Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Google’s minimalistische homepage (”zoekstartpagina” volgens Webwereld) is gepatenteerd, meldden diverse media donderdag. Daarmee zou het bedrijf concurrenten zoals Bing of Yahoo! dwars kunnen zitten als die hun veel te drukken startpagina’s willen uitkleden om zo eindelijk eens marktaandeel te veroveren.

Wat je daarbij echter zelden ziet, is het nummer van het patent want dat had in dit geval veel duidelijk gemaakt: het gaat om een zogeheten design patent, herkenbaar omdat het nummer (D599372) begint met een “D”.

Een design patent heet bij ons een “modelrecht”, en komt neer op bescherming voor het uiterlijk, de vormgeving van een product. Zoals Octrooicentrum Nederland het omschrijft:

Dit uiterlijk wordt bepaald door bijvoorbeeld de kleur, de vorm of het materiaalgebruik van het voortbrengsel. Essentieel hierbij is dat het model nieuw is en een eigen karakter heeft.

Het gaat hier dus nadrukkelijk niet om de techniek achter de homepage of hoe inventief het is om niets op je homepage te zetten. Het criterium is enkel en alleen of je iets nieuws hebt bedacht dat als uiterlijk van een product kan dienen. En dat mag dus best iets triviaals zijn. Nog trivialer dan de Auteurswet eist trouwens, drie rechte strepen op een schoen kunnen prima een beschermd modelrecht zijn maar ze zijn (waarschijnlijk) niet creatief genoeg om een auteursrecht te claimen.

Kan dit patent bij ons ook verleend worden? Dat is een goeie vraag. Het belangrijkste struikelblok zal zijn of een homepage een ‘product’, of beter gezegd een ‘voortbrengsel’ is in de zin van het Beneluxverdrag voor de Intellectuele Eigendom. Je kunt namelijk een nieuw ontwerp alleen beschermen als dit het uiterlijk van een twee- of driedimensionaal voorwerp is. Maar in artikel 3.1 van dat verdrag staat onder andere:

Computerprogramma’s worden niet als voortbrengsel aangemerkt.

Volgens dit boek was daarbij de overweging dat “het moeilijk denkbaar is een computerprogramma als een voortbrengsel met een te beschermen uiterlijk te beschouwen”. Wat is immers de buitenkant van een computerprogramma? Tsja, ik zou zeggen dat de interface op het scherm het uiterlijk is, maar dat ligt kennelijk complexer.

Je kunt dus het uiterlijk van een computerprogramma, bv. de skin van MSN Messenger, niet via een modelrecht beschermen. Daarvoor zul je echt auteursrecht moeten proberen te claimen op bijvoorbeeld de icoontjes of het kunstzinnige karakter van de plaatsing van alle interface-elementen. (Misschien dat daarom steeds meer programma’s zo’n niet-standaard en daarmee volstrekt onbruikbare interface hebben?)

Voor een website zal dan wel hetzelfde gelden denk ik. Wat is de buitenkant van een website?

Oh ja, bij SearchEngineLand schrijft iemand dat “[p]lenty of search engines prior to Google’s 1998 launch had clean pages”. Iemand enig idee welke? De meeste sites waren voor zover ik me kan herinneren juist hartstikke druk met portaltoestanden en knipperende banners.

Arnoud

Dave Carroll is een artiest in de Verenigde Staten van Amerika die countrymuziek maakt. In de lente van 2008 reisde hij met United Airlines. Op een tussenstop in Chicago riep een vrouw achter hem “O mijn God, ze gooien daar met gitaren”. David Carolls dure Taylor gitaar bleek bij aankomst in twee stukken gebroken. Aan de laatste persoon die zijn verzoek om schadevergoeding afwees, deed hij de belofte dat hij niet één, niet twee, maar liefst drie liedjes over deze gebeurtenis zou schrijven en die op YouTube zou plaatsen.

Zijn eerste nummer heet ‘United Breaks Guitars’ en bleek al gauw een grote hit op het internet te zijn. En daarmee is het wereldnieuws geworden. In Nederland heeft o.a. de NOS er aandacht aan besteed. Daarop hebben ongetwijfeld een aantal kijkers verontwaardigd “SMAAD!!!” geroepen. Daarom deze keer een stukje over wat smaad is en vooral wat het niet is.

