Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Een tijdje geleden viel het me op dat veel mensen mijn boek bij een boekwinkel bestelden. Dat vond ik wat raar - waarom bestellen ze niet direct bij Lulu of bij mij? Maar een kennis had de suggestie dat die mensen waarschijnlijk met boekenbonnen wilden betalen, en dat kan alleen bij erkende boekhandels.

Ik heb het niet zo op die bonnen, eigenlijk precies om die reden. Ik weet dat mensen het goed bedoelen en bang zijn dat een envelop met geld te saai is of zo, maar maakt u zich geen zorgen: ik heb geen enkele moeite met het aannemen van enveloppen met saai geld. Wilt u per se iets leuks kopen, dan graag een fles met bubbels.

Een andere reden om het niet zo op cadeaubonnen (of is het nou kadobonnen) te hebben, is dat er vaak een beperkte geldigheid aan vastzit. De hiernaast afgebeelde Irischeques zijn onbeperkt geldig, en boekenbonnen tegenwoordig ook, maar dat geldt lang niet voor alle bonnen.

Wel zit er een ondergrens aan die geldigheidsduur: een kadobon (of is het nou cadeaubon) moet minstens een jaar na verkoop geldig zijn. Dit omdat een waardebon (jaja) een vordering jegens de winkelier is. De regels over algemene voorwaarden bepalen dat zo’n vordering niet binnen een jaar mag vervallen. Maar dat betekent niet dat een geldigheidsduur van een jaar dus redelijk is. Zo mag je de zwarte lijst over algemene voorwaarden niet toepassen. Die biedt alleen verboden, maar geen toegelaten voorwaarden (’verbod op a contrario-uitleg’ noemen juristen dat).

Het kan goed zijn dat een termijn van 2 jaar nog steeds onredelijk kort is. Wel moet je als consument aantonen dat het onredelijk is. Daarvoor zou je kunnen kijken naar het soort dienst dat je met de bon kunt krijgen. Is dat iets dat je normaal snel afneemt, dan is 2 jaar vervaltermijn wel redelijk. Voor een wintersportvakantie zou een jaar onredelijk zijn, want het is niet zeker dat mensen twee keer in twaalf maanden op wintersport gaan.

Het nut van zo’n vervaldatum heb ik eigenlijk nooit begrepen. Tuurlijk, gratis geld is altijd leuk, maar je geeft zo’n bon uit in de hoop dat mensen bij je komen kopen. Waarom is het dan erg dat iemand pas twee jaar later met een bon koopt?

Arnoud

De economische effecten van file sharing op de Nederlandse welvaart op de korte en de lange termijn zijn per saldo sterk positief, zowel op korte als op lange termijn. Consumenten krijgen als gevolg van file sharing toegang tot een breed scala aan cultuurproducten. Daar staat tegenover dat een daling van de omzet uit de verkoop van geluidsdragers, dvd’s en games als gevolg daarvan aannemelijk is. Dat blijkt uit wetenschappelijk onderzoek van TNO, SEO en IViR zoals neergelegd in het rapport “Ups and downs - economische en culturele gevolgen van file sharing voor muziek, films en games” (gevonden via Solv).

Het rapport schat het aantal downloads in Nederland op op 1,5 tot twee miljard per jaar. Dat zou ongeveer neerkomen op 7,5 downloads voor iedere in Nederland verkochte track. Opvallend daarbij is dat downloadgedrag het koopgedrag niet beïnvloedt. Onder downloaders van muziek en film is het percentage kopers even groot als onder niet-downloaders, bij games is het percentage kopers zelfs hoger. Sterker nog: downloaders blijken vaak een “nauwe relatie met muziek, films of games” te onderhouden. Daar hoort downloaden bij maar ook kopen. Downloaders gaan bovendien vaker naar concerten of bioscopen en kopen vaker merchandiseartikelen.

Oh, en Tim, let je even op:

Voor zover file sharing wel leidt tot een daling van de verkoop (vervanging), staat daar een welvaartsoverdracht van de producent naar de consument tegenover. Naar schatting ligt de toename van welvaart bij de consumenten in de orde van 200 miljoen euro per jaar. Daar tegenover staat een maximaal omzetverlies voor producenten en uitgevers van muziekopnames van 100 miljoen euro per jaar.

