Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Via Retecool vond ik deze prachtige disclaimer van de NOS over publieksbeelden bij uitzendingen van voetbaltoernooien:

Om te verdoezelen dat de publieke belangstelling voor het toernooi tegenvalt, wordt in sommige stadions te pas en (vooral) te onpas een bandje afgespeeld met daarop toeterende supporters. Dit geluid is zo hard dat wij het alleen weg kunnen drukken door álle geluid uit het stadion weg te drukken, inclusief de commentator. Zo ver willen we niet gaan, die keus laten we aan u als kijker over. Onze excuses voor de overlast.

Waarschijnlijk heeft men dit ingevoerd vanwege de kritiek over het extragratis ingemonteerde applaus bij het optreden van de koningin op Dodenherdenking.

Voor andere aparte of opvallende disclaimers houd ik me altijd aanbevolen!

Arnoud

En daar waren we dan weer met deel drie van de vraag welke rechten er op de databank van het vrijelandkaartenproject Openstreetmap zitten. Al in deel 1 bleek dit een lastige kwestie. Want: wat wordt nu precies waarvan afgeleid? (Waar vanaf geleid? Waar van afgeleid? Argh.) In deel 2 leek de tussenconclusie te zijn dat de kaarten gemaakt uit de OSM-database een afgeleid werk lijken te zijn van de stylesheet.

Kaarten uit OpenStreetmap worden namelijk gemaakt door een grote hoeveelheid GPS-coördinaten in een databank te stoppen en te voorzien van verbindingen die labeltjes krijgen met bijvoorbeeld “fietspad” of een straatnaam. Op basis van die databank kun je dan kaarten genereren voor elk oppervlak en op elke schaal die je wilt. Die stylesheet bepaalt welke kleuren en dergelijke er in die kaarten terechtkomt. Een voorbeeld uit de OSM-documentatie:

Het lijkt me dus zeker verdedigbaar dat een stylesheetmaker een auteursrecht kan claimen op de stijlkeuzes. Maar is een kaart een afgeleid werk van de stylesheet?

Ik vermoed van wel, al zal het afhangen van welke elementen uit de stylesheet zelf in de kaart terechtkomen. Want een afgeleid werk moet wel op een of andere manier concrete beschermde elementen uit het werk overnemen waar het van afgeleid is. Nu hoeft dat niet letterlijk - een toneelstuk is een afgeleid werk van een boek bijvoorbeeld, zelfs als de spelers geen woord letterlijk zeggen zoals het in het boek staat. In die situatie zijn zaken als het plot, de karakters, uiterlijk, verloop en dergelijke van het verhaal overgenomen, en dat is al genoeg.

Maar: wat neem je over uit de stylesheet in de kaart die uiteindelijk gegenereerd wordt? De kleurkeuzen in ieder geval, en de kleur en positionering van teksten zo te zien ook. De derde kaart uit dit voorbeeld heeft bijvoorbeeld veel duidelijker aanduidingen van plaatsnamen dan de andere drie.

Opvallend (voor mij dan) is dat ik geen enkele stylesheet kan vinden waar een expliciete licentie bij staat. De meest gebruikte stylesheet is Mapnik maar zelfs daarvan zie ik nergens wat daarmee mag. Ik neem aan dat ze onder dezelfde Creative Commonslicentie horen te vallen als de rest van het project, maar het staat nergens.

Nou, en nu eens inlezen in het databankenrecht zoals dat geldt voor kaarten.

Arnoud

Wat een tegenvaller. Studeert de Tweede Kamer eindelijk weer eens op auteursrecht, krijg je een slap aftreksel van BREIN-propaganda.

Afgelopen woensdag presenteerde de werkgroep Auteursrechten de Initiatiefnota Auteursrecht (via Tweakers). Hoewel het rapport claimt een “een onafhankelijk oordeel over de toekomst van het auteursrechtbeleid” te presenteren, is de achterliggende lijn zeer éénzijdig. Auteursrecht dient onbeperkt ingezet te kunnen worden; consumenten van werk dienen te betalen en gebruikers van werk zijn in beginsel dieven en piraten (”klankjatters”, p. 36) tenzij ze een zeer beperkte uitzondering in de Auteurswet kunnen vinden. Het enige voor gebruikers voordelige item is dat de wildgroei aan collectieve-incassoörganisaties(*) ingeperkt dient te worden.

Immers:

Allereerst zetten technologische ontwikkelingen het auteursrecht zodanig onder druk dat gebruik van informatieproducten steeds meer plaats vindt in de privésfeer. Dat heeft een mentaliteitsverandering bij het grote publiek teweeggebracht die niet zo maar kan worden teruggedraaid.

