Internetrecht door Arnoud Engelfriet

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de politie krijgen ten onrechte de inhoud van sms’jes te zien, las ik gisteren op Nu.nl. Vodafone en T-Mobile zouden deze doorsturen in het kader van hun wettelijke plicht om verkeersgegevens door te geven, omdat ze de verkeersgegevens niet los van de inhoud van SMS-berichten zouden kunnen doorsturen.

Mag dat? Nee, natuurlijk niet. En dit is niet ’slechts’ een overtreding van de privacywet, dit is keihard een misdrijf. Artikel 273d Wetboek van Strafrecht bepaalt dat het aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken of -diensten verboden is om opzettelijk en wederrechtelijk de inhoud van gegevens die niet voor hem zijn bestemd aan een ander bekend te maken. Strafbaar in de zin van anderhalf jaar cel.

Zijn ze gek geworden daar? Wie bedenkt er dat je je systeem zo kunt bouwen en dat het niet erg is dat die SMS’jes doorgegeven worden zonder bevoegd gegeven bevel daartoe? Trekken techneuten dan niet aan de bel, of vinden de managers de investering de moeite niet waard?

Vodafone-klanten kunnen dus aangifte doen, T-Mobile klanten (waaronder trouwens ikzelf) ook maar hebben een iets moeilijker verhaal nu T-Mobile ten stelligste ontkent dat ze SMS-berichten proactief doorgeeft.

Arnoud

Internetjournalist Brenno de Winter heeft enige tijd geleden het prachtige BigWobber-initiatief gelanceerd. “Wie vraagt, krijgt meer”, is het motto. Maar niet alle overheden blijken van vragen te houden, en Brenno krijgt op allerlei manieren tegenwerking bij zijn verzoeken tot inzage krachtens de Wet Openbaarheid van Bestuur. De laatste truc: vraag leges voor het kopiëren en verzamelen van de informatie. Brenno meldt:

22 gemeenten, drie provincies en één bestuursorgaan laten het liever op een bestuursrechtprocedure aankomen. Tegenwerking zoals achterhouden van documenten, informatie weigeren, leges opvoeren en daarmee het onderzoek vertragen: de voorbeelden zijn legio. Waar de overheid kan terugvallen op de belastingbetaler als sponsor moet Brenno zelf griffierechten van 150 tot 300 euro per gemeente of provincie neertellen om het voor de rechter te kunnen brengen, expertise in te huren om de zaak op de juiste manier te voeren en nachten doorhalen om tijdig te reageren.

Op 11 juni vanaf 17:30 organiseert BigWobber samen met Stichting Vrijschrift en Open Innovation Capital een “benefiet voor een transparante overheid”. Locatie: Pickup Club, NDSM-werf, Neveritaweg 15, 1033 WB Amsterdam. Komt u ook? Met het gevraagde tientje toegangsgeld kan Brenno zijn nuttige werk voortzetten.

(Meteen doneren kan natuurlijk ook op giro 4241287 ten name van Stichting Vrijschrift, Workum.)

Big Wobber Benefiet – benefit for all - programma
17.30 Inloop
18.00 – 18.05 Opening door Wiebe van der Worp, voorzitter stichting Vrijschrift
18.05 - 18.15: Hoe transparant verloopt Wobben? Introductie door Brenno de Winter
18.15 - 18.45: Debat transparant bestuur: van achterkamer tot controleerbaar proces.
Met deelname van o.a. hacker en activist Rob Gonggrijp; secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten Thomas Bruning; hoofdredacteuren van diverse media en ambtenaren
18.45 - 19.30: Hapjes en drankjes
19.30 - 19.45: Oprichting Transparante Zaken. Door Brenno de Winter
19.45 - 20.00: Verkiezing meest transparante ambtenaar. Presentatie door Brenno de Winter
20.00 Borrel, socializen en vooral: je filantropische instincten volgen

Arnoud

Bij de discussie van vorige week over het vrijelandkaartenproject Openstreetmap vroeg een oplettende lezer in de comments:

Er zijn mensen (zoals ik) die er niet van overtuigd zijn dat het genereren van tiles een creatief werk is en je er dus ook geen CC-licentie op kan plakken. Heeft iemand daar wel eens serieus naar gekeken?