Het delict smaad wordt strafbaar gesteld in artikel 261 van het Wetboek van Strafrecht:

1. Hij die opzettelijk iemands eer of goede naam aanrandt, door telastlegging van een bepaald feit, met het kennelijke doel om daaraan ruchtbaarheid te geven, wordt, als schuldig aan smaad, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie.
2. Indien dit geschiedt door middel van geschriften of afbeeldingen, verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen, of door geschriften waarvan de inhoud openlijk ten gehore wordt gebracht, wordt de dader, als schuldig aan smaadschrift, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.
3. Noch smaad, noch smaadschrift bestaat voor zover de dader heeft gehandeld tot noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het te last gelegde waar was en dat het algemeen belang de telastlegging eiste.

Het zwaartepunt van dit wetsartikel ligt bij de term ‘bepaald feit’. Hierbij moet het gaan om een concrete historische gebeurtenis die bovendien nog eens de goede eer of goede naam kan aantasten van de ander. Daarvan kan alleen spraken zijn in het geval dat het feit een misdrijf betreft of een daad betreft die strijdig is met de heersende moraal. Wordt iemand beschuldigd van een overtreding, dan levert dat in beginsel geen smaad op.

Dave Carroll beschuldigde de vliegmaatschappij United Airlines van het vernielen van zijn gitaar, en dat is een misdrijf. De wet vereist echter dat aangegeven wordt waar en wanneer het feit gepleegd zou zijn. ¹

Dave geeft in het nummer aan dat zijn gitaar het slachtoffer is geworden van een gruwelijke daad die opzettelijk gepleegd was op het vliegveld van Chicago, O’Hare Airport. Dave legt de achtergrond van het liedje uit en meldt daarin dat het feit plaats gevonden heeft in maart 2008. Hiermee voldoet het aan alle eisen en toch pleegt Dave hiermee geen smaad.

Primair omdat, als dit zich voor zou doen in Nederland, hij zich zou kunnen beroepen op het derde lid. Hoe een bedrijf om gaat met zijn klanten is in het algemeen belang van de burger. Als dan ook nog eens ter goede trouw mag worden aangenomen dat het feit waar is, dan mag daaraan ruchtbaarheid gegeven worden. Bovendien verdedigt de band hiermee de belangen van de consument.

Daarnaast beschermt de zanger met zijn clips de goederen van toekomstige klanten. Een gewaarschuwd mens geldt immers voor twee. Dat de vliegmaatschappij daarbij een negatief stempel krijgt op gedrukt is spijtig, maar kan niet redelijkerwijs voorkomen worden.

Secundair omdat hij dan beschermd zou worden door artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dit beschermt meningen, feiten die meningen vormen, of informatie verzameling over publieke en commerciële aangelegenheden. Echter komt deze vrijheid wel met plichten en verantwoordelijkheden. Daarvan is voor deze column alleen de goede naam van het bedrijf van belang.

Wanneer de vrijheid van meningsuiting centraal staat en het publieke debat in gevaar is, dan gunt het Hof gunt de lidstaten weinig ruimte om zelf afwegingen te maken. En gezien de opvattingen van het hof, zal een veroordeling voor smaad in dergelijke gevallen niet snel stand houden.

Daarbij geldt dat publieke personen meer moeten kunnen verdragen dan niet-publieke personen. Maar ook dat beschuldiging ergens op gebaseerd moeten zijn. Als dit het geval is dan zullen waardeoordelen niet snel als een strafbare belediging kunnen worden opgevat.

Kan daarentegen worden aangetoond dat de bewering onwaar is of verzonnen, dan is een veroordeling voor smaad goed mogelijk. En als je de bewering niet kunt staven, dan kom je er natuurlijk niet mee weg door een bepaalde daad dan maar te insinueren.

Tot slot geldt dat bij ernstige beschuldigingen verwacht mag worden dat er ‘hoor en wederhoor’ is toegepast. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een beschuldiging van misbruik van kinderen of moord.

Maar goed ik dwaal af. In het geval van onze artiest gaat het om een relatief licht misdrijf dat waar hij zelf getuige van is geweest. Met het maken van de clips waarschuwt hij anderen voor misstanden bij United Airlines. Niet alleen informeert de clip over de beroerde kwaliteit van dit bedrijf, het draagt ook bij aan het publieke debat. Immers wordt hier het politieke vraagstuk aangesneden of bedrijven hun aansprakelijkheid (onbeperkt) zouden mogen uitsluiten.

Alex

Alex is een ingenieur die elektronica en informatica heeft gestudeerd en juridische interesse heeft. Op zijn website kun je artikels over het besturingssysteem FreeBSD vinden, die je helpen bij het configureren er van.

1. ^  De vliegmaatschappij United Airlines heeft geen misdrijf gepleegd, maar is daar naar Nederlands recht wel civiel aansprakelijk voor. Het is een onbekende medewerker die de daad heeft verricht. Voor de lopende discussie doe net alsof het rechtspersoon is die schuld draagt voor het breken van de gitaar, in plaats van slechts verantwoordelijkheid, omdat ik anders snel klaar ben.