Het gevolg voor de creatieve industrie verschilt nogal:

• De muziekindustrie kampt met een krimpende markt. De nieuwe markt van betaalde downloads kan op dit moment die krimp niet compenseren. Innovatie van het businessmodel achter muziek is daarom nu het meest urgent. In de toekomst lijkt het niet meer mogelijk om alleen op basis van muziekopnamen een renderend bedrijf te runnen.
• In de filmindustrie groeien de markten voor bioscoop en DVD-verkoop. DVD-verhuur daalt flink. Omdat films vaak slechts één keer bekeken worden, is het risico van substitutie hier groter dan bij muziek. Als het aantal filmdownloads dus groeit, zal dat een serieuze bedreiging zijn voor met name DVD-verkoop. Downloaden om het product te leren kennen, ligt niet voor de hand. De filmindustrie moet zich dus niet in slaap laten sussen door de vooralsnog relatief geringe impact van gratis downloads.
• De gamesindustrie groeit onstuimig, althans voor zover het de consolegames en de bijbehorende hardware betreft. Het officiële exemplaar van een game kent dermate veel voordelen in vergelijking met een muziek-cd (of zelfs DVD) dat deze industrie veel minder hoeft te vrezen voor inkomstendaling door de concurrentie met gratis filesharing.

De belangrijkste conclusie: “het is juist de uitdaging om mee te gaan met de nieuwe werkelijkheid van de gebruikers en businessmodellen te ontwerpen waarbij geprofiteerd kan worden van de nieuwe dynamiek.” Criminaliseren van downloaden, bijvoorbeeld door downloaden uit illegale bron te verbieden, acht het rapport weinig zinvol. Dit zal hooguit een tijdelijk effect sorteren.

Oftewel: innoveer nou eens een keer in plaats van alleen juridische stappen te ondernemen om het einde van het huidige model zo lang mogelijk uit te stellen. Filesharing verdwijnt niet meer, dus accepteer dat en bedenk hoe je geld verdient met gratis.

Iemand nog tips voor de muziek- of filmindustrie?

Arnoud

Internetproviders en met name aanbieders van mobiel internet dienen volgens telecomwaakhond OPTA hun klanten beter te informeren over de gevaren op het web, meldde Nu.nl eergisteren. De OPTA, die ook toezicht uitoefent over internetaanbieders, heeft beleidsregels uitgegeven over de informatieplichten van internetaanbieders. Op grond van art. 11.3 Telecommunicatiewet is de OPTA bevoegd deze regels op te leggen en met boetes naleving af te dwingen.

De OPTA noemt in de beleidsregels (die als niet-kopieerbare PDF aangeboden worden, argh!) informatie over deze onderwerpen als minimum:

• Het binnenkrijgen van spam, phishing-mails, spyware en andere malware.
• Het ongewenst door anderen laten gebruiken van een (draadloze) internetverbinding of van de eigen computer.
• Het bereikbaar zijn(!) van ongewenste websites.
• Het laten kapen van de eigen computer zodat daarmee spam, phishingmails of malware verstuurd kan worden (door deelname aan een botnet).

De informatie moet duidelijk, ondubbelzinnig, actueel en relevant zijn. Een tekst als “Om veilig te internetten zou u een virusscanner moeten installeren” is bijvoorbeeld onvoldoende volgens de OPTA, omdat je daarmee mensen niet informeert over de risico’s als je die niet installeert. “Onveilig” is niet duidelijk genoeg.

Providers moeten een aparte pagina op hun website maken waarin ze deze informatie opnemen. Deze moet met één klik vanaf de homepage of landing page te bereiken zijn waar men het abonnement kan afsluiten.

De OPTA is al sinds 2007 bezig met het formuleren van passende regels. Dat gaf nog aardig wat ophef onder de ISP-community. Het zou bemoeizucht van de OPTA zijn of zelfs “gezochte werkgelegenheid“. Dit omdat “de maatregelen zodanig standaard zijn, dat ze allang door elke welopererende ISP in Nederland genomen zijn”, aldus Simon Hania van (destijds) XS4All.