De auteurswet noemt expliciet “aardrijkskundige kaarten” als auteursrechtelijk beschermde werken (art. 10 lid 1 sub 7 Auteurswet). Je zou dus zeggen dat die kaart van OpenStreetmap gewoon beschermd is, ook als ze die voor het gemak aanleveren als “tiles”, blokjes van 256×256 pixels.

Alleen, de makers van de auteurswet dachten daarbij volgens mij meer aan cartografen die met de hand een kaart tekenden (hoi pap!). En dat is natuurlijk niet hoe OpenStreetmap werkt: men gebruikt een database met punten en verbindingslijnen gebaseerd op GPS-coördinaten die mensen aanleveren. Die kunnen voorzien zijn van tags met bijvoorbeeld de naam van een weg of de aanduiding ‘waterway=river’ om aan te geven dat iets een rivier is.

Het proces om van die getagde punten en lijnen een kaart te maken heet renderen. Dat kan op verschillende manieren, afhankelijk van je eigen smaak: wil je rode wegen en steden geel, of liever het water in een lichtere tint blauw? Geen probleem, verander de instellingen en render opnieuw.

Dat proces is op zichzelf volledig geautomatiseerd en dus niet creatief. De uitvoer kan echter wel creatief zijn - wanneer de invoer dat ook is. Een OpenStreetmap kaart, of een individuele tile daaruit, kan dus beschermd zijn maar het hoeft niet.

De hamvraag is dus: is een verzameling getagde punten en lijnen auteursrechtelijk beschermd?

Het probleem daarbij is dat de OSM-mensen streven naar een zo accuraat mogelijke kaart. Accuratesse is de doodsvijand van creativiteit en daarmee ook van auteursrecht. Wie zomaar drie rode strepen trekt, heeft een beschermd werk, maar wie een hele middag zorgvuldig noteert hoe het fietspad achter zijn huis loopt, heeft dat niet.

Een twee jaar oud voorbeeld uit de rechtspraak:

Voor zover een kaart het resultaat is van de selecties en keuzes die een persoonlijke visie van de maker weergeven is sprake van een werk met een eigen, oorspronkelijk karakter dat het stempel van de maker draagt en is het als zodanig auteursrechtelijk beschermd. De bescherming van de kaart is derhalve beperkt tot de eigen niet voor de hand liggende vormgeving van de betrokken kaart.

De kaart in kwestie was een zeekaart, waarbij de grenzen op zee zo te lezen naar eigen inzicht van de maker werden getrokken. En dat was een belangrijke reden om de kaart beschermd te achten.

De keuze van die indeling houdt deels verband met de functionaliteit van het systeem dat bij de informatiedienst hoort, en is deels gebaseerd op de persoonlijke keuze van de heer Svensson, die ondermeer is ingegeven door het streven naar gebruiksvriendelijkheid van de informatiedienst.

De vraag is dus: hoe worden in het OpenStreetmap project de punten en lijnen getrokken, en welke mate van eigen persoonlijke keuzes van de OpenStreetmappers?

Arnoud

Wie als website-eigenaar zijn site niet aanpast als Google die ongelukkig samenvat, handelt onzorgvuldig en is daarmee aansprakelijk voor schade als gevolg van die samenvatting. Dat is de redenering op grond waarvan Miljoenhuizen aansprakelijk werd gesteld voor de Google-samenvatting van één van haar pagina’s waarop te lezen zou zijn dat “Zwartepoorte… failliet” zou zijn.

