Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Jaja, ik weet het, ik schrijf veel te weinig artikelen op Ius mentis. Bloggen is gewoon veel te leuk. Maar gelukkig krijg ik af en toe erg leuke scripties langs, en staan de auteurs me toe om er een artikel van te maken. In dit geval over user-generated content.

Op steeds meer sites kunnen mensen zelf ‘user-generated content’ plaatsen, rechtmatig of onrechtmatig. Dit roept de vraag op in hoeverre de beheerders van die site daarvoor aansprakelijk zijn. In zijn scriptie beantwoordt jurist Ben Zevenbergen deze vraag.

Steeds meer sites staan open voor gebruikers om zelf content te plaatsen (”user-generated content” of UGC). Filmpjes op Youtube, teksten op Web-log.nl, foto’s op Flickr, de lijst is eindeloos. Gebruikers plaatsen daar echter niet alleen hun eigen content, maar ook content van anderen en kunnen daarbij auteursrechten of andere rechten van derden schenden. Ook kunnen gebruikers smadelijke of privacyschendende content plaatsen. In hoeverre is de dienstverlener daar nu voor aansprakelijk?

In beginsel zijn providers niet aansprakelijk voor content die gebruikers plaatsen, zo blijkt uit de wet. Deze wettelijke regeling (art. 6:196c BW) is echter vooral geschreven voor de traditionele ISP of webhoster. Deze hebben geen bemoeienis met de inhoud. Beheerders van UGC-sites zijn meer betrokken, bijvoorbeeld als eindredactie of moderator. Bendert Zevenbergen analyseert vanuit deze invalshoek de juridische positie van beheerders in zijn scriptie. Hieronder een samenvatting.

Lees verder in Aansprakelijkheid voor user-generated content op Ius mentis.

Arnoud

Een lezer mailde me:

Ik had via internet een televisie besteld, maar die liet maar op zich wachten. Na drie maanden heen en weer mailen, bellen en allerlei ander gedoe heb ik ze in gebreke gesteld: nu leveren of ik ontbind de overeenkomst. Ook dat had geen resultaat, dus ik heb de overeenkomst ontbonden. Ik had echter het volledige bedrag (1200 euro) vooruit betaald. Dat gaan ze me terugbetalen, maar ik vroeg me af of ik ook wettelijke rente mag vorderen voor de drie maanden dat ze dat bedrag in hun bezit hebben gehad?

Als de verkoper ook na aanmaning en ingebrekestelling niet levert, dan is hij in verzuim en dat geeft je inderdaad het recht de overeenkomst te ontbinden. Ontbinden wil zeggen terugdraaien: je moet dan alles doen om te zorgen dat beide partijen weer in de positie terechtkomen waar ze waren voordat de overeenkomst werd gesloten. In dit geval dus geld terug.

Wettelijke rente kun je vorderen wanneer iemand je geld moet terugbetalen, maar daarmee in verzuim is. Alleen: hij moet in verzuim zijn met het terugbetalen. In verzuim zijn met het leveren van de televisie betekent niet dat je ook in verzuim bent met het terugbetalen van het aankoopbedrag. Dus nee, je hebt geen recht op rente over het aankoopbedrag dat drie maanden bij de verkoper op de rekening stond.

Zou de verkoper niet terugbetalen, dan kun je hem ook daarvoor aanmanen en in gebreke stellen. Vanaf de dag dat hij dan in gebreke blijft, kun je weer wel wettelijke rente vorderen.

Ergens is dat ook logisch. Ontbinden wil zeggen “de overeenkomst bestond al die tijd, maar nu zeggen we hem op”. De verkoper had dus recht op het geld gedurende die drie maanden. Waarom zou hij dan nu ineens rente moeten betalen als hij het geld teruggeeft?

Heeft iemand hier wel eens geld met rente teruggevorderd (en gekregen)?