Wat vinden jullie van deze regels? Heeft het nut om ISP’s te verplichten hierover informatie te verschaffen? Of wat zou men beter kunnen doen?

Je kunt je bijvoorbeeld afvragen of het nu juist de ISP’s moeten zijn die deze informatie gaan verspreiden. Zelf zou ik verder meer zien in verplichte maatregelen om deze beveiligingsrisico’s tegen te gaan. Internetrechtexpert Gerrit-Jan Zwenne (Leiden, Bird & Bird) zegt bijvoorbeeld terecht:

Ook als ik wordt geinformeerd over de risico’s van spam en botnets, blijf ik daarvan last hebben. Om echt iets te doen aan internetveiligheid moet meer gebeuren. Ik maak mij sterk dat OPTA heel wel in staat is om aanbieders te verplichten botnets op te sporen en te verwijderen. En als het moet zou OPTA dat ook zelf kunnen doen.

Denk aan scanners die bergen uitgaande spam of phishingmails detecteren en dan de betreffende poort sluiten of het internetverkeer van die computer beperken. Volgens mij werkt dat beter dan een folder met “pas op met het openen van bijlagen bij e-mail”.

Arnoud

Zou het er dan toch eindelijk eens van komen: een juridische procedure tegen shockblog GeenStijl? De Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) eist de door GS geregistreerde domeinnaam “staatkundiggereformeerdepartij.nl” op, meldde GeenStijl zelf. GS is bereid tot een schikking mits men 6,66 euro betaalt als bijdrage in de kosten van overdracht.

Nou heb ik veel sympathie voor de vrije meningsuiting (en lees ik GS dagelijks), maar dit gaan ze toch echt verliezen. De domeinnaam is letterlijk dezelfde als de naam van de SGP, zodat er verwarring kan ontstaan met “een naam van een in Nederland gevestigde vereniging of stichting waaronder eiser duurzaam aan het maatschappelijke verkeer deelneemt”. Een vereniging (zoals de SGP) heeft namelijk automatisch een recht om verwarrend gelijkende domeinnamen op te eisen. Bovendien heeft de SGP haar naam als merk (Beneluxmerk, nummer 0823218) laten registreren.

Als verweer zou GS nog kunnen aanvoeren dat de site een legitiem doel dient, zoals kritiek op de SGP. De site die er nu staat, heeft dat volstrekt niet.

Aan de andere kant: voor een bedrag van 6,66 kom je niet ver bij die arbitragecommissie, die willen 1500 euro om überhaupt je klacht in behandeling te nemen. Dus als ik de SGP was, zou ik 6,67 (ja, 67) overmaken en de domeinnaam opeisen. Wat zouden jullie de SGP adviseren? Principieel naar de rechter?

Arnoud
PS: ja het heeft iets ironisch om dit op zondag te bloggen.

Ik word niet snel kwaad maar nu ben ik het wel. “Je betaalt er niet voor, dus is het niet legaal’, zegt DLA Piper advocaat Carja Mastenbroek in de Volkskrant. Dit naar aanleiding van oprispingenuitlatingen van Tim Kuik dat “aankoopvervangend downloaden” niet onder de thuiskopieregeling zou vallen. “Wie denkt hij rechtmatig handelt als hij een gisteren uitgekomen dvd gratis downloadt, heeft een gaatje in zijn hoofd” staat er dan nog. Mevrouw Mastenbroek, meneer Kuik: u heeft zelf een gaatje in het hoofd als u dergelijke onzin werkelijk meent.

De wet zegt duidelijk dat je geen inbreuk pleegt als je downloadt voor eigen gebruik “zonder direct of indirect commercieel oogmerk”. Kuik interpreteert dat “commercieel” voor het gemak maar als “alles dat geld oplevert of bespaart” en komt daarmee tot de conclusie dat downloaden als vervanging van kopen commercieel is.

Dit soort uitlatingen zijn een uitermate kwalijke en verwerpelijke praktijk van BREIN. Men lanceert met de regelmaat van de klok juridisch zeer twijfelachtige stellingen zonder enige onderbouwing of toelichting in de wetenschap dat de voltallige ICT-pers die klakkeloos overneemt en zo hele volksstammen afschrikt. Want daar is het om te doen: FUD zaaien onder onwetende internetters en zo de belangen van de achterban van BREIN beschermen.

