Als je dat bij een film of een boek zou doen, inclusief de ontknoping, kom je dan in de problemen met het auteursrecht?

Ik denk dat daar ook de clou ligt: je samenvatting of walkthrough vermeldt alleen die elementen die nodig zijn om iets uit te leggen. Je neemt dus niets creatiefs over maar juist alleen het feitelijke. Die lamp is nu eenmaal rood en daaronder ligt nu eenmaal het amulet van Yendor. En voor zover “amulet van Yendor” een creatieve vondst is, mag je die naam noemen onder het citaatrecht. Hoe kun je anders zeggen waar het ding ligt?

Vandaar mij vraag hoe zit dat als je het plot van een film of boek tot in detail zou navertellen in eigen woorden?

Het “Tanja Grotter”-arrest vind ik nogal dubieus. De kern lijkt te zijn:

4.7.3. De verhaallijn van HP en TG, de situering in tijd (het heden), de plaats en omvang van de respectieve toverscholen, de karakters (niet in de laatste plaats van de hoofdpersonen), intrige/plot, de voortgang in de verwikkelingen en de (anti)climax, alles in onderling verband en samenhang beschouwd en mede in aanmerking genomen het hier aan de orde zijnde genre vertonen een zo grote gelijkenis, dat de indruk die het verhaal van TG achterlaat in teveel essentiële en karakteristieke aspecten identiek is aan die van HP om TG als onafhankelijke schepping te kunnen aanmerken.

De rechter kijkt dus alleen naar verhaalelementen, niet naar hoe het verhaal in woorden is uitgewerkt. Hij is blijkbaar van mening dat op de verhaallijn zelf auteursrecht rust.

Het lijkt mij dat hoe gedetailleerd een verhaallijn ook is, die verhaallijn toch slechts een gedachtenspinsel, dus een idee, blijft. Hetzelfde geldt m.i. voor uitgewerkte karakters van personages. Pas als je er een concrete vorm aangeeft door het verhaal of het personage in woord of beeld (of op een andere voor zintuiglijke waarneming vatbare wijze) uit te werken, kom je naar mijn mening binnen het bereik van het auteursrecht. Uit het Lancôme-arrest (HR 16 juni 2006, LJN AU8940):

De in art. 10 Aw, naast de niet-limitatieve opsomming van werksoorten, neergelegde omschrijving van wat als ‘werk’ in de zin van die wet moet worden verstaan luidt algemeen en belet niet daaronder een geur te begrijpen. Dat brengt mee dat voor de vraag of een geur in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming beslissend is of het daarbij gaat om een voortbrengsel dat vatbaar is voor menselijke waarneming en of het een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt.

Het moet dus gaan om een voortbrengsel dat vatbaar is voor menselijke waarneming. Een verhaallijn, los van de uitwerking in woorden, is niet vatbaar voor menselijke waarneming.

Maar het is duidelijk dat de (lagere) rechter hier anders over kan denken.

@Arnoud, ga je ermee akkoord dat een fantasie-feit uit een fantasie-wereld een “creatief element” is? Een auteur of ontwerper heeft het ooit eens zo bedacht. Als je het zo bekijkt zou je dan per element uit een walkthrough het citaatrecht moeten inroepen (en wat blijkt er dan over aan originele tekst?)

Ik vind het Tanja Grotter arrest een moeilijke uitspraak omdat het een de facto uitbreiding van het auteursrecht impliceert, zonder aan te geven waar de grenzen liggen. Het Amerikaanse vonnis in “Rowling vs. RDR books” leest daarentegen als een handleiding “hoe maak ik een legale Potter encyclopedie”.

Een nieuw avontuur van Suske & Wiske valt ook onder het auteursrecht, omdat je dan uitgewerkte creatieve karakters inzet in je eigen verhaal. Dat vind ik wezenlijk wat anders dan een encyclopedische vermelding over deze personages (http://nl.wikipedia.org/wiki/Suske en http://nl.wikipedia.org/wiki/Wiske bijvoorbeeld).