Arnoud

Ok ok, ik doe 1 bericht per dag, maar dit moet gewoon even tussendoor. Webwereld opende vanochtend met typisch artikel over Cozzmoss en ‘contentpikkers’. En naar goed journalistiek gebruik pikt men dan gewoon ergens een foto vandaan die iets met internet en wetten te maken heeft. Oftewel:

Meneer Loek Essers: heeft u als journalist ooit van bronvermelding gehoord? Of van het schenden van licenties? De foto is namelijk van bloggend musicus Marco Raaphorst en is uitgebracht onder Creative Commons. Oftewel precies het tegendeel van wat het artikel inhoudelijk voorstaat.

En als u mijn boek had gelezen, dan had u dat geweten.

Sjonge!

-edit- De foto staat op de homepeetsj, bij het artikel zelf staat een saai copyrightteken.

UPDATE: dat is snel, om 9:22 blijkt de foto al verwijderd. Excuses ho maar. Dat zou ik eens moeten proberen met Webwereld-content.

Arnoud

Een lezer vroeg zich af hoe sterk hij stond bij een opzegging per e-mail. Het bedrijf vertelde hem namelijk in eerste instantie dat ze die mail nooit hadden ontvangen, en pas nadat de opzegtermijn was verlopen, ontdekte het bedrijf dat deze in het spamfilter was beland. Had hij nu tijdig opgezegd?

In Nederland geldt wat juristen de “ontvangsttheorie” noemen: jij moet als afzender bewijzen dat de beoogde ontvanger je berichten ook werkelijk gekregen heeft. Vandaar dat mensen voor belangrijke dingen aangetekende post gebruiken, dat is afdoende bewijs. De ontvanger hoeft de berichten trouwens niet gelezen te hebben. Als hij enveloppen ongeopend in de kachel stopt, zijn de gevolgen voor zijn risico.

Bij e-mail kunnen veel dingen misgaan, een spamfilter is een voorbeeld maar zeker niet het enige. En zelfs als er in werkelijkheid niets misgegaan is, kan de ontvanger ook gewoon keihard ontkennen de mail gehad te hebben. In deze zaak kwam men daar nog mee weg ook. De afzender kon alleen bewijzen de mail verstuurd te hebben, maar niet dat deze ook werkelijk in de mailbox van de geadresseerde beland zou zijn.

Dat wil echter niet zeggen dat e-mail dus geen geschikte manier is om op te zeggen. Je mag namelijk op elke manier die je hebt, bewijzen dat de mail is aangekomen. In dit geval heeft het bedrijf de mail wel degelijk ontvangen, alleen stond deze in een map waar ze zelden keken. Dat is niet anders dan dat men de postbus linea recta in de bak met oud papier stopt omdat er zo veel reclame bij zit. Dat mag, maar is voor risico van de eigenaar van de postbus. Je kunt ook even controleren of er echte post tussen zit natuurlijk.

Het lijkt mij dan ook dat deze lezer tijdig opgezegd heeft. De mail is tijdig aangekomen, maar het bedrijf heeft deze niet gelezen. Dat is voor hun risico.

Wat vinden jullie? Valt een spamfilter onder je eigen risico? Ook als het filter door de provider gerund wordt en het bedrijf via een aparte interface de spams moet bekijken?

Arnoud

Lidmaatschappen en abonnementen kunnen binnenkort niet meer stilzwijgend verlengd worden, meldde Nu.nl donderdag. Een initiatiefswetsvoorstel van PvdA-Tweede Kamerlid Martijn van Dam heeft als doel die praktijken sterk aan banden te leggen. Het voorstel moet nog door Tweede en Eerste Kamers, maar er zit in ieder geval schot in. Een goede zaak lijkt mij. Volgens onderzoek van Maurice de Hond ergert 54% zich aan jaarlijkse stilzwijgende verlenging en heeft 40% een abonnement waar men eigenlijk al vanaf had gewild.

Update: (6 juli) Let op, dit wetsvoorstel is nog niet in werking! Er is wel een speciale regeling voor internet- en telefoniecontracten, maar die geldt niet voor sportscholen, tijdschriften. Daarbij is dus nog geen snelle opzegmogelijkheid!

