Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Via je telefoon kun je ook internetten, dus dit valt ook onder internetrecht wat mij betreft. Zaterdag werd ik gebeld door energiebedrijf RWE dat mij graag als klant wilde hebben. Men wilde mij een ietwat onduidelijke aanbieding doen over energielevering. Nee, aan de telefoon hoeft u geen ja te zeggen want dat vindt niet iedereen prettig, zo werd mij verteld. Gelukkig had het bedrijf daar een fijne oplossing voor: ze sturen me een informatiepakket toe, en dat moet ik dan binnen zeven dagen terugsturen en dan zit ik nergens aan vast.

WTF? Wat een verwerpelijke vorm van misbruik van de regels uit de wet koop op afstand. Wie via de telefoon een contract voor een dienst zoals energielevering afsluit, mag daar binnen zeven dagen weer vanaf. Maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat je die bedenktermijn zo gaat presenteren.

Sterker nog, dit valt gewoon onder de nieuwe regels voor misleidende handelspraktijken. Op deze manier mensen verleiden om “ja” te zeggen aan de telefoon, en ze zo aan een contract te binden waar ze binnen zeven dagen weer vanaf kunnen, is een misleidende manier van zakendoen. Die zeven dagen is namelijk een wettelijk recht, en wordt hier voorgesteld als een onderscheidend kenmerk van deze leverancier. Dat staat op de zwarte lijst van art. 6:193g lid j van het binnenkort in werking tredend wetsvoorstel. Daarmee is het aanbod misleidend en dus verboden.

Verder lijkt dit heel sterk op wat er in artikel 7:7 lid 4 BW allang verboden is: iets toesturen dat je als consument moet terugsturen om niet aan een dienst vast te zitten.

Hebben meer mensen dit soort telefoontjes gehad?

Arnoud

Firefox is de populairste open source browser ter wereld, en beschikbaar onder de Mozilla Public License. Toch verscheen in de laatste versie van Ubuntu ineens een voor open sourcers ongebruikelijk schermpje: een EULA. Een bug? Nee, dat moest van de Mozilla Stichting, meldde projectleider Shuttleworth.

Mozilla heeft namelijk een merkregistratie (serienummer 78344043 bij het USPTO) voor “Firefox” en staat erop dat mensen in een EULA gewezen worden op het volgende:

U mag geen handelsmerk, logo, copyright of ander eigendomsbericht in of op het Product verwijderen of wijzigen. Deze licentie geeft u niet het recht om handelsmerken, dienstmerken of logo’s van Mozilla of haar licentiegevers te gebruiken.

Een rare bepaling, nog afgezien van de verschrikkelijke tenenkrommende vertalingen (die gelukkig “alleen hoffelijkheidshalve en ter informatie” is). Mozilla wil graag dat de naam Firefox alleen op haar officiële builds gebruikt wordt, en niet op allerlei zelfgemaakte varianten. Op zich een terechte eis, maar moet dat nu zo?

De Mozilla Public License bepaalt al expliciet dat er geen licentie wordt verleend onder merkrechten:

The Initial Developer hereby grants You a world-wide, royalty-free, non-exclusive license, subject to third party intellectual property claims: … 1. under intellectual property rights (other than patent or trademark)

Daarmee is het dus hoe dan ook al verboden om een gewijzigde versie “Firefox” te noemen. Je hebt nooit toestemming gekregen om die merknaam te gebruiken. Voor het door Mozilla zelf verspreide origineel geldt dat het merkrecht uitgeput is, zodat je die versie mag aanprijzen en verspreiden met de naam Firefox.

Het Debian project (waar Ubuntu een variant van is) had al eerder gekozen voor het compleet renamen van Firefox naar Iceweasel. Ice is geen fire en een weasel is geen fox, dus een Iceweasel is geen Firefox. De GNU jongens waren weer eens eigenwijs en kozen voor IceCat.

Hoe dan ook, die EULA is nergens voor nodig. Als je geen recht hebt, hoef je daar ook niet met een klikvenster op gewezen te worden. De vraag welk recht je hebt, speelt bij open source vrijwel altijd alleen maar als je de software gaat wijzigen. En het is volstrekt gebruikelijk in de open source wereld dat je dan de open source licentie leest, of in ieder geval naar de naam kijkt, om te weten te komen wat je moet doen.

Weet iemand trouwens waarom dat IceWeasel logo in de originele versie nogal onfatsoenlijke dingen doet met de aardbol?

Arnoud

De ludiek bedoelde actie van Geencommentaar kon Geenstijl toch iets meer boeien dan het shockblog in eerste instantie deed voorkomen. GC had een petitie online gezet, waar GS een bindend stemadvies voor had uitgebracht. GC kreeg zoveel onzininschrijvingen dat zij besloot een database te bouwen met meer dan 2000 IP-adressen van stijlloze reaguurders die de petitie hadden vervuild. Vervolgens publiceerde GC een tooltje waar je op basis van IP-adres kon controleren of je met een “roze randdebiel” cq. “huftert” te maken had.

