mogen gebruiken daar worden rechten voor betaald en daarbovenop komen de kosten van het maken van de foto’s. Nu gaat een concurrent (maakt dezelfde soort vloeren maar dan als prijzenduiken) juist die foto’s jatten en gebruiken op hun website, met andere woorden de foto van de showroom van Magnovit staat nadrukkelijk op de website van de concurrent die daarmee net doet alsof dat zijn showroom is… een beetje vreemd toch? of vindt jij het ook de normaalste gang van zaken dat ik jouw foto (die bovenaan dit blog staat) gebruik maar dan niet op de website van ICT recht maar op die van mij over internetrecht wat een directe concurrent is van ICT Recht… ben benieuwd wat je reactie zal zijn en wat dan je behoudendheid is.
Daarbij is de schade is altijd hoger dan de kosten van een foto zeker als je er achter komt dat er al meer dan een jaar misbruik is gemaakt op deze wijze.
Dus met ander woorden stuur even een foto van jezelf die ik mag gebruiken op mijn website zodat ik net kan doen alsof jij ook bij ons werkt…
Ben benieuwd dus brand er maar op los… maar dan wel inhoudelijk niet eenzijdig.
Reactie door Arno — 17 november 2008 @ 14:03
Arno, nogmaals, het gaat hier niet om de vraag of men inbreuk maakt op auteursrechten maar op de manier waarop de claim berekend wordt. In het Nederlands recht hoort de eiser te onderbouwen welk geldbedrag hij nu kwijt is dan wel misgelopen is. Een enkele verwijzing naar algemene voorwaarden opgesteld door een beroepsvereniging is simpelweg onvoldoende.
Al mijn publicaties zijn onder Creative Commons, wat wil zeggen dat je ermee mag doen wat je wilt zolang je de bron maar noemt en je het werk waarin je ze verwerkt, ook weer Creative Commons maakt. Voel je vrij en ga je gang dus.
Reactie door Arnoud Engelfriet — 17 november 2008 @ 14:12
Arnoud, je draait er om heen. De opbouw t.b.v. schade is niet voor niets vandaar mijn voorbeeld. Je gebruikt dit voorbeeld en je slaat de spijker op zijn kop door zelf te stellen dat je de bron moet noemen… Laat nu dat een van de dingen zijn die niet is gedaan dan is een vergoeding conform 200% of 300% geheel terecht.
Valt je foto ook onder Creative Commons en kan ik die zonder bron gebruiken of krijg ik dan ICT recht achter me aan? Wat ik ermee bedoel is dat je de uitspraak in mijn zaak als een totaal verkeerd voorbeeld neemt omdat je juist de achterliggende feiten niet kent, dat is waar het hier om draait. Vandaar mijn voorbeeld m.b.t. jouw foto met jouw gezicht en wat gaat ondernemen als ik die op een concurrende website zonder bronvermelding gebruik, juist daar wil ik je mening over want dat is namelijk een vergelijkbaar voorbeeld, niet die creative commons die telkens aanhaalt.
Reactie door Arno — 17 november 2008 @ 17:28
Arno, je moet de bron noemen, dat staat in de Creative Commons licentie. Doe je dat niet, dan kan ik een verbod eisen op verdere publicatie omdat je licentie dan vervalt. Oftewel weghalen en een rectificatie op je site.
Als ik geld van jou zou willen krijgen voor die licentieschending, dan moet ik bewijzen dat ik financiële schade lijd. Ik betwijfel of me dat lukt. (In het Curry/Weekend-vonnis (zie mijn blog van 18 augustus) werd trouwens uitgemaakt dat je met een CC-licentie geen financiele schade lijdt als mensen de licentie schenden. Curry kon alleen een verbod krijgen maar geen schadevergoeding.) Persoonlijk zou ik meer behoefte hebben aan een verbod en rectificatie, omdat dat duidelijker rechtzet wat jij dan kromgebogen zou hebben.
De enige reden dat ik jouw zaak citeerde is omdat daar de berekening van de schade afgewezen werd. Ik doe nergens een uitspraak over de vraag of er inbreuk was of niet. Ik heb geen idee hoe de rechter tot zijn uitspraak is gekomen; ik wil alleen het punt maken dat een eiser niet automatisch 300% kan claimen op grond van de Fotografenfederatie- of NVJ-voorwaarden.