Update: (3 september) het wetsvoorstel is nu door de Tweede Kamer heen maar treedt op zijn vroegst pas in 2011 in werking.

Update: (25 oktober 2011) de wet treedt per 1 december 2011 in werking. Lees onze factsheet en veelgestelde vragen voor meer informatie. Of genereer passende voorwaarden voor uw bedrijf.

Het gaat om wetsvoorstel 30520. Concreet komen de voorgestelde maatregelen op het volgende neer:

• Op de zwarte lijst van verboden algemene voorwaarden (6:236 BW) komt een verbod op stilzwijgende verlenging of vernieuwing met meer dan drie maanden, behalve als het contract wordt omgezet in een contract voor onbepaalde tijd.
• Op de grijze lijst van vervelende maar niet per se verboden algemene voorwaarden (6:237 BW) komt een bepaling over contracten die langer dan een jaar lopen. Deze moeten per maand opzegbaar zijn.
• Op de grijze lijst komt verder een verbod op opzegtermijnen die langer zijn dan een jaar.
• op de zwarte lijst komt verder een verbod op het eisen dat mensen aangetekend op moeten zeggen. Wie elektronisch een contract aangaat, moet dat elektronisch kunnen opzeggen.

Je hebt dus als leverancier van diensten aan consumenten straks nog maar een beperkte keuzevrijheid. Je kunt je klant hooguit houden aan een stilzwijgende verlenging van drie maanden. Het enige alternatief is het contract voor onbepaalde tijd laten aangaan, waarbij een opzegtermijn van 1 maand geldt.

Bij ISPam maakt men zich zorgen over wat dit kan betekenen voor hosters (naast het specifieke verbod voor telecomcontracten). Ook zij leveren vaak contracten met stilzwijgende verlenging. Een terecht punt is wat er gaat gebeuren met domeinnamen die door particulieren worden geregistreerd: die contracten gaan per jaar, maar dat mag niet meer.

Persoonlijk vind ik dit wel een goede oplossing. Je kunt moeilijk van consumenten verwachten dat ze van elk contract bijhouden wanneer het afloopt. Hoewel ik ook wel wat had gezien in een informatieplicht: jaarlijkse verlenging zou dan alleen mogen als het bedrijf tijdig een brief stuurt om je daarop te wijzen en meteen aan te geven hoe je mag opzeggen. Wat zouden jullie het liefst hebben?

Arnoud

Linken is geen openbaar maken, roep ik al een hele tijd. B/S roept al een hele tijd het omgekeerde. En zo af en toe komt er een vonnis langs dat de discussie weer eens lekker stimuleert. Boek 9 bericht over een ex parte beschikking (een vonnis-zonder-wederhoor, een juridisch onding dat op zich een blogpost of tien waard is) waarin wordt bepaald dat de site MyP2P zelfstandig openbaarmakingshandelingen verricht. Dit omdat zij verwijst naar peer-to-peer streams waar je live televisie kunt kijken.

In de beschikking trektvolgt de rechtbank de eiser in haarde analogie met hotelgasten die televisie kunnen kijken. In het Hotelkamers-arrest ging het Europese Hof van Justitie in op de vraag of de distributie van een signaal door middel van televisietoestellen aan klanten die in hotelkamers logeren, een mededeling aan het publiek (wat de Nederlandse wet een “openbaarmaking” noemt) in de zin van artikel 3, lid 1, van richtlijn 2001/29 vormt.

In die richtlijn staat dat deze term breed moet worden uitgelegd om “een hoog beschermingsniveau voor onder meer de auteurs te verwezenlijken, zodat dezen met name bij een mededeling aan het publiek een passende beloning voor het gebruik van hun werk kunnen ontvangen”. Het Hof ziet daarom geen problemen om het installeren en laten gebruiken van televisietoestellen in hotelkamers als nieuwe openbaarmaking te zien.

het doorgeven van een signaal door middel van televisietoestellen door een hotel aan de gasten die in zijn kamers verblijven, ongeacht de gebruikte techniek van doorgifte van het signaal, [vormt] een mededeling aan het publiek in de zin van artikel 3, lid 1, van deze richtlijn.

