Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Oh jee, daar gaan we weer: Buma/Stemra gaat toch geld vragen voor embedden muziek, meldde Tweakers gisteren. Die plannen gaven eind 2008 een forse discussie, waarna het plan in de ijskast ging. B/S vindt dat ze daar niet op terugkomt: de afspraak gold voor particulieren met achtergrondmuziek, en het gaat nu om radioportals die geld verdienen. Die portals verspreiden niet zelf muziek, maar bieden embedded players aan waarmee je eenvoudig naar muziek op allerlei internetradiostations kunt luisteren.

Buma/Stemra meldt zelf:

Bij achtergrondmuziek is de rol die muziek op een site speelt secundair, bij de in het stuk genoemde portals vervult muziek een primaire functie. Deze portals dienen hier dan ook een R/TV-licentie voor af te sluiten, in dit geval ook voor het embedded gebruik van muziek. Het gaat hierbij om websites die door primaire inzet van muziek geld verdienen of meerwaarde creëren.

Ik vind het een rare redenering dat je concludeert dat iemand moet betalen omdat hij “door primaire inzet van muziek geld verdient” en dus moet betalen. Het gaat erom of het inbreuk op auteursrechten is. En pas dán kijk je naar geld verdienen of meerwaarde creëren. Maar goed, dat is een onmogelijke discussie in auteursrechtenland zo lijkt het: als je geld verdient dankzij andermans werk dan moet dat haast wel inbreuk zijn.

3voor12 meldt nog:

Dit lijkt in tegenspraak met de eerdere bewering dat tarieven voor embedded muziek tot nader orde opgeschort zijn. Ook is onduidelijk wat precies de randvoorwaarden zijn van de R/TV licentie. In hoeverre bijvoorbeeld geldt dat voor een weblog dat iedere dag een muziekvideo plaatst en inkomsten genereert door middel van advertenties? Op dit moment is niemand van Buma/Stemra bereikbaar om deze onduidelijkheid toe te lichten.

Ik weet niet of het een kwestie is van enkel een onduidelijkheid. De hoofdvraag is volgens mij: wie moet er betalen voor muziek en wanneer? Je kúnt ervoor kiezen om iedereen met een embedded player onder de Auteurswet te laten vallen, maar dat is wel een ontzettende oprekking van die wet. Je kunt ook zeggen: de radiostations die de muziek origineel verspreiden moeten betalen, net zoals Youtube dat moet. En die stations moeten dan meebetalen voor het feit dat anderen hun muziek embedden. Of ben ik nu te zeer techneut? Moeten we niet kijken naar de techniek maar alleen naar het resultaat: iemand hoort de muziek dus dan zal er iemand moeten betalen?

Arnoud

Ik wil uit uw bestand en u mag me ook nooit meer post sturen. Die toch enigszins tegenstrijdige vordering stelde een man uit Haarlem in tegen de Nationale Postcodeloterij in een als een redelijke soap lezende briefverwikkeling. Maar het vonnis is wel opmerkelijk: de NPL mag de man nooit meer post sturen, ook niet naar “de bewoners van dit pand”. Zelfs niet als daar een onderhuurder woont die wellicht wél die post wil.

We krijgen allemaal die irritante brieven van de NPL, maar kennelijk wordt er te weinig over geklaagd want ze blijven ze sturen. Hoe dan ook, als je klaagt dan gaat je adres op een blokkade. Alleen blijkt dat men die na drie jaar weer opheft (eh, wat?). De eiser in deze zaak was het zo zat, dat hij daarna naar de rechter stapt. Dat werd geschikt: meneer zou nooit meer post krijgen.

U voelt hem al aankomen: enige tijd later kreeg hij tóch post, alleen ditmaal voor “de bewoners van dit pand”. En toen stapte de man wederom naar de rechter, want nu moest en zou hij toch uit elk bestand van de gokclub. Ja, óók het blokkadebestand. Maar dat is toch een beetje lastig: als je niet meer op de zwarte lijst staat, dan kan men ook niet voorkomen dat men je post stuurt.