Een computer van de wederpartij in een civiele procedure doorzoeken mag niet zomaar. Tot die conclusie komt het Gerechtshof Leeuwarden in een arrest (via Boek9.nl) tussen twee bedrijven die een geschil hadden over een exclusieve distributieovereenkomst. Er zou namelijk informatie zijn ‘gelekt’ die gebruikt was bij de beëindiging daarvan. De eiser liet conservatoir beslag leggen op diverse gegevensdragers en schriftelijke informatie die relevant kon zijn voor de zaak. Daardoor kon men het huis doorzoeken en alles meenemen dat onder het verlof viel, inclusief een computer die later door bedrijfsrecherchebureau werd onderzocht.

Pardon, huiszoeking bij een civiele ruzie? Kan dat zomaar dan? Nou, niet helemaal. Inderdaad kun je beslag laten leggen op “bescheiden”, waaronder ook gegevensdragers vallen, als je daarbij een rechtmatig belang hebt. Het idee achter die wetsbepaling is vooral te voorkomen dat de wederpartij die gauw door de shredder haalt. Maar om dan op eigen houtje die computer te gaan doorzoeken, is nog weer een stap verder. Om nog maar niet te spreken van andermans huis binnengaan met een deurwaarder en daar uit alle kamers en kastjes spullen meenemen.

Het Gerechtshof haalt dan ook terecht artikel 8 EVRM en artikel 12 Grondwet van stal, die bescherming van de persoonlijke levenssfeer garanderen en meer in het bijzonder verbieden dat de overheid zomaar gaat snuffelen in je privéspullen.

Uit die artikelen volgt in ieder geval dat er alléén in huizen gezocht mag worden als daar een expliciete wettelijke bepaling voor is. En die is er niet volgens het Hof. Het beslag was aangevraagd op grond van artikel 843a Rechtsvordering, maar dat artikel gaat alleen over het opvragen (vorderen) van gegevens. Niet het zelf in beslag nemen daarvan. En ook de andere regels over beslag in civiele zaken zijn volgens het Hof echt onvoldoende om zomaar bij mensen binnen te gaan en zaken mee te nemen. Daarom was dit binnentreden dus niet legaal.

Het doorzoeken van een computer tegen de wil van de eigenaar is om dezelfde reden illegaal:

Het hof is van oordeel dat de kennisneming, tegen de wil van de eigenaren van de inhoud van de computer, onder dit recht valt. Artikel 843a Rv is een wettelijke beperking op dit recht. Een wettelijke regeling die het mogelijk maakt dat, alvorens een rechterlijke beslissing op deze grondslag is gegeven, derden bij wege van conservatoire maatregel een computer op zijn inhoud mogen onderzoeken, ontbreekt evenwel. Voor het onderzoek door [betrokkene 5] van de computers van [appellant 1] en [appellant 2] ontbreekt dan ook een voldoende wettelijke grondslag, zodat op dit punt artikel 10 van de Grondwet is geschonden.

Terecht, lijkt me. Ik moet zeggen, ik voel me niet vaak emotioneel bij het lezen van vonnissen maar bij deze gingen de haren in mijn nek toch even overeind staan. Dat de politie je huis kan doorzoeken is één ding, maar een andere burger die meent juridische ruzie met mij te hebben?

Arnoud

Wie zijn site openzet voor anderen, wil daar vast ook wat regels aan stellen. Al was het maar omdat je anders eindeloze discussies krijgt wanneer je ingrijpt omdat je een bijdrage niet door de beugel vindt kunnen, of omdat je iets gaat doen met persoonsgegevens dat je commenters niet op prijs stellen. Vandaar dat vrijwel elke site tegenwoordig een gebruiksovereenkomst heeft. Meestal zijn dat grote lappen tekst met juridische frases, bijeen gegraaid van diverse andere sites die het ook weer van elders gegraaid hebben. Of men neemt de standaardtekst die bij phpBB zat en waar ook geen bal van klopt.

Zelf schrijven kan natuurlijk, maar niet iedereen is daar even goed in. Je kunt natuurlijk een jurist inhuren om een mooi reglement te laten schrijven maar voor particulieren met een hobbysite is dat niet altijd een betaalbare optie. Dus nu vroeg ik me af, zou het mogelijk zijn om een eenvoudig doch kloppend reglement te maken dat voor een beetje normaal forum voldoende ruimte en zekerheid biedt?