De meer klassiek opgevoede auteursrechtdeskundigen doet dit denken aan het HR-arrest 30 oktober 1981 (CAI Amstelveen). Daar werd doorgifte via de kabel van vrij te ontvangen televisiesignalen ook als een nieuwe openbaarmaking gezien. Het HvJEG hanteert dezelfde redenering als onze HR in 1981: je boort een nieuw publiek aan met die doorgifte op je eigen netwerk, en dat valt onder openbaar maken.

In deze beschikking zegt de rechtbank:

Myp2p verricht vergelijkbare handelingen als het hotel in bovengenoemd arrest. Immers: Myp2p is een andere organisatie van wederdoorgifte dan de oorspronkelijke. Zij verricht haar handelingen ten behoeve van een ander, nieuw publiek. Het nieuwe publiek bestaat uit mensen die niet aan een van de officiële partners van Verzoeksters betaald hebben voor het zien van de wedstrijden. (…)”

Nu is het absoluut waar dat MyP2P een andere organisatie is, en ik geloof onmiddellijk dat zij een nieuw publiek aanboort ten opzichte van de klassieke televisiekijkers. Ik wil best aannemen dat dat nieuwe publiek ‘bestaat uit’ mensen die niet willen betalen voor televisie (hoewel je je kunt afvragen hoe die streams dan het P2P netwerk binnenkomen, maar ok).

Maar op één cruciaal punt zit er een wezenlijk verschil: MyP2P geeft geen signalen door van de televisieprogramma’s.

MyP2P verwijst naar de plek waar je die signalen kunt ontvangen, maar biedt zelf geen faciliteiten of een afnamepunt voor de signalen. In eerdere zaken over MP3-zoekmachines, torrentsites en dergelijke wordt dan ook steeds geoordeeld dat dergelijke links, hashcodes, torrents en hoe ze allemaal ook mogen heten geen openbaarmaking zijn. Het is vaak wel onrechtmatig om zulke links, hashcodes etcetera aan te bieden omdat je er iemand willens en wetens schade mee toebrengt, maar dat is een heel andere uitkomst.

En ja, dat verschil is belangrijk: als iemand inbreuk op auteursrecht pleegt, kun je maatregelen nemen met zo’n ex parte beschikking (zonder wederhoor) en de volledige proceskosten vergoed krijgen van de inbreukmaker. Bij een gewone schadeclaim kan dat allemaal niet. Bovendien kan B/S komen afrekenen bij mensen die inbreuk maken op auteursrechten van hun leden.

Kan iemand me uitleggen waarom de rechtbank een verwijzing naar een P2P-stream als hetzelfde zit als in hotelkamers televisies ophangen en aan je kabelaansluiting koppelen?

(Oh ja, deze beschikking is geen jurisprudentie maar ik voel het echte vonnis al aankomen.)

Arnoud

Het gaat te ver om van een forumbeheerder te verlangen dat hij voorafgaand aan plaatsing van iedere forumbijdrage afbeeldingen op mogelijke inbreuk op auteursrechten controleert. Dat blijkt uit een recent vonnis in een rechtszaak tussen Peter Vincent Schuld (ja, die van de Cruijffclaim) en discussieforum Maroc.nl.

Op het forum had een deelnemer een foto(otje) geplaatst die gemaakt was door Peter Vincent Schuld, en waarop ook nog eens de minderjarige dochter van diezelfde Schuld te zien was. Schuld maakte bezwaar op grond van zijn auteursrecht. De moeder legde tevens een claim op grond van het portretrecht, aangezien zij de wettelijk vertegenwoordiger van de dochter is. De rechter wijst terecht de stelling af dat de forumbeheerders de inbreukmakers zijn: “Degenen die de foto’s hebben geplaatst en daardoor de betreffende rechten hebben geschonden zijn de betreffende gebruikers van het forum.”