Een nieuw avontuur van Suske & Wiske valt ook onder het auteursrecht, omdat je dan uitgewerkte creatieve karakters inzet in je eigen verhaal. Dat vind ik wezenlijk wat anders dan een encyclopedische vermelding over deze personages

Eens, eens, eens!

In het Amerikaanse recht wordt specifiek gekeken naar hoe “transformatief” het gebruik van creatieve elementen is. Wordt daar in het Nederlandse recht ook expliciet naar gekeken, of is dit beperkt tot specifieke categorieën (zoals nieuwsberichten)?

Natuurlijk kán een schermfoto gezien worden als reproductie van een werk, maar hij kan net zo goed gezien worden als een beeld dat het programma kan produceren. Ik denk dan ook dat een rechthebbende van een computerspel niet zó maar auteursrecht kan claimen op een schermfoto. De aard van het spel en de schermfoto spelen een belangrijke rol.

@Daniël: de interface van een computerprogramma valt gewoon onder het auteursrecht omdat de programmeur die zo ontworpen heeft. Dat is wezenlijk anders dan de plaatjes die jij met Photoshop maakt: die heeft Adobe niet gemaakt dus daar kunnen zij niets op claimen.

Inderdaad leuke tussenvorm, de plaatjes in een spel zijn ook het gevolg van jouw creatieve inbreng als speler. Dat is dus een afgeleid werk waar beiden bepaalde rechten op te claimen hebben.

De belangrijke verhaalelementen (waar het echt creatief wordt) worden meestal overgeslagen, omdat deze vaak worden verteld in filmpjes en zeker niet noodzakelijke instructies zijn om het spel uit te spelen.

@Piet, zodra een verhaallijn is opgeschreven (een plot) heb je een “creatief werk”, tenminste volgens de rechter in deze zaak.

Inderdaad. Maar in mijn ogen is het alleen de creatieve omzetting van die verhaallijn in woorden die beschermd is. Stel dat het je lukt om de verhaallijn puur feitelijk/zakelijk op te schrijven, dan is de uitwerking niet creatief en ontbreekt m.i. auteursrechtelijke bescherming (afgezien van geschriftenbescherming).

Wat Tanja Grotter van Harry Potter heeft overgenomen is de verhaallijn. Of het daadwerkelijk mogelijk is om die verhaallijn puur feitelijk/zakelijk in woorden om te zetten doet er niet toe, want dat is niet gebeurd. De verhaallijn wordt zowel in HP als in TG creatief in woorden omgezet. Maar die twee creatieve omzettingen hebben niets gemeen. Tenminste, zo zou ik het willen zien.

Vergelijk het met een computerprogramma B dat geschreven is naar het voorbeeld van computerprogramma A. Als de programmeur van B alleen de functionaliteit van A kopieert (de verhaallijn), pleegt hij geen inbreuk op het auteursrecht op A. Op die functionaliteit zit geen auteursrecht.

Wat wel kan, is dat programma B een auteursrechtelijk beschermde combinatie van elementen van de vormgeving van de userinterface van programma A overneemt, en daardoor inbreuk maakt op het auteursrecht op die vormgeving. Bij een verhaal lijkt me zoiets echter niet mogelijk. Een verhaallijn (los van de tekst) is net zoals de functionaliteit van een programma (los van de grafische weergave en andere interactie-aspecten) niet voor waarneming vatbaar.

Dan vat je niet samen en dan schrijf je geen encyclopedie. Dan herschrijf je gewoon het boek.

Maar volgens mij mag dat… Natuurlijk niet als je op woord- of zinniveau gaat omzetten (zoals een vertaler doet), maar als je hetzelfde verhaal opnieuw vertelt zie ik geen probleem.

Voor de verfilming van een boek lijkt het me dus ook niet nodig om toestemming van de schrijver te hebben (tenzij je uitspraken van de hoofdpersonen letterlijk gaat overnemen). Maar vermoedelijk zal er in de praktijk juist wel een licentie worden genomen om gezeur te voorkomen.