En die mentaliteitsverandering is het probleem dat de rest van het rapport gaat oplossen. Het Groenboek Auteursrecht van de Europese Commissie, waarin juist werd onderzocht welke mogelijkheden en behoeften gebruikers hebben, wordt volstrekt genegeerd. Ook zaken als citaatrecht en remixen komen niet aan de orde. Het is namelijk heel simpel: creatievelingen maken werken en de rest van de wereld consumeert die braaf, uiteraard tegen vergoeding. Wie met Creative Commons wil werken, is eigenlijk een beetje gek maar ach, we zijn tolerant dus dat mag best. Maar die moeten verder niet zeuren dat CC actief gestimuleerd moet worden.

Waar ik nu heel benieuwd naar ben: wie is er allemaal geraadpleegd bij de totstandkoming van dit rapport? Men heeft een werkbezoek aan Philips Research gebracht en van “veel organisaties” advies ontvangen. Maar uit het rapport ademt overduidelijk de toon van de auteursrechtconservatieven zoals BREIN en Thuiskopie. Waar jurisprudentie wordt besproken, wordt deze als feit genoemd wanneer deze in lijn is met de visie van die clubs en “betreurd” wanneer een rechtbank niet in diezelfde lijn blijkt te zitten.

Opmerkelijk is dat men vast een voorschot neemt op de Mininova-zaak: “de werkgroep is van mening dat het geld [dat Mininova verdient] aan de auteurs toebehoort.” Zou het niet netjes zijn geweest, beste wetgevende macht, om eventjes te wachten tot de rechter hierover geoordeeld heeft?

Zinnen als “BREIN is een private organisatie die kleine(re) en grote overtreders aanschrijft en boetes op kan leggen” (p. 25) overtuigen mij niet bepaald van de juridische kwaliteiten van de werkgroep. Zeker niet als de iets verderop gesignaleerde knelpunten precies de natte droom van die club presenteren: downloaden moet verboden worden, net als het faciliteren van up- en downloaden, en ISP’s moeten NAW-gegevens van gebruikers opvragen, verifiëren en gebruiken zodat BREIN ze op kan vragen.

Mooi is dat in hoofdstuk V de technische context en geschiedenis wordt geschetst, zonder daarbij te melden dat de entertainmentindustrie elke stap (van fonogram tot internet) fel heeft bevochten. Want dat is namelijk precies wat er nu ook weer gebeurt: was het eerst de fonogram die het concert zou bedreigen, daarna de bioscoop die het toneel zou bedreigen en daarna weer de videoband die de bioscoop zou bedreigen, is het nu “de expansie van het internet en het relatief ongecontroleerde gebruik daarvan [dat] continu spanning oplevert met de intellectuele eigendomsrechten van creatieve geesten in onze samenleving.”

Hoe nu verder? Tsja, vooral veel repressie dus.

Échte aanbevelingen doen durft men niet: na aanstippen dat je met Bittorrent best geld kunt verdienen, zegt men “een dergelijk model zou ook voor de entertainmentindustrie goed kunnen werken. Het is echter niet aan de werkgroep om dit verder uit te werken”. NATUURLIJK is het wel aan de werkgroep om dat uit te werken. Je bent toch de politiek, de wettenmaker? Dan BEPAAL je welke maatregelen er nodig zijn om cultuur en economie te stimuleren!

Werkgroeplid Teeven zou onder zijn eigen rapport strafbaar bezig zijn op zijn blog trouwens. Misschien moet ik eens de blogs van al deze auteurs langslopen om te zien welke plaatjes en teksten ze nog meer gejat hebben.

Arnoud
(*) Nee, ik snap nog steeds niets van de nieuwe regels over samengestelde woorden.

Wie een werk maakt, heeft daar zelf het auteursrecht op. Ook als hij dat in opdracht doet van een ander. De opdrachtgever moet contractueel de rechten opeisen. Dat is de hoofdregel uit het auteursrecht - of dat was hij, beter gezegd. Een arrest uit 2007 van het Benelux Gerechtshof, bevestigd in een recent arrest van het Gerechtshof Amsterdam (via Boek 9) draait die hoofdregel nu om voor industriële vormgeving, zoals verpakkingen, uitvoering, grafische symbolen en typografische lettertypen. Dat betoogt professor Dirk Visser in zijn noot bij het arrest van het Hof Amsterdam.