De Wet Bescherming Persoonsgegevens geeft je (artikel 41) het absolute recht om verwijdering uit bestanden te eisen die “met het oog op werving voor commerciële of charitatieve doelen” zijn. Op grond van dit artikel kan de man dus eisen geen post van de NPL meer te krijgen, want ook hun postbestand valt hieronder.

Maar verwijdering uit het postweigeraarsbestand gaat niet lukken; dat dient immers een ander doel dan werving. Bovendien is de combinatie van “verwijdering uit postweigeraarsbestand” en “geen post meer krijgen” innerlijk tegenstrijdig, zoals de rechter terecht opmerkt. (Update 11 mei: bevestigd in hoger beroep.)

Wel krijgt hij gelijk dat de NPL óók geen post meer naar zijn huisadres mag studeren als die “aan de bewoners van dit pand” is geadresseerd. Hij valt immers ook onder “de bewoner(s) van” dat adres. En de wet zou wel erg makkelijk te omzeilen zijn als mensen na een beroep op artikel 41 Wbp gewoon doorgepapierenspamd zouden worden met zo’n anonieme aanduiding.

NPL mag op straffe van een dwangsom meneer dan ook geen post meer sturen. (Ben ik nu cynisch als ik me afvraag wat hij gaat doen als zijn straat de postcodeloterij wint?)

Arnoud

En dan is het nu afgelopen met het gezeur: downloaden is legaal, ook uit illegale bron. Dat lijkt de belangrijkste boodschap geweest te zijn van het Gerechtshof in Den Haag, dat gisteren twee arresten wees (tegen Thuiskopie en tegen FTD) waarin de Nederlandse wet overeind blijft. Usenetplatform FTD (dat ik juridisch bijsta voor wie het nog niet wist) pleegt daarbij géén auteursrechtinbreuk. Wel vindt het Hof het naar voorlopig oordeel onrechtmatig om uploaden structureel te ’stimuleren’ en daarvan te profiteren via advertenties.

De uitspraak vernietigt een geruchtmakende uitspraak waarin het FTD-platform werd aangemerkt als verspreider van de film: melden waar een film te downloaden is, zou hetzelfde zijn als deze zelf online zetten. Daarvan kan, aldus het Hof, geen sprake zijn. Je moet wel de film op een of andere manier beschikbaar stellen. Het is niet genoeg dat je het vergemakkelijkt.

Wel kan dat vergemakkelijken “maatschappelijk onzorgvuldig” zijn, oftewel “het is strikt gesproken niet tegen de wet maar we vinden het toch niet kunnen”. En dat is waarom FTD alsnog geboden wordt alle spots van de Eyeworks-films verwijderd te houden (ze waren al weg, maar toch).

Ik ben blij met het arrest: we zijn nu hopelijk eindelijk af van de discussie dat downloaden illegaal zou zijn omdat de wet dat niet zo bedoeld had, omdat het aankoopvervangend zou zijn of omdat het in strijd zou zijn met de Europese driestappentoets. Wat dat laatste betreft: het Hof past niet rechtstreeks die toets toe (waar ik recent bang voor was) maar geeft wel aan dat je deze bij uitleg van de wet wel mag gebruiken. Alleen niet in dit geval: de discrepantie tussen wat die toets zou opleveren en wat de wet zegt is zó groot dat daarmee de rechtszekerheid in gevaar zou komen.

Natuurlijk vind ik het dan weer wel jammer dat het Hof oordeelt dat FTD toch onrechtmatig is, omdat ze stimuleert dat mensen illegaal uploaden. Daarbij lijkt ze zwaar te leunen op de lossepolsopmerking van Eyeworks dat de meeste spotters (melders van wat er te downloaden is) zelf uploaders zouden zijn. Ik heb daar geen bewijs van gezien, maar FTD heeft zelf ook niet onderzocht hoe dat zit. En het Hof zegt dan:

[Eyeworks heeft] naar voren gebracht … dat een groot deel van de spotters op FTD ook uploaders zijn op Usenet. [Eyeworks] heeft meer concreet gesteld dat 39 van de 50 grootste spotters zelf ook uploaden. Deze stelling is door FTD niet gemotiveerd betwist. … Nu FTD echter niet heeft aangegeven welk (globaal) percentage spotters ook uploadt, terwijl zij geacht moet worden over die informatie te kunnen beschikken, moet het er in dit kort geding voor worden gehouden dat een aanmerkelijk deel van de spotters ook uploader is.