Ik ben wel benieuwd of er naast Tanja Grotter andere (eventueel buitenlandse) uitspraken zijn die deze opvatting tegenspreken, bijvoorbeeld over verfilmingen of over een volledig nieuw opgeschreven versie van een bestaand verhaal. (Ik moet denken aan de rechtszaken over het boek “Da Vinci Code”. Die werden door de eisers kansloos verloren.)

Een nieuw avontuur van Suske & Wiske valt ook onder het auteursrecht, omdat je dan uitgewerkte creatieve karakters inzet in je eigen verhaal.

Bij een stripboek neem je de grafische uitwerking van de karakters over, en die is natuurlijk beschermd. Dat Lambik links en rechts drie getekende haartjes heeft lijkt me auteursrechtelijk relevanter dan dat Tante Sidonia in ieder verhaal een keer op tilt slaat (maar de manier waarop dit wordt uitgebeeld is dan weer wel beschermd).

Onder de verveelvoudiging van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt mede verstaan de vertaling, de muziekschikking, de verfilming of tooneelbewerking en in het algemeen iedere geheele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigden vorm, welke niet als een nieuw, oorspronkelijk werk moet worden aangemerkt.

al kun je deze bepaling natuurlijk zo opvatten, dat er bij een verfilming al heel snel sprake is van een “nieuw, oorspronkelijk werk” als slechts de verhaallijn en wat banale namen zijn overgenomen.

Waarschijnlijk moet het antwoord toch wel “ja” zijn en ligt de grens van wat auteursrechtelijk beschermd is op een hoger niveau dan dat van woorden en zinsopbouw…

Bij een boekverfilming zal vaak een eigen stempel zitten van de regisseur, zodat de producent het auteursrecht kan claimen. Volgens artikel 10 lid 2 Aw is dat wel “onverminderd het auteursrecht op het oorspronkelijke werk” dus die verfilming vereist nog steeds toestemming.

Oftewel zowel de maker van de boekverfilming als de uitgever van de pocketversie van het boek moeten toestemming hebben van de auteur. De verfilmer zou wellicht nog kunnen betogen dat hij slechts feitelijke dingen en algemene ideeen heeft overgenomen (”ik maak alleen een film over een meisje op toverschool”).

Dus waarschijnlijk is een gedetailleerd idee toch wel auteursrechtelijk beschermd. Dat wil zeggen: het geeft bescherming op werken waarin dat gedetailleerde idee in een voor menselijke waarneming vatbare vorm is gegoten.

Dus de test of “iets” een auteursrechtelijk beschermd werk is, is of het in een voor menselijke waarneming vatbare vorm is gegoten (een voortbrengsel is), en of het als geheel, dus inclusief achterliggende ideeën, EOK en PS heeft.

On-topic: een creatief plot (EOK & PS) zou daarom wel eens bescherming kunnen opleveren op ieder boek (of game) waarin dat plot wordt vormgegeven. Het plot lijkt slechts zo gedetailleerd te hoeven zijn dat het niet langer een banaal of reeds lang bekend idee is. (Eigenlijk wat Mathfox in #7 schreef.)

Blijft lastig, en ik ben bang dat het in de praktijk neerkomt op een rechterlijk antwoord (in de vorm van een machtswoord) op de geheel andere vraag “is het in casu eerlijk om van de arbeid van een ander te profiteren”.

Niet mee eens. De interface van een computerprogramma is inderdaad een auteursrechtelijk beschermd iets, maar in zeer beperkte mate: Openoffice heeft een interface die wat weg heeft van MS Office, rechters zijn in het verleden erg terughoudend geweest dat auteursrechteninbreuk te noemen en met goede reden: Auteursrecht is niet bedoeld om monopolies op bijvoorbeeld tekstverwerkers te stimuleren. Zo heeft Apple verleden jarenlang een kruistocht in de rechtzalen gevoerd Windows 95 een inbreuk te laten zijn van de interface van MacOS, zonder enig resultaat.

Bovendien is ook de interface in zijn oorspronkelijk vorm beschermd: Niet alleen het uiterlijk maar ook vooral de manier waarop hij werkt. Een programma wat een identieke interface heeft is een verveelvoudiging van die interface. Een schermfoto is dat niet, het maken van een foto is een creatie op zich.