Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Een forumbeheerder kan strafrechtelijk aansprakelijk zijn voor uitlatingen van deelnemers, als hij nalaat deze te verwijderen terwijl hij dat wel had moeten doen. De voorzitter van de inmiddels opgeheven Nationale Alliantie, die ook moderator was op hun forum, kreeg dinsdag zes maanden voorwaardelijke celstraf en 120 uur taakstraf. Overigens niet alleen vanwege de racistische en discriminerende uitlatingen op het forum, maar ook o.a. voor het bezit van kinderporno en een stroomstootwapen.

Het strafbare feit was medeplichtigheid aan haatzaaien of discriminatie. Je bent medeplichtig aan een misdrijf als je opzettelijk gelegenheid of faciliteiten biedt tot het plegen van een misdrijf. Het opzetten van een forum waarop mensen strafbare uitingen kunnen doen, is het bieden van zulke faciliteiten. Maar was het opzettelijk? Was het met andere woorden de bedoeling van de beheerder dat mensen die dingen gingen zeggen op dat forum? Ja, lijkt de rechtbank te zeggen in het vonnis.

De verdachte heeft gefaciliteerd dat deze teksten openbaar werden gemaakt, nu hij de betreffende site als voorzitter van de Nationale Alliantie heeft opgezet, de rekeningen voor de instandhouding daarvan heeft betaald en heeft nagelaten deze teksten van het forum te verwijderen, hoewel hij daartoe uit hoofde van zijn bevoegdheden op het forum gehouden was in zijn functie als administrator/moderator. Naar het oordeel van de rechtbank is de opzet van verdachte zodoende gericht geweest op zowel het beledigen en aanzetten tot haat, discriminatie en geweld jegens Joden en Moslims als op de openbaarmaking daarvan. De betreffende website was immers voor iedereen vrij toegankelijk.

Die laatste zin doet denken aan de discussie van een half jaar terug over de openbaarheid van een website. Daarover bepaalde het Gerechtshof Amsterdam in juni al dat een website openbaar is (vlak nadat de Europese Kamer van de rechtbank Amsterdam in een eerder vonnis had gezegd dat forums ‘minder openbaar’ zijn dan andere websites).

Wat hier wringt, is het stuk over nalaten te verwijderen. De rechtbank zegt hier dat de verdachte de uitlatingen faciliteerde door ze niet weg te halen terwijl hij dat wel moest. Maar hoe had de verdachte moeten weten dat hij ze weg had moeten halen? Volgens de rechtbank is dat eenvoudig:

Naar het oordeel van de rechtbank behoeft het geen betoog dat de in de tenlastelegging genoemde teksten onmiskenbaar beledigend en onnodig grievend zijn voor de betreffende groeperingen.

Dat doet denken aan het criterium uit de wet voor aansprakelijkheid van dienstverleners: wie weet van onmiskenbaar onrechtmatig materiaal op een site en die niet weghaalt, is aansprakelijk daarvoor.

Van een aantal teksten heeft de verdachte toegegeven dat hij ze had gelezen maar bewust had laten staan. Dat wordt hem aangerekend. Maar ook voor de teksten die hij niet had gelezen, wordt hij als medeplichtig aangemerkt. Dat verbaast me: kennelijk heb je een lees- en beoordeelplicht bij forums. En als je, zoals de verdachte zei “niet altijd evenveel aandacht aan het forum heeft besteed” of “dat het forum boven zijn hoofd is gegroeid”, dan heb je pech en moet je maar extra moderatoren inhuren.

Als ik de uitlatingen lees, dan snap ik wel dat de rechtbank deze als “van een stuitend laag bij de grondse aard en van een giftig karakter” aanmerkt. Dat ze onmiskenbaar onrechtmatig zijn, is waarschijnlijk ook wel te verdedigen. Maar om dan medeplichtig gehouden te worden terwijl je ze niet eens gelezen hebt?