GS kwam daarop met een “oldskool weblog incrowdcookie van eigen deeg”. Een slim stukje Javascript in de pagina’s van GS zocht automatisch het IP-adres op van elke bezoeker van GS in die database. Nu krijgt GS iets meer bezoekers dan GC, zodat de database dit niet aankon en volledig plat ging.

Is deze stijlloze actie nu computercriminaliteit? Het lijkt sterk op een distributed denial of service-aanval, of voor de juristen onder ons een gedistribueerde verstikkingsaanval. Bij zo’n aanval worden honderden of duizenden computers tegelijk ingezet om gezamenlijk het slachtoffer te overbelasten. Meestal doordat al die computers elk zo veel mogelijk onzingegevens opsturen, maar een groot aantal op zich legitieme verzoeken kan ook tot zo’n overbelasting leiden.

Art. 138b Strafrecht stelt strafbaar het opzettelijk en wederrechtelijk de toegang tot of het gebruik van een geautomatiseerd werk te belemmeren door daaraan gegevens aan te bieden of toe te zenden. Eens kijken hoe ver we komen.

De actie was duidelijk opzet, want die Javascript-code komt niet zomaar in een webpagina terecht. Wederrechtelijk? Ik zou zeggen van wel. Op zich mocht iedere GS-bezoeker zijn eigen IP-adres opzoeken in de database van GC. Maar dit was geen vrijwillig opvragen uit interesse van de bezoeker, maar een min of meer gedwongen opvraging door een programmeertruc van de site. Ik twijfel, omdat er ook nog zoiets bestaat als het Slashdot-effect (in Nederland het Nu.nl effect?): te veel bezoeken vanaf een populaire site kunnen een site ook plattrekken. Dat is niet wederrechtelijk van die populaire site. Maar ik denk dat dat toch waarschijnlijk niet opgaat hier.

De grote vraag is dus of Geenstijl zorgde voor het “aanbieden of toezenden” van de gegevens. Het zijn feitelijk de computers van de bezoekers die het doen. Maar die bezoekers zijn niet bij de actie betrokken. Het is het stukje Javascript van Geenstijl dat het toezenden van de opvraging in werking zet. Dat zou je kunnen zien als een handeling van Geenstijl. Andermans computer op afstand besturen is juridisch hetzelfde als achter het toetsenbord kruipen en de commando’s daar intypen. Ik zeg daar wel gelijk bij dat dit nog nergens in de literatuur of rechtspraak getest is. GC, probeer het eens uit!

Overigens was die actie van GC ook niet bepaald netjes. Het verzamelen van IP-adressen en aanbieden van een zoekmogelijkheid om te zien of iemand een “roze randdebiel” is (of zelfs maar, neutraal gezegd, een Geenstijl-lezer) is een verwerking van persoonsgegevens. Daarvoor moeten de bezoekers wel toestemming hebben gegeven. Ik heb geen privacystatement gezien bij die petitie, laat staan een uitdrukkelijk verzoek om toestemming.

Weet iemand trouwens waarom GC er nu uitligt?

Arnoud

Dit is een aankondiging voor de Online Conferentie begin oktober. Lees verder en maak kans op mijn boek!

Web 2.0 is prachtig maar het delen van informatie heeft ook gevolgen die we misschien niet altijd overzien. Mag je zomaar alles zeggen wat je te binnen schiet? Mogen anderen jouw materiaal gebruiken? En als je zelf informatie van internet plukt, hoe zorg je er dan voor dat je recht doet aan de maker van het werk? Eerlijk zullen we alles delen, maar ik een beetje meer dan jij?

Op de Online Conferentie (dinsdag 7 oktober, 11:45) geven Liesbeth Mantel en Marina Noordegraaf een presentatie met de titel “Delen 2.0″ waarin je een indruk krijgt van de do’s and dont’s op het gebied van cyberspeech en het citeren en gebruiken van andermans werk. Ze leunen hierbij op de expertkennis van ICT-jurist Arnoud Engelfriet die zijn boek “De wet op internet” aan hen ter beschikking stelde. Tijdens de presentatie stellen we vragen aan het publiek waarmee je een exemplaar van zijn boek kunt winnen.

Twijfel jij er wel eens aan of de wegen die je op internet bewandelt wel legaal zijn?

Om zo goed mogelijk aan te sluiten op de vragen die er leven in de internetgemeenschap, kun je - als je dat wilt - hier (of bij Marina of Liesbeth) alvast je prangende vragen over “je recht op internet” achterlaten. We pikken er dan voor de presentatie een aantal uit.