De motivatie (PDF) is nu eindelijk binnen. De rechter erkent dat de samenvatting door Google is gemaakt en dat Miljoenhuizen daar niets aan kan doen. Maar:

Nu [Miljoenhuizen] gebruik maakt van de diensten van Google, hij daarvan ook voordeel heeft, althans kan hebben, en hij zijn website zo heeft ingericht dat deze “hoog” scoort bij Google, heeft [Miljoenhuizen] in deze ook een eigen verantwoordelijkheid.

De rol van Google daarbij dient “binnen een bredere discussie” aan de orde te worden gesteld, aldus de rechter. Hij zit hier om een oplossing te vinden voor de klacht van Zwartepoorte, dat niet failliet is maar wel met een hoop geroddel van klanten te maken kreeg. En als er geen tijd is voor een breed debat, dan maar een quick fix: pas die pagina aan en laat Google hem opnieuw indexeren.

Miljoenhuizen erkende dat dat theoretisch mogelijk zou zijn, maar dat zij daardoor in haar vrije meningsuiting beperkt zou worden. Maar daar had de rechter geen oren naar: als je met zo’n ingreep ernstige schade bij een ander kunt beperken, dan moet je dat gewoon doen.

Wel merkt de rechter (mogelijk geschrokken na alle negatieve commentaren op internet?) op dat dit geen algemene zorgplicht inhoudt:

Het voorgaande betekent niet dat een websitehouder [] bij de inrichting van [zijn site] voortdurend moet controleren of er mogelijk schadelijke zoekresultaten ontstaan. Het betekent slechts dat, wanneer door de inrichting van de website bij zoekresultaten voor degene die op die website wordt genoemd schade ontstaat en de benadeelde de websitehouder verzoekt die schade op te heffen, zal moeten worden bezien wat het zwaarste weegt, de vrijheid van meningsuiting van de websitehouder of de schade van de benadeelde. Deze toets behoeft niet altijd in het voordeel van de benadeelde uit te vallen.

Bij deze toets spelen (u voelt ‘m aankomen) alle omstandigheden van het geval een rol. Zo is belangrijk hoe makkelijk het is om de schadelijke resultaten ongedaan te maken. Maar, en dat is opmerkelijk, als je je site SEO’t om er geld mee te verdienen, dan moet je sneller je site aanpassen als er klachten komen.

Moet ik me nu zorgen maken? Mijn SEO is best goed en ik verdien indirect ook nog eens geld met deze blogs. Ik zal maar niet zeggen dat Zwartepoorte failliet is dus.

Arnoud

Een lezer ontving een mail van de HR-afdeling met de volgende tekst en vroeg zich af of dat zomaar kon:

Vanaf eind juni willen wij graag de loonstroken digitaal gaan versturen. Standaard gaan deze naar je bedrijfsadres. Als je liever een ander e-mailadres wilt gebruiken, dan willen we graag voor 1 juni van je horen welk adres dit moet worden. Let wel op dat het dan jouw verantwoordelijkheid is dat die mailbox ook werkt.

In principe moet een loonstrookje schriftelijk, zo blijkt uit artikel 7:626 BW. Nu is e-mail op zich een rechtsgeldig communicatiemiddel, maar op het moment dat wetsartikelen expliciet het woord “schriftelijk” gebruiken wordt dat spannend. Het wetsartikel dat elektronisch en papier aan elkaar gelijkstelt (art. 6:227b BW) gaat namelijk alleen over overeenkomsten. En een loonstrookje valt daar niet onder.

Maar gelukkig staat er een behulpzame bijzin in dat 7:626 lid 1: “tenzij zich ten opzichte van de vorige voldoening in geen van deze bedragen een wijziging heeft voorgedaan.” De meeste mensen ontvangen elke maand hetzelfde bedrag, zodat je dus niet verplicht bent om als werkgever elke keer een identiek stuk papier (afgezien van de maand dan) uit te reiken. Je kunt dus een elektronisch loonstrookje uitreiken, behalve bij de eerste loonstrook en bij salarisverhogingen of bijzondere uitkeringen (vakantiegeld, 13e maand).