Het is ondertussen wel duidelijk dat de oude regels over aansprakelijkheid van providers niet zomaar opgaan voor forumbeheerders. Maar hoe moet het dan wel?

Arnoud

Als je een Web 2.0 site begint, lijkt het logisch dat je dan ook in je gebruiksvoorwaarden rekening houdt met het actieve karakter van de website. Toch gebeurt het nog vaak genoeg dat prachtige nieuwe initiatieven worden gelanceerd met een set voorwaarden en disclaimer die neerkomt op “wij mogen alles met wat u doet en u niet met wat wij doen”. Zo ook Leraar24, een online platform van, voor en door leraren. Het initiatief werd met veel bombarie gelanceerd, maar de onderwijscommunity (o.a. Margreet van den Berg, Pierre Gorissen en Willem Karssenberg) viel het al snel op dat de ‘disclaimer’ heel wat meer deed dan aansprakelijkheid uitsluiten.

Ik mag bijvoorbeeld het logo van Leraar24 niet tonen om te verwijzen naar Leraar24, omdat ik geen uitdrukkelijke toestemming heb. Guess what: die heb ik niet nodig als ik een nieuwsbericht over Leraar24 schrijf. Ook mag ik de broncode van de HTML-pagina’s niet reverse engineeren.

Raadselachtig vond ik het verbod op “Hyperlinks of een vorm van linken die de URL wijzigen”. Wie weet wat dit zou kunnen betekenen?

Ook eist men alle gebruiksrechten op alles wat je plaatst of bijdraagt op de site:

De gebruiker verleent Leraar24 een onherroepelijke, onvoorwaardelijke, wereldwijd en voor altijd geldende, royaltyvrije licentie voor het gebruik van dergelijk materiaal of een onderdeel daarvan in enige en alle media op een naar eigen goeddunken in te vullen wijze. De gebruiker doet tevens afstand van alle persoonlijkheidsrechten en/of morele rechten en soortgelijke rechten op het materiaal;

Dat kan op zich wel (afgezien van de afstand van ‘alle’ persoonlijkheidsrechten), maar het is natuurlijk bepaald onvriendelijk. Als je een communitysite gaat uitprinten en als boek gaat uitgeven, is het op zijn minst wel zo netjes om dat even te overleggen met je leden.

Verder ontbreekt de privacyverklaring waar men in de disclaimer naar verwijst.

De mooiste vind ik nog steeds:

Leraar24 ervaart geen enkele aansprakelijkheid voor enige content of enige schade…

Ik ervaar ook zelden aansprakelijkheid, maar de ervaring leert dat aansprakelijk gesteld worden een interessante ervaring kan zijn.

Misschien moet ik maar eens een cursus “gebruiksvoorwaarden schrijven voor advocaten” gaan geven.

Update: (19 maart) Leraar24 heeft haar voorwaarden aangepast en ze lezen nu een stuk prettiger. Het scheelt dat ik ze (mede) mocht schrijven.

Arnoud

Twittersquatting, het klinkt enigszins apart maar het kan wel eens een serieus probleem gaan worden. Nu Twitter langzaam maar zeker steeds populairder begint te worden, beginnen mensen te merken dat namen opraken. Of dat hun (bedrijfs)naam al gebruikt wordt door een ander. Met een beetje pech doet die ander zich ook nog eens voor als jou. Kun je daar wat aan doen?

Het idee dat iemand je bedrijfsnaam of merknaam als Twitter-gebruikersnaam registreert, doet natuurlijk sterk denken aan het fenomeen domeinkaping dat vooral eind jaren negentig en begin jaren nul populair was. In reactie op de steeds brutalere kapers kwam er toen een speciale arbitrageregeling, waarmee merkhouders snel en efficiënt elke domeinnaam konden opeisen die leek op hun merknaam.