Slaat het juridisch ergens op? Nee. Dit is de particuliere mening van BREIN dat met lede ogen moet aanzien dat er massaal gedownload wordt en niet wil toegeven dat het beter zou zijn om downloaden (of zelfs uploaden) toe te laten en daar een nieuw businessmodel bovenop te zetten. Wel eens van iTunes gehoord jongens?

Zijn er juridische argumenten over deze stelling? Ja, maar die spreken BREIN allemaal keihard tegen, dus die hoor je niet. Ook mevrouw Mastenbroek, die blijkens haar CV in de praktijk vooral de nadruk op “klassiek intellectuele eigendomsrecht” legt, noemt geen enkel argument. “Je betaalt er niet voor” of “er is geen toestemming gegeven” kan ik geen serieus argument noemen. Klassieke drogredenen zijn het wel.

Wat vond de minister er eigenlijk van, de laatste keer dat men de wet op dit punt bediscussieerde in het parlement?

De Internetgebruiker die gebruik maakt van de mogelijkheden die Napster, KazaA en vergelijkbare peer-to-peer-diensten bieden om werken van letterkunde, wetenschap of kunst te kopiëren voor privé-gebruik opereert over het algemeen genomen binnen de marges van het auteursrecht. Dat geldt ook wanneer een privé-kopie wordt gemaakt van een origineel dat illegaal, dat wil zeggen zonder toestemming van auteursrechthebbende, is openbaar gemaakt.

De rechter in de zaak TechnoDesign versus BREIN:

Anderzijds heeft de wetgever blijkens zowel de huidige Auteurswet en de Wet op de naburige rechten als de reeds genoemde Richtlijn en het daaruit voortvloeiende Wetsontwerp bepaald dat op zichzelf het kopiëren (in dit geval door middel van downloaden) van een inbreuk-makend/illegaal mp3-bestand voor eigen gebruik, geen strijd met de Auteurswet of de wet op de naburige rechten oplevert.

De minister in 2002 (met dank aan Alex):

Bedoeld is dat een privé-kopie slechts onder bepaalde voorwaarden is toegestaan, namelijk wanneer het gaat om een kopie voor eigen oefening, studie of gebruik, zonder direct of indirect commercieel oogmerk. Dat sluit uit dat dergelijke kopieën in opdracht door een professionele opdrachtnemer worden gemaakt.

Het onderscheid tussen commercieel en nietcommercieel is dus bedoeld als onderscheid tussen “professioneel” en “in de privesfeer”.

Meneer Kuik: noem mij 1 juridische bron die uw stelling ondersteunt, of houd op met deze onzin uitkramen.

Arnoud

In de VS is een man aangeklaagd wegens het verkopen van gekraakte docsis-kabelmodems van Motorola, meldde Tweakers dinsdag. De man verkocht kabelmodems die voorzien waren van gemanipuleerde firmware, waardoor gebruikers de maximale upload- en downloadsnelheid vrijelijk konden instellen of een mac-adres konden klonen. Wired wist dat dit illegaal was, maar een echt duidelijke grond zag ik niet. Zou het in Nederland mogen?

Het meest relevante artikel lijkt me het verbod op het kraken van betaaldiensten (art. 326c Strafrecht): wie “met het oogmerk daarvoor niet volledig te betalen” gebruik maakt van een telecommunicatiedienst, pleegt een misdrijf. Daarvoor moet je wel een technische ingreep plegen of valse signalen genereren - en dat doe je met zo’n opgevoerd modem. Wie middelen voor die technische ingreep ter verspreiding aanbiedt, kan tot twee jaar cel krijgen. \

Hoewel dit artikel voor betaaltelevisie is geschreven, zou het ook best kunnen opgaan bij internet via de kabel. Alleen: dan moet er wel per megabyte worden afgerekend, en niet zoals bij de meeste providers een vast bedrag per maand. Want zolang je je abonnementsgeld betaalt, is niet voldaan aan het “niet volledig betalen” uit het wetsartikel.

