Alle postcodes op een rijtje
Zoiets simpels en openbaar als een postcode blijkt nog steeds een groot geheim, zo opent het 6PP-project. Iedereen heeft een postcode, maar als je ieders postcode wilt weten, zul je bij Postcode.nl een licentie moeten nemen. 6pp vroeg zich af, een vrije postcode database moet toch op te bouwen zijn, net zoals een vrije encyclopedie, wegenkaart of film? En men voegde gelijk maar de daad bij het woord door een open databank neer te zetten, inclusief API om er op afstand bij te kunnen.
De vraag daarbij is natuurlijk altijd: mag dat? Postcodes zijn tot op vier cijfers algemeen bekend, maar welke straten nu horen bij welke twee letters, vind je niet zomaar terug. Kennelijk zit daar dus één of andere beperking op. Postcode.nl hanteert ook nog eens licentiemodel, dus dan zal er vast een of ander recht zijn op postcodes. Auteursrecht? Nee, postcodes zijn feiten en die op een rijtje zetten, mag gewoon. Geschriftenbescherming? Wederom nee, de postcodedatabank is geen geschrift. Databankenrecht dan maar?
Zoals vaste lezers wel weten, is een databank beschermd als de bouwer een substantiële investering heeft gedaan (tijd, geld of moeite) om die databank op te bouwen of te onderhouden. Het is op zich best veel werk om heel Nederland in te delen in postcode-regio’s, en natuurlijk om die te updaten. Postcode.nl verkoopt wekelijkse updates, dus kennelijk worden er elke week wijken gesloopt, huizen bijgebouwd of gebieden heringedeeld. TNT Post, voorheen TPG Post, voorheen de PTT, kiest de postcodes zelf. Er is geen overheidsbesluit, zodat het postcodebestand ook niet onder de uitzondering van overheidsdatabanken kan vallen. Gemeentes geven nieuwe straten en andere mutaties door aan TNT, en die verzint daar dan een passende postcode bij.
In een bezwaarprocedure over publicatie van het wegenbestand (NWB) erkende de Staat dat TNT Post een databankrecht heeft op het postcodebestand. Op die grond mochten postcodes niet zomaar in het NWB verwerkt worden. Nu is zo’n beslissing geen jurisprudentie, laat staan bindend recht, maar toch. De hele site Postcode.nl leegtrekken zou ik dus niet adviseren, want als er een databankrecht zit op dat bestand, dan is dat leegtrekken een inbreukmakende handeling.
Er zijn echter nog genoeg andere plekken om postcodes vandaan te halen. Wat te denken bijvoorbeeld van de Kamer van Koophandel? Die hebben voor alle ingeschreven bedrijven de adresgegevens online, en daar staan ook de postcodes bij. Met een beetje slim zoeken krijg je zo een aardig lijstje postcodes. Ook bij huizensites zoals Funda zijn hele lijsten met postcodes te achterhalen. Die lijsten komen niet uit het postcodebestand van TNT Post, ook niet indirect. Bedrijven of makelaars typen die in wanneer ze hun bedrijf aanmelden of een huis te koop zetten. Daarmee zijn die gegevens openbaar, zodat je op basis van die gegevens best je eigen lijst met postcodes mag bouwen.
Update (5 maart 2009): het 6PP project heeft alle gegevens van Buurtlink en Zoekplaats.nl verwijderd uit haar database en gaat via andere wegen aan de slag om legaal postcodes te verzamelen. En via Frankwatching nog een verwijzing naar een petitie Bevrijd de postcode, waar ze helaas lijken te denken dat de postcodes door de overheid verzonnen worden.
Arnoud
Tags:
Arnout Veenman | 29 oktober 2008 @ 10:17
Het mag dan veel werk zijn om het postcode bestand op te bouwen, echter zit daar ook een grote maar. Het zijn postcodes, die gebruikt worden om het sorteren en bestellen van post efficiënter te maken voor TNT Post zelf. Ik denk dat als hier een rechtszaak over wordt gevoerd, denk ik dat TNT Post in het ongelijk gesteld zal worden, omdat hier een duidelijke analogie is met zaken over bijvoorbeeld het overnemen van huizen op de websites van makelaars en Funda. De postcodes zijn ook in dit geval een uitvloeisel van de feitelijke activiteiten. Enkel in het licht van liberalisering van de postmarkt zo het kwartje mijns inziens de andere kant op kunnen vallen.
Martijn | 29 oktober 2008 @ 10:23
De postcode tabel bevat nog meer gegevens, namelijk of de huisnummers even, oneven of oplopend zijn, evenals het van-tot huisnummer van de straat.