En daar baal ik dus van: als we ter zitting keihard hadden geroepen “welnee, slechts een fractie van de spotters is uploader en die top 50 is een vertekend beeld”, was het oordeel dan anders uitgevallen? Humpf. Ik kan alleen maar hopen dat de rechtbank Haarlem hier genuanceerder tegenaan kijkt.

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Het is een normale doordeweeksedag, het restaurant is open voor publiek. Een gezin zit te eten in een restaurant en plotseling komt er een filmploegje het restaurant binnen. Men bleek opnames te maken voor een of andere show van een regionale omroep, waarbij een andere bezoeker de hele week werd gevolgd. Mag men nu zomaar ook het gezin filmen in deze besloten omgeving?

De regels voor filmen op de openbare weg gelden niet automatisch ook in een gebouw als een restaurant. Het is echter ook weer niet dat in andermans eigendom nooit gefilmd mag worden zonder toestemming.

Ik denk dat in het algemeen men wel privacy mag verwachten in een restaurant, tenzij buiten duidelijk is aangekondigd dat er gefilmd wordt voor een of ander programma. En als je mag verwachten dat je privacy krijgt, dan mag je niet zomaar gefilmd worden. Maar dat is zeker geen wet van Meden en Perzen.

Er is eigenlijk nooit een harde regel die meteen de wijzers de ene of andere kant uit doet slaan. Inderdaad, een restaurant is een besloten plaats en privéterrein, maar ook op privéterrein mag onder omstandigheden worden gefilmd. Als de huisregels zeggen van niet, dan moet de eigenaar optreden - een willekeurige gast kan zich niet jegens een andere gast op de huisregels beroepen.

Ook zal altijd de nieuwswaarde van de beelden meespelen. Hoe bekend/belangrijk is deze persoon, en hoe relevant was dit etentje? Dat ander etend publiek toevallig in beeld komt, is dan min of meer onvermijdelijk en daarmee geen privacyschending.

Ik vind het een lastige. Het is me zelf ook wel eens overkomen dat ik op de trein stond te wachten en iemand het nodig vond om filmopnamen te gaan maken van een binnenkomende trein. Dreigen met juridische stappen bleek minder effectief dan je paraplu openklappen en precies voor de lens te gaan staan.

Arnoud

Auteursrechtenblog Futureofcopyright en ik gaan de komende tijd in dialoog over de toekomst van het auteursrecht. Elke zaterdag vind je hier of bij Future of Copyright een nieuwe post in de serie. We reageren op elkaars stellingen en hopen met een inhoudelijke discussie verder te komen in complexe auteursrechtelijke vraagstukken.

En daar zijn we weer, na een paar weken iets minder activiteit komt nu Future of Copyright met een reactie op mijn recente blogs over de uitzonderingen in het auteursrecht.

Het is voor de rechtvaardiging van het toekennen van een exclusief recht (zoals auteursrecht) inderdaad van groot belang dat daar ook wettelijke excepties op bestaan. … Dat contenteigenaren als kranten nieuwe digitale exploitatievormen en businessmodellen zoals digitale (knipsel)kranten ontwikkelen, lijkt mij - met de huidige downloaddisussie in het achterhoofd - echter iets dat juist aangemoedigd moet worden. Zeker, de free flow of information moet goed worden beschermd, maar de dienst van een krantenuitgeverij die in zijn dienstverlening met de tijd mee gaat ook. Al kost het ze soms even wat tijd om die te ontwikkelen.

Lees verder bij Future of Copyright en reageer daarna hier (én daar)!

Arnoud

Naar aanleiding van mijn bericht over die Belgische Creativecommonsrechtszaak kreeg ik de volgende vraag van een lezer:

Waarom maken jullie juristen er eigenlijk altijd zo’n punt van of die licenties wel rechtsgeldig zijn? Als ze niet rechtsgeldig zouden zijn, dan mag je op grond van het auteursrecht helemaal niets met het werk. Dus waarom zou iemand in vredesnaam willen betogen dat open source of Creative Commons geen geldige licenties zijn?