Ik vind het dus nadrukkelijk prima als jij mijn foto elders wilt publiceren of daar geld mee gaat verdienen. Maar spel mijn naam wel juist (dat schijnt lastig te zijn voor veel mensen). Vermeld de licentievoorwaarden en hou je aan de GelijkDelen-voorwaarde, dat is het zo ongeveer.
Eerder leek je te suggereren dat je bij die foto wilt zetten “Engelfriet werkt bij ons”. Daar snap ik het nut niet zo van want dat is feitelijk onjuist. Het voordeel dat jij daaruit gaat trekken lijkt me verwaarloosbaar. Als iemand mij daarop aanspreekt, kun je wel raden wat mijn reactie zal zijn. Bovendien voel ik me vrij om mensen op mijn blog of elders te wijzen op feitelijke onjuistheden. Reputatieschade die jij daardoor lijdt, is natuurlijk geheel voor jouw rekening. Maar dat staat helemaal los van het auteursrecht op de foto.
Reactie door Arnoud Engelfriet — 17 november 2008 @ 17:43
Arnoud, De reden dat ik je hierop aanspreek is dat als je een citaat opneemt eigenlijk ook naar de onderliggende zaak moet gaan kijken en zeker in mijn geval was het niet een gevalletje blog of persoonlijke website maar gewoon een commerciele website van iemand die geen of nauwelijks geld aan marketing wil uitgeven en daardoor foto’s van anderen gaan jatten, met andere woorden gewoon een ordinaire dief en die dient aangepakt te worden of het nu gaat om licentieschending of schending van het auteursrecht daar is 300% eigenlijk te min voor. Maar je antwoord is duidelijk; ook jij gaat achter je rechten aan en dat is goed! Ik ook alleen ben het niet helemaal eens met je stelling omdat juist iedere zaak een zaak apart is en er apart gekeken moet worden naar de schade.
P.s. ik ga je foto toch maar niet gebruiken, je staat er niet zo mooi op ik heb al een mooiere gevonden op internet van een advocaat op de Herengracht in Amsterdam…
Reactie door Arno — 17 november 2008 @ 21:51
Pas je wel op dat je niet net als deze advocaat de fout in gaat: http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2008/08/secretaresse_faizel_ali_enait.html
Reactie door Merijn — 17 november 2008 @ 22:29
Arno, tsja, wat moet ik daarop zeggen? Jurisprudentie gebruik je om bepaalde stellingen te onderbouwen. De feiten van een zaak doen er minder toe dan jij lijkt te denken. Zolang je het punt van die zaak maar juist voorstelt, en volgens mij heb ik dat altijd gedaan. De uitkomst van jouw zaak is voor mijn punt feitelijk niet relevant, dus ik weet niet zo goed wat ik daar nu mee moet in mijn betoog. Had ik moeten zeggen dat in jouw geval 300% wel juist was geweest omdat het motief van de dader anders was? Dat is geen juridisch oordeel en bovendien niet relevant voor de vraag “mag een rechter de AV van de Fotografenfederatie toepassen om schade in te schatten?”. Sorry, maar ik kan daar echt niets mee.
Reactie door Arnoud Engelfriet — 17 november 2008 @ 22:32
Tsja, wat moet ik hier nu weer mee… ik geef het op de muur is te hoog en mijn ladder te laag. Wanneer ga jij samen met Steven onder de noemer Creative Commons ICT-recht je diensten gratis aanbieden? Krijg je van mij een link en bronvermelding en ik van jullie 10 jaar gratis juridisch advies…
Reactie door Arno — 18 november 2008 @ 2:14
Ik ben niet tegen geld verdienen hoor! Ik zie alleen auteursrecht niet als het middel om dat te doen. Je mag mijn werk kopiëren zoals je wilt (mits CC), en als jij daar rijk van wordt: mooi voor jou. Wil je dat ik iets voor jou doe, dan kost dat geld. Net zoals de huisschilder. Of betaal jij die ook royalties na elk feestje bij jou thuis?
Reactie door Arnoud Engelfriet — 18 november 2008 @ 9:25
Ja, ik heb namelijk Monet als huisschilder…
Reactie door Arno — 19 november 2008 @ 16:31