Ik gebruik de postcodetabel elke dag omdat het fouten voorkomt en vooral heel veel toetsaanslagen bij het invoeren bespaart (1315AA22 invoeren geeft mij al een compleet adres en ik weet 99,9% zeker dat het adres bestaat)
Is dit niet vergelijkbaar met het verhaal dat het Telefoonboek ooit werd overgenomen en op CD-Rom werd gezet?
Henk | 29 oktober 2008 @ 11:06
Even voor de duidelijkheid, dit stuk laat het lijken alsof Postcode.nl van TNT is, terwijl dat helemaal niet het geval is. Er zijn wel meerdere onafhankelijke partijen die de postcode licenties van TNT aanbieden.
TheComplex | 29 oktober 2008 @ 12:05
Sorry, Arnoud maar is het postcode bestand geen ’spin-off’ van andere kernactiviteiten van TNT? Namelijk post bezorgen.
Er rust dus geen Databankrecht op.
Arnoud Engelfriet | 29 oktober 2008 @ 13:49
TheComplex, dat is nu net de vraag. TNT zegt dat dit bestand apart opgebouwd is, los van de activiteit van het post bezorgen. Als dus de postcode-toewijzing een zelfstandige investering was, dan is hij mogelijk beschermd. Het is in ieder geval geen noodzakelijk bijproduct van post bezorgen: ook zonder postcode kun je best adressen vinden waar post in de brievenbus moet.
Bastiaan | 29 oktober 2008 @ 15:37
Arnoud, dat lijkt mij prietpraat van TNT om haar marktpositie proberen te houden. Postcodes bestaan al veel langer dan TNT post, en het primaire doel van postcodes is om een adres gemakkelijker automatisch te kunnen identificeren met het doel daar post te bezorgen. Zonder postcodes en met de huidige staat der techniek in tekenherkenning zou het zonder postcodes in principe ook mogelijk zijn, maar de postcode was zeker in het recente verleden nog onontbeerlijk in het bezorgen van post. Persoonlijk denk ik zelfs vandaag de dag de bezorgen niet zo soepel zou verlopen zonder postcodes, omdat de postcode en het adres samen een grote kans geven dat een adres correct is weergegeven op de envelop.
Maar zelfs als ik in die gedachte mee zou gaan, is de postcode slechts een klein aantal jaren geleden strikt genomen onnodig geworden in de automatisering van het bezorgen. En in dat geval heeft TNT Post alleen een databankrecht in de recent toegevoegde postcodes.
Mark Jansen | 29 oktober 2008 @ 16:33
Interessante kwestie, Arnoud. Ik denk dat niet vergeten moet worden dat het HvJEG in de Wlliam Hill uitspraak bepaald heeft dat de substantiele investering moet zien op het verzamelen van de gegevens, niet op het creeren ervan. Uit de zaak Fixtures/Veikkaus blijkt dat het onderhouden van een databank van zelf gecreerde gegevens in de regel niet snel een substantiele investering zal opleveren.
Aan de andere kant is er natuurlijk de Gaspedaal-uitspraak, waarin juist wel een beschermde databank is aangenomen, evenals de zaak Internetnotarissen. Wel betrof het daar steeds advertentie-sites en daarbij kan ik me beter dan bij een postcodedatabase voorstellen dat er actief onderhoud (en dus kosten) mee gemoeid zijn.
TheComplex | 30 oktober 2008 @ 9:42
@ Arnoud: Ik ben er een tijdje uit geweest maar heeft een ‘noodzakelijk’ bijproduct nu dus wel weer databankenrecht? Is daarmee het spin-off criterium afgezwakt?
@ Mark: een quickscan van Gaspedaal en Internetnotarissen blijken in de lijn Funda.nl, Jaap.nl en niet te vergeten kranten.com. Dus geen Databankenrecht.
Mijn punt: Databankenrecht wordt niet heel erg makkelijk aangetoond. Dus 6PP mag gerust zijn gang gaan.
Arnoud Engelfriet | 30 oktober 2008 @ 12:53
@TheComplex: ik bedoelde het andersom. Het is niet noodzakelijkerwijs zo dat de postcode-databank een bijproduct is van de activiteit “post bezorgen”. Je kunt zonder vertrektijdenlijst geen treinen laten rijden, maar je kunt ook zonder postcodes best post gaan bezorgen. TNT kan dus stellen dat zij de postcodedatabank als aparte activiteit heeft opgebouwd en vervolgens heeft ingezet bij het post bezorgen.
Mark Jansen heeft natuurlijk gelijk dat de investering op de databank gericht moet zijn en niet op de creatie van de gegevens. De vraag is dus: bouw je als TNT een databank met daarin de los gecreëerde postcodes, of is de lijst met postcodes de databank die je bouwt? Je kunt het -even technisch gezegd- zien als de sleutel, de code waarmee je steden, wijken en straten identificeert. Het toekennen van een primary key aan een set gegevens lijkt mij geen “creëren van gegevens” zoals in William Hill bedoeld werd.