Tsja, sommige juristen vinden het nu eenmaal leuk om gaten te schieten in juridische documenten, puur omdat het kan. En vanuit academisch oogpunt is het ook wel een leuke vraag: kan dat eigenlijk wel, aansprakelijkheid uitsluiten in een licentieovereenkomst die door een consument-wederpartij wordt gesloten? En mag in België of Frans-Canada een Engelstalige licentie worden gesloten, of moet er een Franse vertaling bij zitten?

In de praktijk zie ik het niet gebeuren dat iemand gaat betogen dat de GPL of een andere opensource- dan wel Creativecommonslicentie als zodanig niet rechtsgeldig is en dus in zijn geheel vernietigd moet worden. Daar schiet je inderdaad bar weinig mee op, want dan heb je geen licentie meer en dan kan de rechthebbende het hele auteursrechtelijk arsenaal loslaten: van volledige proceskostenvergoeding tot beslaglegging en ex parte verboden.

Wat wél in de praktijk relevant kan zijn, is een betoog dat een specifieke clausule ongeldig is. Als dat namelijk geaccepteerd wordt, dan is er de mogelijkheid dat de rechter die specifieke clausule vernietigt. De licentie als geheel blijft bestaan, maar die clausule moet je dan wegdenken uit de tekst. Je ziet dit vaak bij algemene voorwaarden. Een voorwaarde die “onredelijk bezwarend” is, kan worden vernietigd, maar daarmee is niet het hele contract ongeldig verklaard.

En dat biedt perspectieven. Je zou bijvoorbeeld de aansprakelijkheidsclausule kunnen aanvechten, en daarna de leverancier van de opensourcesoftware aansprakelijk stellen voor schade door bugs in zijn software. Of, nog leuker: de “GelijkDelen” of copyleftclausule aanvechten en daarmee voorkomen dat je je eigen werk ook open source (of Creative Commons) zou moeten maken. Dus niet een discussie over of iets nu wel of niet een bewerking (”afgeleid werk”) is, maar een discussie dat het onredelijk of tegen de wet is dat men überhaupt mag eisen mag stellen aan bewerkingen.

Of dat laatste succesvol is, betwijfel ik ten zeerste. Ik kan eigenlijk geen reden bedenken waarom het onredelijk zou zijn dat een leverancier eist dat bewerkte versies van zijn software onder dezelfde licentie geplaatst moeten worden. Ok, intellectueel eigendom is heilig, maar dat argument geldt net zo hard voor de software wiens licentie je aanvecht. Er zijn wel een paar pogingen geweest, maar die zijn nauwelijks serieus te noemen.

Het zal dus wel nieuwigheid zijn: we kennen dat Creative Commons niet, dus het zal mogelijk niet rechtsgeldig zijn.

Arnoud

Opmerkelijk: een ex-werknemer moet zijn internetprovider verzoeken zijn verkeersgegevens betreffende zijn privé-internetgebruik ter bewaring te geven aan notaris. Dit omdat zijn werkgever hem beschuldigt van computervredebreuk en die verkeersgegevens nodig heeft als bewijs. Dat vonniste de rechtbank Alkmaar vorige week.

De ex-werknemer was op staande voet ontslagen wegens computervredebreuk. Het lijkt te zijn gegaan om “inloggen op een plek waar je niet mocht komen”, maar het is wat lastig tussen de regels door lezen hoe dit zit. Wel valt me op dat de kantonrechter toch zo zijn twijfels had bij de klacht: de ontslagprocedure resulteerde in een ontslagvergoeding van 28.000 euro voor de ex-werknemer in eerste instantie.

Vervolgens deed de werkgever aangifte van computervredebreuk. Daarbij kreeg hij te horen:

dat onderzoek zal worden gedaan naar de mogelijkheid om tot vervolging van Gedaagde over te gaan, maar dat dit onderzoek in verband met capaciteitsgebrek niet op korte termijn zal plaats vinden.