Industriële ontwerpen worden beschermd via het Benelux-Verdrag voor de Intellectuele Eigendom, vroeger bekend als het Benelux-Verdrag inzake tekeningen en modellen. Onder dit verdrag valt “elk op industriële of ambachtelijke wijze vervaardigd voorwerp, met inbegrip van onder meer onderdelen die zijn bestemd om tot een samengesteld voortbrengsel te worden samengevoegd, verpakkingen, uitvoering, grafische symbolen en typografische lettertypen”. Een ontwerp kan daarnaast ook auteursrechtelijk beschermd zijn, hoewel het criterium daarvoor iets strenger is dan voor bescherming als tekening of model.

Het BVIE heeft een expliciete bepaling over de eigendom van zulke ontwerpen in artikel 3.8.2:

Indien een tekening of model op bestelling is ontworpen, wordt, behoudens andersluidend beding, degene die de bestelling heeft gedaan als ontwerper beschouwd, mits de bestelling is gedaan met het oog op een gebruik in handel of nijverheid van het voortbrengsel waarin de tekening of het model is belichaamd.

Dit is dus precies het omgekeerde van wat de Auteurswet zegt. Wie dus in opdracht een tekening of model maakt en daar een tekening- of modelrecht op vestigt, is de auteursrechten daarop volautomatisch kwijt. Maar, zo laat Visser zien, het gaat nog verder: ook als je geen modelrecht aanvraagt kun je die rechten kwijt zijn aan je opdrachtgever.

Het BVIE kent namelijk ook de zogeheten ongeregistreerde modelrechten. Wie een tekening of model maakt dat voldoet aan de definitie uit dit verdrag, krijgt volautomatisch drie jaar bescherming tegen overname door anderen. Zoals het Hof Amsterdam het formuleert:

Genoemde bepalingen van het BVIE (evenalsvoorheen de BTMW) komen er – voor de onderhavige situatie samengevat – op neer dat indien een model op bestelling is ontworpen de opdrachtgever, behoudens andersluidend beding tussen opdrachtgever en ontwerper, als ontwerper wordt beschouwd en dat aan deze daarmee ook het auteursrecht inzake dat model toekomt.

Grafisch ontwerpers doen er dus goed aan hun algemene voorwaarden nog even door te nemen of daar wel een expliciet beding in staat waarmee zij hun auteursrechten voorbehouden.

Arnoud

Ongevraagde e-mailreclame naar bedrijven wordt pas per 1 oktober verboden. Dat maakte het ministerie van EZ in een enkele zin in een persbericht met als titel “Telecomcontracten vanaf 1 juli makkelijker op te zeggen” afgelopen zondag bekend. Erg fijn, want heel Nederland had net geleerd dat het spamverbod ook op 1 juli uitgebreid zou worden.

Hoe je dit zou kunnen weten? Nou, niet dus, tenzij je toevallig alle persberichten van EZ leest. Want in de parlementaire stukken rond dit wetsvoorstel (30661) vind je er niets over. De laatste bronnen die ik kan vinden over wetsvoorstel 30.661 noemen namelijk 1 oktober alleen als datum voor inwerkingtreding van het Bel-me-niet register. Zo verklaarde de staatssecretaris in november vorig jaar:

Bedrijven willen niet gedurende het gehele jaar met veranderingen worden geconfronteerd. Wij hebben afgesproken om of op 1 januari of op 1 juli veran­deringen aan te brengen. … Daarom zullen wij voor de onderdelen die direct ingrijpen op de bedrijfsvoering de datum van 1 juli 2009 hanteren. Daarbij denk ik aan de contractduur en de opzegtermijnen, het bel-me-niet-register en de uitbreiding van het spamverbod, zodat dat ook zal gelden voor rechtspersonen en bedrijven. Voor deze onderdelen zal de datum van 1 juli 2009 gelden. Er wordt dus een reële overgangs­termijn in acht genomen.

Kennelijk was de lobby van de e-mailmarketingbelangengroepen dus toch in staat om nog even wat te regelen. Een andere verklaring voor deze vertraging kan ik niet bedenken.

Nou ja, heeft u nog iets langer om uw bestand met langs inmiddels onbekende weg vergaarde e-mailadressen op te schonen.

Arnoud

Nieuwe BS van B/S. Buma/Stemra heeft duidelijkheid verschaft over de tarieven voor het plaatsen van embedded players voor radio op websites, las ik gisteravond op Tweakers. De B/S wenst per stream een bedrag van 780 euro per jaar.

Voor de duidelijkheid: het gaat dus om websites die andermans muziek via 1 regel HTML-code ten gehore brengen. De radiostations die de muziek verspreiden, betalen zelf ook al flinke bedragen. Als het goed is, geldt dit alleen voor commerciële websites, want in september beloofde B/S nog niet-commerciële sites te ontzien.