Jaap | 3 november 2008 @ 12:12
De postcodes van de Kamer van koophandel, Funda en Jaap.nl komen direct of indirect wél van Cendris. Althans, ik weet niet aan wie Cendris haar postcodegegevens verkoopt, maar bovengenoemde partijen, en waarschijnlijk alle grote bronnen van adressen, zijn naar mijn verwachting allemaal klant bij Cendris.
En de manier waarop deze postcode tabel wordt gebruikt, zou dat niet subtiel van invloed zijn op het recht die Cendris daaraan kan ontlenen? Bijvoorbeeld, stel dat KvK de tabel gebruikt om te controleren of de invoer correct is, dan is de bron van KvK met name door KvK gevoed en slechts deels door Cendris. Echter, zoals al eerder is gezegd, stel de applicaties die KvK gebruikt zoeken bij elk adres de gegevens van Cendris op. Dat is handig, geen schrijffouten in het adres, etc, dan is de link naar een volledige Cendris bron weer moeilijk te weerleggen.
Je zou dit statistisch kunnen uitzoeken, er zijn verschillende schrijfwijzes voor straatnamen bijvoorbeeld en als je het handmatig invoert zou je een bepaald foutpercentage verwachten. En om een schot voor de boeg te nemen, KvK verkoopt adressen en kan zich lijkt mij fouten niet veroorloven. En dat geldt eigenlijk voor de meeste grote bronnen van postcodes vrees ik.
Dus, de makkelijke weg om een paar grote sites te crawlen lijkt me niet zonder risico.
Tot slot, straatnamen hebben onder andere een NEN-schrijfwijze. Ik wil hierbij niet zeggen dat ik alles van de totstandkoming van deze schrijfwijze afweet (uberhaupt niks eigenlijk), maar tot nu toe zijn NEN-normen op zichzelf auteursrechtelijk beschermd (en waarom dan ook geen databankbescherming?). Echter, voor sommige NEN-normen ligt er wél een besluit aan ten grondslag, bijvoorbeeld het bouwbesluit, en daarover wordt op dit moment geprocedeerd (http://www.knooble.com/petitie/nieuws.php). Misschien is de NEN-schrijfwijze een aangelegenheid tussen twee private partijen: de NEN en bijvoorbeeld TPG, maar is er wellicht een besluit te vinden die gemeenten verplicht straatnamen via de NEN op te nemen? Maar ach, wellicht wil NEN je die adressen wel gewoon geven.
Kortom, met een beetje geluk zou je alle straatnamen en hun relatie met plaats en gemeente rechtenvrij moeten kunnen verkrijgen gok ik. Dan hou je nog steeds wel de relatie met de postcode over. Zou je die niet a la Google van miljoenen websites kunnen plukken?
Jaap
Joris | 3 november 2008 @ 15:00
Als ik het van onze jurist begrepen heb, heeft TNT zowel databankrecht als auteursrecht.
Ook meen ik dat op basis hiervan alle ‘verkochte’ postcode info uiteindelijk van Cendris - licentiehouder voor TNT- afkomstig is. Falk koopt ze bijv. van Cendris. En Postcode.nl is cendris als ik het goed begrepen heb.
Armijn | 3 november 2008 @ 19:45
De postcodes die van Funda komen, komen volgens mij bij de makelaars van NVM en andere makelaarsverenigingen die hun aanbod op Funda zeten vandaan. Het bewijs: ga maar eens goed door de data daar rondsnuffelen en je komt veel niet-bestaande postcodes tegen. Vooral bij nieuwbouwprojecten zijn makelaars, eh, creatief met postcodes. Vooral de combinatie ‘XX’ wordt daarbij veel gebruikt, omdat dat natuurlijk zo’n absurde combinatie is, dat die vast niet wordt gebruikt (de realiteit is natuurlijk anders).
Bastiaan | 7 november 2008 @ 0:01
Ik wil nog even het volgende onder de aandacht brengen:
ECJ Judgement C-203/02, 9 nov 2004
“Judgement 1: The expression “investment in … the obtaining … of the contents” of a database in art. 7.1 of Directive 96/9 EC of the European Parliament and the Council of 11 march 1996 on the legal protection of databases must be understood to refer to the resources used to seek out existing independent materials and collect them in the database. It does not cover the resources used for the creation of materials which make up the contents of the database.”
Naar mijn interpretatie wil dat zeggen dat de investering voor de creatie van de postcodes alleen niet genoeg is voor het databankrecht. Zie ook het volgende van het artikel “Databases: sui generis right: should we adopt the spin-off theory?” (Derclaye, EIPR 9, 2004, p. 402):
“But as has been seen the word “obtaining” does not equate with or include the notion of creation. Thus a substantial investment in creating data will not qualify the database for protection and the spin-off theory does not (need to) apply.”