Daarbij speelde wel één probleem: om te bewijzen dat de ex-werknemer inderdaad illegaal zou zijn binnengedrongen bij het bedrijfsnetwerk (of de privé-Hotmail van de directeur), zijn eigenlijk alleen de verkeersgegevens van de provider betrouwbaar. De werkgever had natuurlijk ook logfiles, maar de ex-werknemer stelde expliciet dat deze gemanipuleerd zouden zijn.

Die kan de officier van justitie opvragen (art. 13.2a Telecommunicatiewet) als het gaat opsporing bij ernstige misdrijven, en computervredebreuk kan daar onder vallen. Alleen, die gegevens worden na een jaar gewist, en het feit zou in mei 2010 zijn gepleegd. Als de politie dus niet in beweging komt vóór mei 2011, dan zou de provider het bewijs waarschijnlijk vernietigen. Vandaar de eis: deponeer die gegevens bij de notaris.

De werkgever was kennelijk al met de provider gaan praten, want zo lees ik:

Eiser heeft met de internetprovider van Gedaagde - die de gegevens onder zich heeft - reeds een afspraak gemaakt over het afgeven van de bedoelde verkeersgegevens. Het betreft hier echter de gegevens die zien op het internetgebruik van Gedaagde en met het oog op de privacywetgeving waaraan de internetprovider gebonden is, is het nodig dat Gedaagde instemt met de afgifte, nu het hier geen afgifte in het kader van een strafrechtelijk onderzoek betreft.

Het is niet heel duidelijk waar deze constructie op gebaseerd is. Het lijkt qua taalgebruik aan te sluiten bij de Wet Bescherming Persoonsgegevens (deze verkeersgegevens zijn immers persoonsgegevens) en afgifte vereist dan toestemming van de betrokken persoon. Maar dit lijkt wel te botsen met artikel 13.5 van de Telecomwet, dat volgens mij geen ruimte biedt voor afgifte aan wie dan ook behalve de bevoegde instanties.

Aan de andere kant, ik snap het wel: je wilt ook niet dat bewijs verloren gaat, en doordat het bij een notaris ligt, is de kans op misbruik denk ik verwaarloosbaar.

Arnoud

Een curator mag niet zonder meer privélaptops onderzoeken, ondanks dat er mogelijk bewijs van faillissementsfraude op te vinden is. Dat las ik gisteren op Webwereld naar aanleiding van een arrest uit Den Bosch. In deze zaak wilde de curator toegang tot gegevens op de privélaptop van de bedrijfsjurist van een failliet bedrijf, omdat hij vermoedens had van fraude.

In het originele vonnis vond de rechter het toegelaten dat de curator toegang mocht krijgen tot de laptop, maar in dit hoger beroep wordt dat echter teruggedraaid. De laptop was geen eigendom van het failliete bedrijf, dus kan de curator die niet zomaar opeisen. Wél heeft hij recht op inzage in de bedrijfsgegevens op die laptop. Hij mag een kopie van de data laten maken en deponeren bij een notaris om deze zo veilig te stellen.

Vervolgens is de vraag of de curator er ook iets mee mag doen. Mag hij de gegevens doorzoeken, of mag hij forensisch onderzoeksbedrijf IRS aan het werk zetten? Omdat het hier gaat om privacy, geeft het Hof geen algemene rechtsregel. Bij inbreuken op de privacy is het altijd afhankelijk van alle omstandigheden van het geval of het mag. Het Hof weegt dan ook de privacy van de jurist en het bedrijfsbelang van de curator tegen elkaar af. Wegen jullie mee?

In het voordeel van de jurist:

1. het betreft een laptop in privé-eigendom;
2. de privélaptop bevat ook “privacygevoelige privacybestanden”;
3. de bedrijfsjurist werkte voor zakelijke doeleinden altijd via het zakelijke netwerk, zodat de betreffende gegevens ook via dat netwerk te vinden (zouden moeten) zijn.