Arnoud
(De prachtige illustratie is van Art Makes Me Smile)

Een lezer had iets besteld bij een webwinkel, maar het pakje kwam nooit aan. Toen hij de webwinkel om opheldering vroeg, meldde die doodleuk dat de bezorging voor zijn eigen risico kwam. Dat stond zo in de algemene voorwaarden, en bovendien had de lezer “zelf de vervoerder gekozen”. Dat wil zeggen, hij had afgeweken van de standaardkeuze (DHL) en een andere vervoerder uit het lijstje op de website gekozen.

Volgens 7:11 BW ligt het risico van bezorging van een koop op afstand bij de verkoper tot het moment van aflevering bij de koper. Hoewel hiervan afgeweken kan worden, mag dat niet in de algemene voorwaarden gebeuren (art. 7:6 lid 2 BW).

De verkoper verstopt zich hier achter de zinsnede “een door deze aangewezen vervoerder”. De strekking hiervan is dat als de consument zelf met een vervoerder aankomt, het niet meer eerlijk is dat de verkoper opdraait voor de schade als die vervoerder onbetrouwbaar blijkt. Zolang de verkoper het aanbod van vervoerders bepaalt, kan hij nagaan of ze betrouwbaar genoeg voor hem zijn. Wil de koper per se dat een of andere vage fietskoerier het servies komt bezorgen, dan is het redelijk dat dat voor rekening van de koper komt.

Maar het feit dat de koper een lijstje met mogelijke vervoerders te zien krijgt, maakt nog niet dat de uiteindelijke vervoerder niet “door de verkoper aangewezen is”. De verkoper heeft er immers een aantal aangewezen, en laat de koper een voorkeur uitspreken. Het zou wat erg makkelijk zijn als je per definitie onder 7:11 BW uit kwam als je meer dan één vervoerder onder contract had. Die uitzondering geldt dus alleen als de koper met een voor de verkoper onbekende vervoerder aan komt zetten.

Wie heeft er wel eens beschadigde producten bezorgd gekregen? En hoe lang wezen verkoper en vervoerder met het vingertje naar elkaar voor de aansprakelijkheid?

Arnoud

Bij Lancelots Forum - Voor freelancers werd een interessante vraag opgeworpen: wat is de (on)zin van disclaimers/voorwaarden/privacyverklaringen op een website?

Zie door de bomen het bos van disclaimers/ algemene voorwaarden/ privacybeleid niet meer. Hoe moet ik een disclaimer of dergelijke op een website plaatsen als, in mijn mening, zover ik begrijp de juristen er nog niet over uit zijn. Op het ene moment lees ik dat het plaatsen van een disclaimer geen rechtsgeldige zin heeft (omdat de website toch onder Nederlandse recht valt - indien gehost in Nederland(?)) anderszijds lees ik dat het wel weer verplicht/ handig kan zijn.

Vaak plaatsen mensen die teksten alleen omdat iedereen het doet, wat ongeveer de slechtste reden is om iets te doen. Nadeel is ondertussen wel dat het zo ingeburgerd is dat het nu opvalt als je het niet meer doet. Misschien zou dat tegen je gebruikt kunnen worden, dus dan kun je maar beter toch met de massa meedoen.

Staan wij juristen hier echt puur voor de vorm die teksten te produceren, vraag ik me wel eens af. Niemand leest algemene voorwaarden of privacyverklaringen. Je gaat er vanuit dat ze redelijk zijn en dat het met je privacy wel goed zal zitten. Dat is vaak niet zo, maar wie heeft er tijd voor (of zin in) om dat allemaal te gaan controleren?

Zou het niet eens tijd worden voor een strengere wettelijke regeling voor gebruiksvoorwaarden voor websites?

Arnoud

Om nog maar even door te gaan op de discussie van maandag: in juridisch tijdschrift Ars Aequi schrijft professor Bernt Hugenholtz over hoe om te gaan met auteursrechten op internet. “Verwende internetgebruikers ervaren de uitoefening van het auteursrecht door commerciële contentaanbieders, zoals muziek­-, film­- en softwareproducenten, dan ook dikwijls als een belemmering van de informatievrijheid” klinkt het nog in de opening, maar uit het artikel wordt duidelijk dat er nu eindelijk iets moet gebeuren om auteursrechten weer werkbaar te krijgen.

Hugenholtz trekt een parallel met de kabelexploitanten in de jaren tachtig:

In de jaren 80, toen het internet nog in de kinderschoenen stond, vormde de kabel de bron van alle auteursrechtelijke kwaad. Volgens de kabelexploitanten was het doorgeven van televisieprogramma’s een louter technische aangelegenheid, waar het auteursrecht buiten stond.