Een forumbeheerder heeft echter wel een zorgplicht: hij moet optreden wanneer hij klachten krijgt. De rechter noemt het niet expliciet, maar uit zijn motivatie blijkt dat hij aansluiting zoekt bij de algemene regels voor aansprakelijkheid van internet-dienstverleners:

Wel mag van een forumbeheerder een alerte houding worden verwacht in het tegengaan van dit soort plaatsingen op zijn forum. De forumbeheerder dient daartoe ongewenste bijdragen als waarvan hier sprake is op eerste aanmaning te verwijderen en ook de mogelijkheid tot het doen van zulke aanmaningen te faciliteren, alsmede desgevraagd medewerking te verlenen aan het achterhalen van de identiteit van de werkelijke plaatser van auteursrechtelijk beschermd materiaal.

Dit doet natuurlijk sterk denken aan de zaak over profielensite CU2 uit 2007. Een provider hoeft niet vooraf te filteren, maar moet wel op basis van een (terechte) klacht optreden en het materiaal weghalen als de klacht evident juist blijkt.

Opmerkelijk is de expliciete verwijzing naar “de mogelijkheid tot het doen van zulke aanmaningen”, oftewel de “dit is niet OK”-knopjes die je op steeds meer forums en andere sites ziet. Wie dat nog niet heeft, zou daar nu dus serieus over moeten gaan nadenken.

Maroc.nl heeft zo’n mogelijkheid. Uit het vonnis blijkt dat Schuld geen gebruik heeft gemaakt van dit knopje. Zijn gemachtigde stuurde de brieven naar een oud adres van Maroc.nl (dat in de WHOIS stond), en dat terwijl het KvK-register en de website het juiste adres vermeldden. Dit gebrek aan controle, plus het niet volgen van de door Maroc.nl aangelegde procedure, leidt ertoe dat pas de dagvaarding de eerste gelegenheid was waarbij Maroc.nl geacht werd kennis te hebben van de inbreuk. En omdat men meteen daarna de foto in kwestie verwijderde, is zij niet aansprakelijk voor enige schade van Schuld of diens dochter.

Ergens wel jammer voor Maroc.nl is dat zij haar proceskosten nauwelijks vergoed krijgt (50 euro). De voorzittersecretaris was zelf verweer komen voeren. Maar alleen de kosten van je gemachtigde komen voor de (volledige) proceskostenvergoeding in aanmerking. Ter vergelijking: in de vorige zaak van Schuld kreeg diens gemachtigde € 1.647 aan proceskostenvergoeding.

Die knopjes vind ik wel een goed idee, je hebt dan een snelle mogelijkheid om aan te kunnen geven dat het beheer iets moet onderzoeken. Maar je kunt het ook zien als een mogelijkheid tot obstructie: je laat klagers dan door allerlei hoepels springen om een klacht in te kunnen dienen, in plaats van gewoon een boze brief te mogen faxen.

Arnoud

De afgelopen paar dagen een aardige serie Dilbert-strips over Dilbert’s nieuwe bedrijfje Dilbertfiles (ja, het bestaat echt). Dilbert had kennelijk tijd genoeg op kantoor, en besloot een dienst te bouwen waarmee mensen grote bestanden naar elkaar kunnen sturen. Dat bleek zo goed te gaan dat hij ontslag nam om rijk te worden met zijn nieuwe werk.

Maar helaas bleek uit de strip van vandaag dat dat anders uit gaat pakken:

Voor de rest, zie Dilbert comic strip for 01/23/2009 from the official Dilbert comic strips archive. Naar Nederlands recht zou Dilbert trouwens waarschijnlijk wel dezelfde problemen kunnen verwachten.

Welke strips lezen jullie trouwens? Ik houd dagelijks naast Dilbert ook UserFriendly, XKCD en Ctrl-Alt-Del bij.