In het voordeel van de curator:

1. de curator heeft recht op de aan de failliet toebehorende informatie over haar administratie;
2. de curator heeft belang heeft bij onderzoek daarvan;
3. de bedrijfsjurist werkte dagelijks op deze laptop in het kader van zijn werk;
4. de bedrijfsjurist was lid van het managementteam en dicht bij het bestuur werkzaam;
5. de laptop is zowel zakelijk als privé gebruikt, zodat de bedrijfsjurist daarmee zelf heeft bewerkstelligd dat de gegevens vermengd zijn geraakt;
6. niet is uit te sluiten dat zakelijke bestanden uitsluitend op de harde schijf van de laptop zijn opgeslagen.

De curator had aangeboden dat de jurist er de hele tijd bij mocht blijven, zodat hij kon piepen als er sprake zou zijn van privégegevens. Maar dat vond het Hof niet genoeg. De curator had namelijk te weinig instrumenten om toezicht op IRS te houden, bv. een contract waarin stond hoe IRS met de gegevens om zou gaan.

Collega Wouter Dammers van Solv advocaten maakt me nieuwsgierig met zijn opmerking dat de curator “op andere wijze(n) inzicht kunnen krijgen in de betreffende zakelijke gegevens, zonder een inbreuk te maken op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de bedrijfsjurist.”

Ik ben heel benieuwd hoe dan. Dit is namelijk écht een lastig probleem. Je ontkomt er niet aan dat je als onderzoeker privégegevens tegenkomt als je gaat zoeken. Afgaan op wat de jurist in dit geval zegt, gaat niet: hij zou natuurlijk te kwader trouw belastende gegevens zogenaamd als privédata kunnen aanmerken zodat je daar niet kijkt.

Oftewel: hoe doorzoek je een privélaptop naar zakelijke gegevens zonder kennis te nemen van privégegevens?

(Ook het doorzoeken van een bedrijfspc mag niet zomaar trouwens.)

Arnoud

Het kraken van de OV-chipkaart is een fluitje van een cent, meldde PC-Active een tijdje terug. Op OV-chipkaart.org is te lezen hoe men de kaart kan uitlezen en de inhoud kan backuppen. TLS, het bedrijf achter de veelgeplaagde kaart, stuurde daarop een blafbrief waarin wordt gemeld dat men de site nauwlettend in de gaten zal houden en “juridische stappen” zal ondernemen. Ik moest lachen: het bedrijf houdt immers de gangen van iedere OV-gebruiker al nauwlettend in de gaten met die kaart.

Het uitlezen van een kaart en het vastleggen van de data die je dan krijgt, kan ik met geen mogelijkheid als strafbaar zien. Ook niet als je het omineus getitelde Mifare Classic Offline Cracker daarvoor gebruikt (maar het kan altijd hernoemd worden naar Mifare Security Verifier of zo natuurlijk). Ga je de kaart manipuleren, dan kom je in een grijs gebied. En ga je reizen met een gemanipuleerde kaart, dan pleeg je zeker een strafbaar feit: het valselijk opmaken van betaalkaarten (art. 232 Strafrecht).

Dat weet TLS ook maar al te goed, want er wordt niets gesommeerd of geëist. De brief komt neer op “we houden je in de gaten mannetje” en dat is een beetje merkwaardige manier van blaffen. Net zo merkwaardig vind ik de reactie van TLS dat dit “oud nieuws” zou zijn, want “tot nu toe is er nauwelijks fraude gepleegd”. Het lijkt mij toch nieuws dat je nu voor een paar tientjes je kaart kunt manipuleren, precies zoals TNO in 2008 voorspelde in 2008.

In een vonnis uit 2008 werd onderzoek naar het kraken van de OV-chipkaart overigens legaal verklaard omdat dit evident in het algemeen belang is, en er geen sprake was van het actief maken van nepkaarten of promoten van reizen met een nepkaart.

Zucht. Waarom is de reactie van dit soort clubs toch altijd om eerst te gaan blaffen en te dreigen met juridische stappen en pas daarna om eens na te denken dat het misschien ook wel ligt aan je eigen product? Dat had die rechter uit 2008 ze nota bene met zo veel woorden verteld.