Inmiddels zijn we 25 jaar verder en is het betalen van vergoedingen voor de doorgifte van omroepprogramma’s via de kabel algemeen geaccepteerd. Als we aan de hand van het verleden de toekomst moeten voorspellen, ligt er voor het auteursrecht op het internet ook een happy end in het verschiet. Iedereen blij: de internetgebruikers, die tegen een kleine extra vergoeding onbeperkt mogen down- en uploaden; de auteurs en rechthebbenden, die eindelijk betaald krijgen; de rechterlijke macht, die niet langer met lastige handhavingsproblemen belast wordt; en de auteur van deze bijdrage, die het auteursrecht even belangrijk vindt als de informatievrijheid.

Mijns inziens een prima oplossing. Providers zullen zeker in staat zijn om een goede licentie te onderhandelen, wat de kosten ten goede komt. En wij zijn van een hoop gelazer en rechtszaken af.

Wat vinden jullie?

Via Boek9.nl.

Arnoud

Via een reactie op mijn bericht over zeven rechten bij koop op afstand kwam deze vraag binnen:

Welk recht heeft de webwinkel als een klant in week 30 iets heeft gekocht, de webwinkel het in week 31 op de site afprijst, de klant vervolgens dezelfde korting eist en dreigt anders gebruik te maken van dit recht om het vervolgens op dezelfde bestelling te doen maar dan afgeprijsd.

Sjonge zeg, wat een vuile truc.

Op zich kan de klant iets bestellen (ook als het afgeprijsd is) en dan de koop terugdraaien. Hij hoeft geen reden op te geven. Maar hier is de reden duidelijk en niet bepaald netjes. Dit lijkt mij een geval van misbruik van bevoegdheid (art. 3:13 BW). Je mag je recht niet misbruiken om een ander doel te halen dan waar het recht voor bedoeld is.

Wel moet de winkelier zien te bewijzen dat er sprake is van misbruik. De e-mail waarin de klant hiermee dreigt, zou daar bewijs van kunnen zijn.

Hoe zouden jullie hiermee omgaan als winkelier?

Arnoud

Wordt u ook ongeduldig waar mijn boek nu blijft? De drukker is druk aan het drukken, met een beetje geluk kan ik de enveloppen maandag verzenden. Ondertussen wilt u misschien luisteren naar mijn interview op Radio 1 van gisterochtend.

En anders kunt u hier even naar kijken, de drukproef was binnen:

(Met dank aan Jolie voor de foto)

Arnoud

Ik loop een beetje achter geloof ik. Ik las het vrijdag pas bij 3Voor12. Emerce had het al op 4 september. Gelukkig ben ik niet de allerlaatste: Buma/Stemra zelf heeft het nog steeds niet op de site staan (wie het kan vinden, mag het melden).

In ieder geval, Buma/Stemra heeft een nieuw licentiemodel ontwikkeld voor muziek via internet. De belangrijkste verandering zit hem in de zogeheten embedded file licentie. Daarmee kan een muziekverspreider (zoals Youtube of Fabchannel) regelen dat anderen filmpjes of muziek mogen embedden op hun site. Deze bronsites moeten betalen, maar de embedder wordt gevrijwaard van claims voor gebruik van Buma-repetoire. Zo hoeven embeddende bloggers dus niet meer wakker te liggen van boze brieven van overenthousiaste Buma-stagiaires.

Een grote beperking aan die gratis licentie is dat de embedder niet commercieel bezig mag zijn. Een blog of site die geld verdient met de content, moet alsnog betalen, vindt Buma. Maar wanneer ben je commercieel? 3Voor12 citeert een optimistische Antal de Waij van Buma/Stemra: “Zodra het om een advertentie of promo gaat, lijkt mij dat overduidelijk.” Mij lijkt het dat er tientallen grensgevallen zijn, dus dat kan nog een leuke worden. Hoe veel blogs hebben er niet een paar Google Ads op hun site staan? Of een betaalde link naar een sponsor?

Storend vind ik wel dat via deze achterdeur nu toch “embedden = verplichting tot betaling” wordt ingevoerd. Embedden is geen nieuwe openbaarmaking maar hooguit onrechtmatig. Het is faciliteren van een openbaarmaking. Daar moet de openbaarmaker voor betalen, niet de embedder. Door nu non-commerciële sites gratis toestemming te geven, wordt die juridische discussie gewoon omzeild. Die hebben niets meer te klagen, en commerciele sites zullen geneigd zijn het (relatief lage) bedrag gewoon te betalen omdat ze immers al voor alles met muziek aan Buma betalen.

Is deze blog eigenlijk niet commercieel, nu ik als juridisch dienstverlener werk en klanten krijg naar aanleiding van blogberichten zoals deze?

Arnoud