TNT Post moet dus aantonen dat ze een kwalitatief of kwantitatief significante investering heeft gedaan ten opzichte van de “verificatie of presentatie” van de gegevens. Tja, wat voor een investering is nodig om de postcode te verifieren? Wat mij betreft kan dat geen significante investering zijn. Dan rest er nog de vraag of er een significante investering is gedaan wat betrekking had op de presentatie van de gegevens van de databank. Wat daarmee bedoeld wordt is mij niet helemaal duidelijk.
Het 6PP-project zou wellicht het volgende van hetzelfde vonnis ECJ eens moeten lezen:
“Judgement 2: The terms “extraction” and “re-utilisation” as defined in art. 7 of Directive 96/9 must be interpreted as referring to any unauthorized act of appropriation and distribution to the public of the whole or a part of the contents of the database. Those terms do not imply direct access to the database concerned.”
Dus het maakt voor het bepalen van inbreuk op het databankrecht niet uit of de gegevens indirect worden raadgepleegd (zoals de voorbeelden van Funda, de KvK, enz.).
Niels | 13 november 2008 @ 18:52
Nu ben ik even in verwarring. Ik denk dat ik veilig kan aannemen dat ik mijn eigen postcode mag publiceren, tesamen met mijn adres. Dit zou ik dan toch ook mogen doen op een internetsite die voor dat doel is ingericht (a la Wikipedia)? Maar omdat het dan ineens om een grote verzameling zou gaan, mogen zij die informatie ineens niet meer verspreiden? Of denk ik nu te kort door de bocht?
Zoals ik het zie is een postcode publieke informatie, want het is gewoon een onderdeel van een adres; een adres zonder postcode is eigenlijk onvolledig. Natuurlijk kan de post bezorgd worden zonder postcode, maar het hele systeem is er op ingericht. Ik durf erom te wedden dat een poststuk met postcode en zonder straatnaam eerder aankomt dan een poststuk met straatnaam maar zonder postcode. Wellicht is de postcode vanuit historisch perspectief als een bijzaak ontwikkeld, maar ondertussen is het een hoofdzaak.
Arnoud Engelfriet | 13 november 2008 @ 19:00
@Niels: je eigen postcode mag je publiceren. Waar het om gaat, is of je de hele verzameling die TNT Post heeft, mag opvragen en herpubliceren.
Vergeet niet dat de postcode door TNT (of haar voorganger de PTT) is opgezet als intern systeem. Het is dus geen lijstje van de overheid, zoals straatnamen en huisnummers, maar het interne administratiesysteem van TNT Post. Waarom zou een bedrijf haar interne administratiesysteem niet mogen beschermen?
Lex Slaghuis | 6 maart 2009 @ 9:33
Voor de goede orde: Het artikel van Frankwatching is gerectificeerd naar aanleiding van de reacties, waaronder die van Arnoud.
ReindeR Rustema | 8 maart 2009 @ 19:46
Het is natuurlijk vast wel mogelijk om met wat vrijwilligerswerk en het schrapen van websites een postcodedatabase op te zetten, maar het is veel betrouwbaarder om de gemeenten die gaan over de mutaties dat niet langer bij TNT/Cendris te laten melden, maar ze verplichten dat bij een ministerie te doen die de gezaghebbende database wekelijks ter download aanbiedt in het publieke domein. Of de rijksoverheid het toekennen van postcodes dan over moet nemen of dat de gemeente eerst bij TNT vraagt welke postcode de mutatie zal krijgen om dat daarna aan te melden bij het centrale register laat ik even in het midden. Het eerste lijkt mij persoonlijk handiger.
Als het noodzakelijk is om de rijksoverheid de rechten op die database te laten kopen van TNT/Cendris, dan moet dat maar. Het is nu eenmaal cruciaal voor allerlei innovatieve (kleine, pas bij succes grote) applicaties als die gegevens altijd vrij en betrouwbaar zijn. Vandaar dus een petitie met die eis. Teken ook, bevrijddepostcode.petities.nl
Krispy’s Blog vol gevraagde en ongevraagde meningen » Bevrijd de postcode | 13 maart 2009 @ 23:03
[…] Bronnen: Frankwatching, Iusmentus […]
Robert de Wilde | 12 mei 2009 @ 17:23
Het is mij nog niet helemaal duidelijk hoe de mutatie van de fysieke structuur van gebouwen en woningen bij TNT terecht komt. Ik snap dat er verhuisberichten worden verstuurt en dat daarbij het post- en eventueel telefoon-adres wordt overgezet. Maar er moet daarvoor toch ook vast een signaal gaan naar gemeente of Kadaster? Moet een adres niet aangevraagd worden bij een gemeentelijke instelling? Deze gegevens kunnen dan namelijk wel vanuit overheid verspreid worden. Een postcode is hieraan ondergeschikt.