Bij radio.nl nog een opmerking die me in het verkeerde keelgat schoot:

Volgens Buma/Stemra zijn er al websites die hiervoor betalen. Websites die zich nooit hebben aangemeld bij Buma/Stemra sinds 2002 zijn volgens de regels niet strafbaar voor Buma/Stemra, maar wel op grond van de Auteurswet, ook met terugwerkende kracht.

Dat ’strafbaar’ is echter lang niet zo duidelijk als B/S het doet voorkomen. “Secundaire openbaarmaking” heet dat dan. Een mooie juridische kreet, die lijkt te suggereren dat het een uitgemaakte zaak is dat embedden inbreuk op auteursrechten oplevert. Niets is echter minder waar.

Er wordt veel geroepen over dit onderwerp maar dit punt is nog nooit aan de orde geweest bij de rechtbank. Het is dus op zijn zachtst gezegd zeer prematuur dat B/S alvast maar tarieven stelt op deze handelswijze. En harder gezegd: ik vind het verwerpelijk om langs deze achterdeur van het “licentiehuis voor Internet” een praktijk te illegaliseren terwijl geen rechter zich erover uitgesproken heeft dat dit inderdaad inbreuk is.

Oh ja, en dat bedrag van 780 euro is hetzelfde als wat men voor een webradiostation vraagt.

Het tarief voor webcasting is 13% van de omzet die u met de website realiseert, met als maandelijkse minimumbedrag per kanaal van € 65 voor commerciële websites en € 26 per kanaal voor particulieren.

Kortom, embedden = een radiostation hebben. Nee, dan haak ik echt af. Wat een schandalige onzin.

Arnoud

De Europese Commissie heeft sceptisch gereageerd op het besluit van Microsoft om Windows 7 in Europa zonder Internet Explorer te leveren, meldde Tweakers gisteren. Microsoft zou volgens de Commissie zijn dominante positie in de markt voor besturingssystemen misbruiken door de IE-webbrowser te bundelen (tying), iets dat verboden is onder de Europese mededingingswetgeving.

Microsoft’s voorstel doet denken aan het eerdere Windows N dat nogal een flop bleek te zijn. In deze N-versie van XP (er schijnt er ook eentje van Vista te zijn maar die kon ik niet vinden) is de Media Player weggehaald. Het verhaal van de monopolist was dat daarmee de consument de vrije keuze had over de te kiezen mediaspeelsoftware, maar vrije keuze op een leeg bureaublad blijkt niet te werken. Vandaar dat de Commissie nu terecht aan de bel trekt: niks lege Windows, stop er maar gewoon een aantal alternatieve browsers in. Dát is pas keuze.

Een punt uit o.a. de comments bij Tweakers is wel dat de Commissie hier alleen kijkt naar retail, iets dat maar 5% van de Windowsverkopen betreft. De rest gaat om OEM, door een fabrikant of verkoper voorgeïnstalleerde Windowzen. Die kunnen immers net zo goed met een kale Windows werken en daar zelf Firefox op zetten (of Opera, of Lynx) als ze denken dat hun klanten dat liever hebben.

Ik vraag me af of die OEM’s dat gaan doen. Microsoft levert ongetwijfeld aan elke OEM een handig CD’tje met Internet Explorer dat met één klik aan het OEM image toe te voegen is. Plus, die OEM-bakker zal waarschijnlijk op safe willen spelen en de klant hetzelfde willen leveren als hij de afgelopen jaren heeft geleverd. Dus dat wordt dan toch weer 90% Internet Explorer. Nee, ook de OEM versies van Windows moeten gewoon Firefox, Opera en nog een paar browsers hebben zodat ook OEM klanten kennismaken met alternatieven.

Arnoud

De laatste tijd krijg ik veel mails naar aanleiding van blafbrieven van Getty Images. Het lijkt erop dat het stockfotobedrijf met bots (of ingehuurde studenten) alles en iedereen mailt die haar foto’s lijken te gebruiken. Over de hoogte van de claims valt veel te zeggen, maar dat is voor een andere keer.

Update (29 april 2011): zie ook mijn nieuwe blog met tips en advocaten als de claim niet van Getty maar van het Nederlandse Van der Steenhoven advocaten afkomstig is.

Wat me namelijk opvalt bij veel van die mails, is dat mensen zeggen “er stond royalty free bij de foto’s, dus ik dacht dat ik ze gratis mocht gebruiken”. Die term is inderdaad een nogal misleidend iets.