Computervredebreuk dan? Je zou kunnen zeggen dat je binnendringt in het modem. Maar dat gaat niet op: het is een zelf gekocht modem. En ook bij een modem in bruikleen (de Nederlandse situatie) lijkt het me niet wederrechtelijk om het apparaat aan te passen, zolang het maar in originele staat terugkomt.

Binnendringen in het kabelnetwerk dan? Dat is geen computervredebreuk in de zin van de wet, je kunt alleen binnendringen in een geautomatiseerd werk oftewel een computer. En om nou te zeggen dat je binnendringt op de router bij de kabelboer gaat misschien ook weer wat ver.

Wel lijkt het me dat je hiermee wanprestatie pleegt: je doet iets dat tegen de afspraak met de provider is. En op die grond mag de provider je abonnement opzeggen. Vaak staat in algemene voorwaarden expliciet dat je alleen hun apparatuur mag gebruiken en deze niet mag modificeren. Maar zelfs als het er niet staat, lijkt me dit toch zodanig onredelijk dat de provider je nog steeds mag afsluiten.

Arnoud

Een groep Duitse onderzoekers van de universiteit van Bonn heeft een oplossing voor het beruchte Storm Worm botnetwerk, meldden Heise en ZDNet.nl. Juridische problemen maken het echter onmogelijk om deze oplossing in te zetten: de techniek komt neer op computervredebreuk, en hoewel het een goed doel dient, blijft dat een misdrijf.

Storm Worm is één van de grootste en vervelendste botnetwerken ter wereld. Geïnfecteerde computers communiceren met een aantal centrale servers, vanaf waar de beheerders hun commando’s kunnen versturen. De onderzoekers ontdekten dat die communicatie eenvoudig omgeleid kan worden. Daarmee waren ze in staat om in een eigen netwerk de bots de opdracht te geven een speciaal desinfectieprogramma te downloaden en zo zichzelf te verwijderen.

In principe kun je die truc natuurlijk wereldwijd toepassen en zo het virus eenvoudig de nek omdraaien. Maar mag dat eigenlijk wel? De onderzoekers blijken bang van niet. Deze oplossing komt namelijk neer op het draaien van software op andermans PC, oftewel “opzettelijk en wederrechtelijk binnendringen in een geautomatiseerd werk”. Zonder toestemming of wettelijke rechtvaardigingsgrond dring je wederrechtelijk binnen.

Ik vraag me wel af of je bij een situatie als deze echter geen uitzondering zou kunnen vinden. Het binnendringen dient hier het algemeen belang, en de onderzoekers beschikken over unieke kennis en vaardigheden waardoor uitgerekend zij deze handelingen kunnen uitvoeren. Zou dat niet moeten tellen als rechtvaardigingsgrond?

Natuurlijk is er een risico dat de software die zij gebruiken, bij sommige PC’s tot ernstige storingen zal leiden. Aan de andere kant, die PC was dan toch al besmet met Storm Worm en dan is opnieuw installeren hoe dan ook de enige optie.

Wat vinden jullie? Moeten deze heren hun gang kunnen gaan, of zou alleen de politie dergelijke schoonmaakacties moeten kunnen uitvoeren?

Arnoud

Een lezer mailde me:

Ik heb een schilderij gekocht. Leuk om aan de muur te hangen, maar ik vroeg me af wat ik er nog meer mee mag. Ik heb er een foto van gemaakt, en die staat nu als achtergrond op mijn bureaublad op het werk. Ik neem aan dat dat wel mag. Maar hoe ver gaan mijn rechten als eigenaar? Mag ik die foto bijvoorbeeld op mijn blog zetten om te vertellen dat ik het schilderij gekocht heb? Of als vast beeld op mijn homepage? Of op de cover van mijn boek?

De eigenaar van een schilderij heeft niet automatisch ook de auteursrechten. De schilder kan dus nog steeds reproducties en openbaarmakingen van het schilderij verbieden, ook als die door de eigenaar worden gemaakt.