Voor de nieuwe opiniewebsite De Jaap schreef ik een tekstje, dat op zijn beurt weer geïnspireerd was door een eerder tekstje voor Hardventures.nl. En op basis daarvan leek dit me wel een leuke:

Standaardreglement
Deze site staat open voor bijdragen van jou en anderen. Hieraan zijn wel bepaalde regels verbonden. Als je je daar niet aan houdt, mogen wij je bijdragen aanpassen of verwijderen. Bij herhaling kan je account worden opgeheven of je de toegang tot de site worden ontzegd.

Hoofdregel is: houd je aan de Nederlandse wet en blijf on-topic. Discussies en puntige bijdragen zijn welkom, maar dat mag niet ontaarden in smadelijke, haatzaaiende of pornografische bijdragen. Off-topic discussies, gebabbel en persoonlijke aanvallen zijn evenmin welkom.

Je mag alleen bijdragen plaatsen die je zelf gemaakt hebt, of wanneer je toestemming hebt van de schrijver, fotograaf, filmer of maker. Dit geldt ook voor foto’s die je via inline links naar andere sites opneemt in berichten. Plaats dus bijvoorbeeld geen volledige berichten van elders hier, maar neem relevante stukjes over en voorzie die van je eigen commentaar (en een bronvermelding). Verder mag je geen foto’s of films plaatsen waarop mensen herkenbaar in beeld zijn op een manier die hun privacy kan schenden.

Als wij door een schending van het bovenstaande door jou schade lijden of schadeclaims krijgen van derden, zullen we die volledig op jou verhalen.

Bijdragen die je plaatst, zijn voor iedereen te lezen en worden ook in zoekmachines opgenomen. In principe staat alles hier voor eeuwig, houd daar dus rekening mee als je iets vertelt over jezelf - of over anderen. Gebruik gerust je eigen naam, maar een pseudoniem mag ook. Vermeld wel een werkend e-mailadres zodat we je kunnen benaderen als er iets is. Alleen in uitzonderlijke gevallen zullen wij bijdragen weghalen vanwege privacyschendingen. Als je je account opheft, blijven je berichten bestaan maar komt er wel “Anoniem” als naam van de plaatser bij te staan.

Wij bieden je deze dienst gratis aan. Hoewel we zullen proberen de site netjes te houden en alles correct te laten functioneren, kunnen we niet garanderen dat de site altijd werkt. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele schade die je onverhoopt mocht lijden door het gebruik (of onbereikbaar zijn) van deze site.

Wij verkopen je gegevens niet aan derden. Adverteerders krijgen wel te zien hoe de site wordt gebruikt, maar dat anonimiseren we wel zo veel mogelijk. Je e-mailadres kan worden gebruikt voor een nieuwsbrief en andere aankondigingen. Als je die niet wilt, kun je dat via je profielpagina uitzetten.

Wat vinden jullie? Mis ik nog zaken? Of wat kan beter?

Arnoud

In een nota voor de gemeente Rotterdam werd een aardrijkskundig kaartje opgenomen zonder toestemming van de maker, en die stuurde daarvoor een factuur van 600 euro. Toen die niet betaald werd, startte hij een rechtszaak en vorderde maar liefst 10.000 euro schadevergoeding. Klinkt misschien bekend, maar de afloop is deze keer wel heel apart.

In het vonnis (via Boek 9) wijst de rechter de eis af. De eiser heeft geen spoedeisend belang meer, omdat het kaartje is verwijderd en de maker van de nota heeft beloofd geen inbreuken meer te maken op de rechten van deze kaartenmaker. Daarom kan hij geen kort geding meer voeren. En ook de eis van schadevergoeding is daarmee meteen van tafel, hoewel de rechter in het midden laat wat hij zou toewijzen als er wel spoed bij de zaak zou zijn.

Omdat het een auteursrechtenzaak is, heeft de rechter de mogelijkheid om de verliezende partij te veroordelen tot de volledige proceskosten van de wederpartij. Maar wie is hier de verliezer? Dat blijft in het midden, en iedereen moet dan maar zijn eigen kosten betalen. Want:

Aan de ene kant is tussen partijen niet in geschil dat Okra en de gemeente inbreuk hebben gemaakt op het auteursrecht van eiser op het kaartje. … Aan de andere kant heeft eiser naar voorlopig oordeel onvoldoende geprobeerd het onderhavige geschil in der minne op te lossen. In plaats van, zoals door de gemeente verzocht, een factuur naar de gemeente te sturen, heeft eiser zich gewend tot zijn advocaat, als gevolg waarvan de proceskosten voor alle partijen uiteindelijk fors zijn opgelopen.

Wie zich dus al te hebberig opstelt of al te snel naar de advocaat rent, loopt de kans op zelf met de rekening weer buiten te staan.

Arnoud