Vroegâh was het namelijk zo dat je voor stockfoto’s royalties moest betalen: vaste bedragen voor elke kopie of elke publicatie van de foto. Dat heette ook wel “rights managed”. Stocksites zoals Getty kwamen toen met een nieuw model zonder royalties. Gebruikers hoefden slechts éénmaal een vast bedrag te betalen en mochten dan met de foto doen wat ze wilden. Dit concept werd als “royalty-free” aangeprezen.

De term is dus enigszins misleidend, maar wel ingeburgerd bij de stockfotobranche zodat we er niet snel vanaf komen vrees ik. Kijk dus uit op fotosites en gebruik ze alleen als je hebt betaald of hebt nagegaan dat de foto’s werkelijk gratis zijn en niet alleen maar vrij van royalties.

Mijn persoonlijke favoriete gratis stockfotosite is SXC.hu maar als u nog andere suggesties heeft, hoor ik dat graag.

Arnoud

Half mei kwamen de eigenwijze Fransen met hun three strikes et vous etes out-concept, vlak nadat het Europees Parlement had aangegeven daar niets voor te voelen. En nu al is dit systeem weer ongeldig verklaard: het Grondwettelijk Hof (Conseil Constitutionnel) acht deze regeling in strijd met de Franse Grondwet. (Bedankt, Dolf!)

Het Hof ziet twee grote problemen:

• De wet bepaalt dat de abonnee geacht wordt de schuldige te zijn, tenzij deze kan bewijzen dat een ander de verbinding gebruikte om auteursrechten te schenden. Dat is in strijd met het rechtsbeginsel dat je onschuldig bent tot de staat je schuld bewijst.
• De wet wijst het Hadopi aan als bevoegde instantie om de sanctie van een jaar lang afsluiting op te leggen. Dat mag niet; alleen een onafhankelijke rechter mag strafrechtelijke sancties opleggen.

Een goede zaak, wat mij betreft. Afsluiten van internet is een volstrekt onaanvaardbare sanctie, zeker voor iets als auteursrechteninbreuk. Internettoegang is fundamenteel voor de westerse maatschappij, zo bepaalde de Raad van Europa enige tijd geleden.

Gelukkig lijken we in Nederland verstandiger. Hoewel? De laatste zin van Van Heemskerk over dit onderwerp zegt: ” In het bijzonder zal duidelijk moeten worden in welke gevallen men wel en in welke gevallen men geen rechterlijke tussenkomst wil voorschrijven.” In alle respectievelijk geen, zou ik zeggen.

Het heeft me overigens altijd verbaasd dat de Fransen iets wilden invoeren dat zo’n overduidelijk Anglicisme is.

Arnoud

Een lezer mailde me:

Onlangs kocht ik een tweedehands PC in een computerzaak. Omdat ik had gehoord dat daar vaak nog persoonlijke gegevens op staan, dacht ik, ik laat eens wat recovery software los. En ja hoor, stapels privemails, persoonlijke bestanden en zelfs een complete belastingaangifte! Ik heb het gelijk gewist (met speciale software die alle sectoren drie keer overschrijft) maar vroeg me nu wel af of ik strafbaar gehandeld heb.

Op tweedehands laptops of harde schijven blijkt steeds vaker data achter te blijven. Security.nl heeft in maart twee studenten onderzoek laten doen. Zij vonden allerlei persoonlijke informatie, zoals incasso machtigingen, medische gegevens, belastingdocumenten, bedrijfsinformatie, C.V.’s, een dagboek, sollicitatiebrieven, inkooporders, faxen, e-mails, porno en veel privé-foto’s en filmpjes. In een ander geval werd zelfs de handleiding voor een SCUD-raket aangetroffen op een tweedehands harde schijf.

De tweedehands computer is van jou, dus die mag je binnenstebuiten keren, onderzoeken en leegpluizen op elke manier die je goeddunkt. Het is dus niet strafbaar om te kijken of er nog data van de vorige eigenaar is achtergebleven.

Wat wel strafbaar kan zijn, is het publiceren of gebruiken van die data. Je schendt dan vaak iemands privacy, omdat je moet weten dat die data privé is en niet voor publicatie bestemd. (En dan heb ik het nog niet eens over opzettelijk misbruik zoals de vorige eigenaar chanteren of bedreigen.)

Natuurlijk kan het -zoals bij dat Security.nl-onderzoek- journalistiek relevant zijn om te melden dat je zulke data gevonden hebt. Maar het lijkt me niet dat je daarbij ook de materialen zelf moet laten zien. Wat voegt dat toe boven de mededeling dat je die data gezien hebt?

Arnoud