Wel gelden daarbij een aantal grenzen. Allereerst is er natuurlijk de uitzondering voor de thuiskopie: voor eigen oefening, studie of gebruik mag je een schilderij reproduceren. Wil je proberen of je het na kunt schilderen, dan mag dat. Een foto van het schilderij op je bureaublad zetten is om die reden ook geen probleem.

Ook kun je aanspraak maken op het beeldcitaatrecht als je wilt aankondigen dat je het schilderij gekocht hebt, of als je het schilderij gaat bespreken. Dat recht geldt ook op een weblog. Wel moet je dan aan bronvermelding doen, oftewel de naam van de schilder noemen.

Daarnaast is er speciaal voor schilderijen nog een andere uitzondering. De eigenaar van een schilderij mag dat reproduceren en vertonen, mits hij dat doet “voor zover dat noodzakelijk is voor openbare tentoonstelling of openbare verkopen van dat werk” (artikel 23 Auteurswet). Het mag geen commercieel oogmerk hebben, behalve dat je toegang voor zo’n tentoonstelling mag vragen.

Ik zou zeggen dat een permanente reproductie op een persoonlijke website daaronder kan vallen, zolang die reproductie maar geen commercieel karakter krijgt. Het schilderij op de cover van een boek boek zetten geeft de reproductie een andere functie dan het vertonen van het schilderij zelf. Dus daar zou een grens liggen.

Arnoud

Webwinkels snap ik, en veilingsites over het algemeen ook. Maar wat het model achter Swoopo is, ontgaat me volledig. Betalen voor het recht om te bieden op een veiling? En nog leuker, betalen voor een betaling voor het recht om te bieden?

Voor zover ik er chocola van kan maken, is het idee dat je 75 cent betaalt om het recht te verwerven een product te mogen kopen tegen de huidige prijs. Na die betaling gaat de prijs met 15 cent omhoog, en hebben andere mensen de gelegenheid ook zo’n recht te kopen. Op zeker moment is de tijd op (die wordt trouwens verlengd bij elk aangekocht recht) en dan krijgt de laatste betaler van 75 cent het product voor de dan geldende prijs. Daarnaast gaat Swoopo bij iedere betaler langs om 75 cent te incasseren per bod dus.

Maar het kan nog leuker: je kunt ook bieden op die rechten. Je betaalt dan dus 75 cent om met een beetje geluk het recht te verwerven om voor 75 cent te mogen bieden op producten. Waarbij je dus rustig meer dan 75 cent kwijt kunt zijn voor zo’n bieding. Ik begrijp dit niet. Jullie wel?

Het komt me allemaal nogal gezocht over, en op het moment dat verkopers met gezochte technieken aankomen waarmee je heel goedkoop iets zou kunnen kopen, gaan bij mij de oneerlijkehandelspraktijkalarmbellen rinkelen. Zo ook hier. Kan dit wel door de beugel? Hebben mensen door dat het goed mogelijk is dat ze meer betalen dan de nieuwprijs van de artikelen?

Een verboden kansspel lijkt het me niet. Alle handelingen zijn afhankelijk van wat andere deelnemers doen, en niet van het lot. Maar toch vind ik het hoogst merkwaardig. Zouden jullie hieraan meedoen?

Via Ted Dzubia in The Register.

Arnoud

Stel je wilt een leuk stuk software gaan gebruiken, en je krijgt dit scherm voor je neus:

Het overkwam Cory Doctorow toen hij World of Warcraft wilde gaan spelen onder Linux.

De juridische vraag: waar zit hij nu aan vast? Nou, vrij weinig eigenlijk. Onleesbare algemene voorwaarden zijn niet rechtsgeldig ter hand gesteld en daarmee niet van toepassing op de gebruiksovereenkomst. Als gebruiker heb je dan alleen de wettelijke rechten: je mag de software gebruiken voor zover het gebruik noodzakelijk is voor het beoogde doel. Nu geven veel EULA’s je niet veel meer dan dat, dus voor de gebruiker maakt het weinig verschil.

Ik neem aan dat dit een renderbug is, maar ik heb geen idee hoe dit kan. Iemand enig idee waar dit aan kan liggen?

(Afbeelding door Cory Doctorow, CC-BY-SA).

Arnoud