Er schijnt wel een nieuwe wet te komen, die het digitale loonstrookje helemaal mogelijk maakt. Maar daar kan ik niets over vinden. Wel de opmerking bij SalarisNet dat de Belastingdienst desgevraagd ontheffing kan verlenen voor dit schriftelijkheidsvereiste.

Een ander punt is het gebruik van die mailbox. In verband met de privacy van medewerkers moet zo’n salarisstrookje wel afgeschermd zijn tegen meelezen door derden. Bij zakelijke mailboxen zijn er vaak regelingen over wie bij wiens mailbox mag. In die situatie zou ik niet aanraden om zomaar PDF bestanden met loonstroken daarheen te mailen. Een eigen adres is dan een betere optie, hoewel daar weer het risico van een volle mailbox of een overactief spamfilter meespeelt.

Arnoud

Als je er eenmaal op gaat letten, zie je het overal: televisieprogramma’s en kranten die bronmateriaal van internet halen en daarbij zetten “Bron: Youtube” of “Bron: Flickr.com”. Wilt u daarmee ophouden graag? Het is namelijk gewoon FOUT.

Het overnemen van foto’s of films van online media mag (net zoals overnemen van foto’s of films uit de krant of van televisie), maar een bronvermelding is dan wel het minste. Maar Youtube en Flickr zijn niet de bron, dat is de uploader. Die sites zijn slechts het platform. Net zoals niemand zegt “Bron: PCM” bij een artikel uit de Volkskrant, zou ook niemand moeten zeggen “Bron: Youtube” bij een grappig filmpje op die site. “Bron: het Youtube-kanaal van Henk” is de enige juiste manier wat mij betreft.

Een hele andere discussie is of de overname op zichzelf wel toegestaan is. Met name bij Flickr.com gaat dat nogal eens fout. Veel foto’s zijn gewoon onder de standaardvoorwaarden geplaatst, wat inhoudt dat je deze alleen mag reproduceren op grond van het beeldcitaatrecht of wanneer de foto zelf nieuws is. Een deel van de foto’s is Creative Commons - die mogen worden geherpubliceerd, maar dan moet er wel een verwijzing naar de licentie bij. En die zie ik al helemaal nooit in de krant.

Arnoud

Jaja, daar zijn we dan: koop het “You wouldn’t download a car“-tshirt nu bij Shirtshop.nl!

De kosten: 13,80 per shirt, geen verzendkosten (xxl kost 14,80). En wie bij het bestellen code “ywdac” invult, krijgt zomaar en extragratis 25% korting.

Veel plezier en vergeet niet ze aan te doen bij de Mininova-zitting op 2 juni!

Arnoud

Wikipedia is eruit: met driekwart van de stemmen is vóór een dubbel licentieregime gestemd. De inhoud van de vrije encyclopedie is binnenkort onder zowel de GFDL (boe!) als de Creative Commons Naamsvermelding-Gelijkdelen (jeuj!) licentie beschikbaar. Hierover werd al sinds november vorig jaar gediscussieerd.

De GFDL werd vorig jaar aangepast om het mogelijk te maken om inhoud van zogeheten “Massive Multiauthor Collaboration Sites” over te kunnen zetten naar Creative Commons. Tenminste, die content die vóór 1 november 2008 online stond. Het zal dus nog even puzzelen worden hoe men omgaat met recentere edits in Wikipedia. Wikimedia denkt zelf dat dit geen probleem is.

Een ander punt is de “disclaimer” die bij de bewerkingsschermen komt te staan. Die moet natuurlijk worden aangepast, maar het huidige tekstvoorstel is erg teleurstellend:

You are also promising us that you wrote this yourself, or copied it from a public domain or similar free resource. PLEASE DO NOT SUBMIT COPYRIGHTED WORK WITHOUT PERMISSION.

In februari wond ik me al op over de Nederlandse versie van die tekst. Enkele Wikipedianen namen de stelling in dat je alleen uit bronnen mag overnemen die echt publiek domein zijn, dus waarvan de auteur 70 jaar geleden overleden is. Dat leek me niet bepaald een redelijke interpretatie.