Arnoud

“U heeft het ego van een trekbank, en het IQ van een trekijzer”. Ik weet niet precies wat dat betekent, maar erg netjes is het vast niet. De opmerking was wel (mede) aanleiding voor een aflevering van mijn held de Rijdende Rechter over de vraag hoe ver de vrije meningsuiting gaat op forums. En, verrassend: de term ‘reaguurder’ blijkt nu ingeburgerd taalgebruik voor ‘persoon die reacties plaatst op forum of blog’.

Het geschil ontstond naar aanleiding van het adresboek op de site GZU Online van goudsmit Van der Sanden. Op het forum Zilvermaan werd een vraag gesteld of deze site wel betrouwbaar was. Vaste forumreaguurder Stratmann meldde daarop

Niet betrouwbaar lijkt me. Er is een levendige handel in persoonlijke 06 nummers, beroep, emailadressen etc etc, te selecteren op ieder item. Vaak gebruikt voor commerciële doeleinden maar ook door oplichters.

Dat was aanleiding voor “een onaangename discussie tussen partijen, waarbij beiden geen blad voor de mond namen”. Stratmann merkte tijdens die discussie ook dat hijzelf in die lijst stond, en eiste verwijdering op grond van de Wet Bescherming Persoonsgegevens. Nadat Van der Sanden ook een privébericht van Stratmann had gepubliceerd (met de hierboven genoemde opmerking over trekbanken), werd de discussie gesloten door de moderatoren met het advies dit even privé op te lossen. En dat werd dus de rijdende rechter.

In zijn uitspraak merkt de rijdende rechter allereerst op dat hij het hoogst opmerkelijk vindt dat die adressen zomaar bij Van der Sanden terechtgekomen waren. Maar hij keurt het toch impliciet goed: artikel 8 sub f Wbp biedt de rechtvaardigingsgrond “eigen aantoonbare noodzaak” en daaraan is voldaan - in het geval van Stratmann dan. Diens gegevens (in feite het vestigingsadres van zijn bedrijf) stonden al online en mochten dus worden hergebruikt in een adresgids. Dit is in lijn met de Richtsnoeren persoonsgegevens trouwens.

Voor andere goudsmeden ligt dat mogelijk anders, maar dat valt buiten het geschil hier dus kan de rijdende rechter er niet over oordelen. Van der Sanden krijgt wel het dringend advies “zich te vergewissen van de rechtmatigheid van de publicatie” van die gegevens.

Vervolgens de kern van de zaak: mag je iemand vergelijken met een trekbank, of beter gezegd mag je op een forum zeggen dat zo’n adresboeksite riekt naar oplichting? Op grond van de vrijheid van meningsuiting mag er veel:

Het lijkt inmiddels maatschappelijk algemeen aanvaard dat deelnemers aan zogenaamde discussie fora geen blad voor de mond nemen en zich daarbij nogal eens ruw en ongenuanceerd uitdrukken. … Natuurlijk strekken dergelijke uitlatingen degene die ze doet niet tot eer, al was het maar omdat het publiekelijk laten varen van normale fatsoensnormen (decorumverlies) niemand siert. Maar dat is onvoldoende om de vrijheid van meningsuiting, die niet is voorbehouden aan de wellevenden onder ons, in te perken.

De opmerking van Stratmann over de onbetrouwbaarheid van de site van Van der Sanden wordt dan ook toelaatbaar geacht. Het was een opinie naar aanleiding van iemands vraag, en als jij iemand onbetrouwbaar vindt dan mag je dat zeggen.

De term ‘oplichter’ die daarbij viel, is niet genoeg om dat anders te maken. Zoals ook in de ‘echte’ rechtspraak wel vaker wordt opgemerkt, zulke termen betekenen vandaag de dag in het gewone spraakgebruik iets anders dan “deze meneer pleegt het strafbare feit oplichting”.

Alles bij elkaar krijgen beide partijen nul op het rekest: er hoeft niets weg, en excuses hoeven ook niet te worden aangeboden. Wel “mogen” beide partijen het vonnisbindend advies van de rijdende rechter op hun sites publiceren, maar ze mogen er geen commentaar bij zetten. Ik gelukkig wel.

Arnoud