Twitter heeft zelf een name squatting policy:

Name squatting and “user name for sale” accounts will be permanently suspended. Attempts to sell or extort other forms of payment in exchange for user names will result in account suspension. Accounts that are inactive for more than 6 months may be removed without further notice.

Voor accounts die merknamen of eigennamen bevatten, zijn aparte policies opgesteld. Men kijkt eigenlijk alleen naar misleiding: een merknaam registreren mag niet als men zich valselijk voordoet als onderdeel of affiliate van de merkhouder. Andermans naam registreren is op zichzelf geen probleem, tenzij het gebeurt met het doel om deze andere persoon te hinderen of lastig te vallen. Het is me niet helemaal duidelijk hoe Twitter verifieert dat iemand echt de merkhouder is, laat staan hoe men het conflict oplost waarbij twee Jan Jansens allebei janjansen als gebruikersnaam willen hebben.

Wie het formeel wil doen, kan altijd nog naar de (kanton)rechter wegens merkinbreuk. Omdat op Twitter niets verkocht wordt onder de gebruikersnaam in kwestie, zul je het in principe moeten gooien op afbreuk doen aan de reputatie of het onderscheidend vermogen van het merk. En daarvan is sprake als de gebruiker doet of hij de merkhouder is.

En een gerelateerde vraag waar ik al een tijd mee zit: moet ik gaan Twitteren?

Arnoud

Diverse lezers mailden me erover: Boomerang Publishing is met een gids over Amsterdam voor toeristen, en kijkt daarvoor rond op Flickr. Mooi idee, en men mailt de fotografen nog om toestemming te vragen ook. Alleen, blijkens bijvoorbeeld dit bericht gaat dat wel erg makkelijk:

Via Flickr vond ik deze leuke foto van jou die we willen gebruiken in de gids. Mocht je daar bezwaren tegen hebben, laat ons dat dan weten voor 20 januari 2009. Als we niets van je horen, gaan we ervan uit dat je het gebruik oké vindt. Als je een exemplaar van de gids wilt ontvangen, mail me dan even je adres.

Dat is wel een beetje erg makkelijk. Toestemming krijg je (zeker voor een commerciële uitgever) als de maker van de foto “ja” zegt, en mag je niet zomaar afleiden uit stilte. Zeker niet als -zoals bij het aangehaalde bericht- de foto onder Creative Commons is. Er staat dus al een licentie bij. In het aangehaalde bericht is dat een Non-Commercial licentie. Als bedrijf zou je dan toch moeten weten dat gebruik in je commerciële gids niet op prijs wordt gesteld. Ik vind het dan wel heel erg riskant om uit stilzwijgen toestemming af te leiden.

Oh ja, wedden dat in de gids een traditioneel “u mag niets met deze uitgave” colofon staat?

Update: Boomerang meldt per e-mail (met toestemming tot publicatie)

Nogmaals bedankt dat je ons hierop heb geattendeerd. We wisten vantevoren niet dat dit op jouw blog zulke negatieve reacties zou oproepen. Het is jammer we mensen voor het hoofd hebben gestoten en dat de term ‘op zijn Boomerangs’ op jouw blog nu een negatieve bijsmaak heeft. Dat was absoluut niet onze bedoeling: wij hebben zelf juist ook veel positieve reacties ontvangen

Wij zijn uiteraard wel op de hoogte van auteursrecht maar niet op de hoogte van de Flickr licentie. Onze intentie was om ons doel (het met spoed verkrijgen van fraai en toepasselijk beeld van ruim honderd locaties in Amsterdam) te combineren met het doel mensen op Flickr een kans te geven hun foto’s in een magazine terug te zien. Uiteraard voorzien van naamsvermelding. Omdat we werken met deadlines van opdrachtgevers, was de gestelde termijn ook korter dan die van onze normale productietijd.

We kunnen in ieder geval iedereen geruststellen: we nemen alleen de foto’s met expliciete toestemming in de gids op.

Dat is dan toch weer mooi.

Arnoud