Ik vind het bijzonder raar dat men nu niet de gelegenheid te baat neemt om van deze tekst te maken “die niet onder GFDL of CC-BY-SA beschikbaar is” of iets van die aard. Of zou voor de meeste Wikipedianen toch het onderscheid “free” en “copyrighted” beter zijn?

Arnoud

Nou, dat “You wouldn’t download a car” t-shirt blijkt een onverwacht populair item! Ik heb nu al meer dan tien bestellingen via mail en reacties.

Wat ook een beetje onverwacht blijkt, is hoe moeilijk of irritant het is om een goede shop te vinden waar ze tegen een redelijke prijs je eigen ontwerp willen drukken in goede kwaliteit. Bij Shirtshop.nl zijn de shirts 13,80 (XXL is 14,80) inclusief bedrukking maar valt het nog niet mee om het ontwerp op fatsoenlijke grootte op je shirt te krijgen. Ik krijg het plaatje maar twee stapjes vergroot en dat ziet er nog steeds heel erg klein uit. (Of doe ik iets fout?)

Bij Spreadshirt moet je een eigen ontwerp als bitmap uploaden en dat is gewoon lelijk als je witte letters op een zwarte achtergrond wil. Je kunt EPS-bestanden wel uploaden maar alleen in je eigen shop en dan moet je 2 dagen wachten tot iemand het ontwerp heeft goedgekeurd. Dat gaan we dus eens proberen, maar ergens een stapeltje laten drukken is wel zo praktisch gezien de deadline van 2 juni (de Mininova-zitting).

HGS Sportprijzen is relatief goedkoop voor het bedrukken (en reageert snel en persoonlijk op vragen per mail) maar zo te zien moet je daar zelf je shirts aanleveren en dat schiet ook weer niet op.

Iemand een andere suggestie?

Arnoud

Op de discussielijst van het OpenStreetmap project een interessante discussie over het mixen van kaartgegevens uit verschillende bronnen. Een bedrijf had data uit het Nationaal Wegenbestand (NWB) en data uit de OpenStreetmap kaartgegevens gebruikt om kaarten mee te maken. OpenStreetmap gegevens zijn beschikbaar onder Creative Commons BY-SA, zodat afgeleide werken ook Creative Commons moeten worden. Hier vallen heel wat blogs over te schrijven, maar deze vond ik wel interessant om mee te beginnen:

Freek wrote:
> Ik heb het niet over jouw opmerking m.b.t. de accuraatheid van de NWB data. Ik
> heb het over mijn observatie dat de NWB laag OSM data bevat. Niet de straten
> voorzover ik kan zien, maar wel landuse e.d.
Dat is interessant want hiermee hebben ze het NWB CC-BY-SA gemaakt

Zo eenvoudig gaat dat niet. Ten eerste is mij niet duidelijk waarom deze combinatie een afgeleid werk zou zijn van de OSM-data. En ten tweede: zelfs al is dat het geval, dan is het niet zo dat die afgeleide werken automatisch ook onder de ShareAlike voorwaarden vallen. ShareAlike wil zeggen alleen dat wanneer je een afgeleid werkt maakt, je het resultaat alleen maar mag verspreiden onder diezelfde voorwaarde. Doet iemand dat niet, dan pleegt hij contractbreuk (of licentieschending, hoe je het maar wilt noemen). Maar het is geen automatisme dat CC-BY-SA dan op het resultaat ‘plakt’. ShareAlike is geen virus.

Overigens is het Nationaal Wegenbestand al enkele jaren terug gewobt: deze overheidsinformatie is vrij beschikbaar dankzij de Wet Openbaarheid van Bestuur. Alleen is de beslissing over hergebruik destijds aangehouden tot 2009. Nu is het volgens mij al een tijdje 2009, dus hopelijk komt daar snel een uitspraak over.

Arnoud