Arnoud

Een lezer vroeg zich af:

Ik heb een mooie domeinnaam geregistreerd, maar ik weet nog niet zo goed wat ik ermee zal doen. Gisteren wees een vriend me erop dat de naam wel heel erg lijkt op een merknaam van een bekend bedrijf, iets wat ik me eigenlijk nooit gerealiseerd had. Denk je dat ik problemen krijg als ik de domeinnaam aan ze ga proberen te verkopen?

De belangrijkste vraag is of jij met de registratie of de site die je gaat opzetten, de bedoeling hebt te profiteren van de bekendheid van dat bedrijf. In dat geval is het merkinbreuk en kan men de domeinnaam opeisen. Zo was er ooit iemand die speculeerde op de fusie tussen KLM en Alitalia door klm-alitalia.com te registreren. Die was hij dus snel kwijt.

Als je toevallig dezelfde naam hebt maar in een andere branche werkt, is er niets aan de hand. Ik noem altijd Ajax als voorbeeld, de voetbalclub kan niets doen tegen ajaxfire.nl omdat dat bedrijf in een heel andere branche zit. Omgekeerd kan dat bedrijf om dezelfde reden ajax.nl ook niet opeisen.

Verder is van belang dat je zelf een site ontwikkelt op die domeinnaam. Alleen maar de naam registreren en dan ‘parkeren’ is geen sterk verhaal. Heb je een legitieme eigen site, dan kan de domeinnaam in principe niet opgeëist worden.

Uit de praktijk blijkt dat mensen die domeinnamen proberen te slijten aan merkhouders, vaak bakzeil moeten halen. Het verkopen van domeinnamen wordt vaak gezien als bewijs van kwade trouw.

De domeinnaam van deze lezer zal ik niet noemen. Maar weet iemand een leuk voorbeeld van een domeinnaam die toevallig hetzelfde is of sterk lijkt op een bestaand merk?

Arnoud

Een lezer vroeg zich af:

Ik was een hele tijd lid van @Home, maar ben onlangs overgestapt naar een andere provider. Een tijdje geleden kreeg ik echter mail vanaf mijn oude emailadres. Dit adres was weer opnieuw in gebruik en de mevrouw die nu gebruikt maakt van dit adres gaf aan email voor mij te ontvangen. Het bleek te gaan om enkele sites waar ik me in het verleden had aangemeld. Navraag bij @Home leerde mij dat ze mijn adres al na 2 weken weer opnieuw hadden uitgegeven. Kan dat zomaar?

Intrigerend. Nou weet ik dat er bedrijfjes zijn die zich specialiseren in het ‘inpikken’ van verlopen domeinnamen om daar hun eigen (advertentie-)site op te zetten, maar bij e-mailadressen kende ik dit nog niet.

Het is wel lastig, want er is erg weinig aan te doen vrees ik. E-mailadressen zijn van de provider, en als de klant zijn contract opzegt, heeft hij er geen aanspraak meer op. Er is (nog?) niets geregeld over verplichtingen rondom e-mailadressen bij verhuizingen van klanten.

In theorie zijn er wel mogelijkheden. De Telecommunicatiewet bevat regels over het verhuizen en overzetten van ‘nummers’, en e-mailadressen vallen onder die definitie. Dan biedt artikel 4.8 van de wet de mogelijkheid om een regeling in te stellen over het verhuizen van e-mailadressen, net zoals je nu al jaren je 06-nummer mee kunt nemen als je verhuist van telefonie-aanbieder. Maar zo’n regeling is er niet.

Je kunt je wel afvragen of twee weken niet erg kort is om het adres weer opnieuw uit te geven. Zo is de kans erg groot dat mensen er niet achter komen dat het adres niet meer werkt, zeker als de nieuwe eigenaar van de mailbox de mailtjes simpelweg weggooit zonder te melden dat het adres nu bij iemand anders hoort.

Voor mij was dit probleem al lang geleden reden om een eigen domeinnaam aan te vragen, maar ik realiseer me dat dit niet voor iedereen een oplossing is. Maar wat dan wel? Een verplichting om e-mailadressen bv. zes maanden inactief te laten? E-mailportabiliteit?

Arnoud