Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Let op: als u het logo dat hiernaast staat, toont bij een bericht over de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, krijgt u een boze brief van de huisadvocaat met een verzoek en voor zover nodig een sommatie om uw merkinbreuk te staken. Dit omdat de VNG meent dat zij als enige haar logo mag tonen bij publicaties over de VNG. Blogger Martin van de Wardt-Olde Riekerink van Wonen blog liep hier tegenaan nadat hij kritiek spuit op een brief van de VNG aan de Tweede Kamer.

Merkinbreuk? Kom nou toch. Er is geen sprake van producten of diensten die onder deze naam worden aangeboden. De enige mogelijke grond is dan het zonder geldige reden aantasten van de reputatie van het merk. Die wordt niet gegeven in de correspondentie; men houdt het bij dat de VNG er belang bij heeft “dat zij controle houdt over de wijze waarop haar beeldmerk wordt gebruikt”. Tsja, dat is geen juridisch te respecteren belang. Bovendien: de enige die de reputatie van het merk aantast, is de huisadvocaat van de VNG die op deze manier zichzelf én de VNG voor gek zet.

Oh ja, en: “Dit mede om onduidelijkheid bij haar leden en of derden over standpunten van de VNG, te voorkomen.” Meent de VNG nu werkelijk dat mensen die dat blog lezen, zullen denken dat daar de mening van de VNG verkondigd wordt? Ik mag toch hopen van niet. Juridisch relevanter: het zou pas merkinbreuk kunnen zijn als een gemiddelde oplettende consument in de war kan raken. Gezien de toonzetting, layout en inhoud van die blog moet je toch een behoorlijk eind onder het gemiddelde zitten qua opletten wil je in de war raken over de afkomst van deze blog.

Het is een volstrekt geaccepteerde praktijk dat bij nieuwsberichten die een organisatie of bedrijf betreffen, het betreffende logo getoond wordt. Zo weet je snel over wie het gaat. Niets mis mee. Pas wanneer je het logo op denigrerende wijze gaat bewerken, kan dat anders worden. Zo moest de Haagse Post ooit door het stof omdat ze bij een artikel over Philips in de Tweede Wereldoorlogen de sterretjes in het Philips-schild had veranderd in hakenkruisen. Maar dat is wel even van een heel andere orde dan een logo laten zien bij een kritisch bericht over het bedrijf.

Auteursrecht dan? Nee. Dit noemen we nu een beeldcitaat: het tonen van een beeld in het kader van een aankondiging, bespreking of kritiek. Er moet natuurlijk wel een verband zijn tussen het beeld en de aankondiging, maar dat gaat niet zo ver dat je uitsluitend mag citeren als je het beeld zelf aankondigt. Bij een aankondiging over of bespreking van een activiteit van de organisatie is een relevant beeld van de organisatie, zoals logo of foto van hoofdkantoor, een prima beeldcitaat.

Kortom: VNG, stel u niet aan.

Wie zin heeft om parodiërende variaties op het logo of de naam hieronder te plaatsen: voel je vrij en ga je gang!

Arnoud

Ik schijn wat streng in de leer te zijn wat de grenzen van het beeldcitaatrecht. Je mag een afbeelding, foto of ander plaatje gebruiken in het kader van een citaat, maar niet zomaar:

Dat wil niet zeggen dat elk hergebruik van een plaatje een toegestaan citaat is. Het beeld moet echt worden overgenomen omdat het nodig is bij de bespreking, kritiek of wat dan ook van dat beeld. Bij een film is een still van een relevante scene bijvoorbeeld toegestaan in de context van een filmkritiek. Bij een artikel over molens een willekeurige afbeelding van een molen tonen is geen beeldcitaat.

Artikel 15a van de Auteurswet heeft het immers over “het citeren uit een werk”, dus het leek mij logisch dat het beeld dat je gebruikt, moet komen uit het werk waar je het over hebt.

Toch blijk ik daarin nog wat strenger te zijn dan wellicht nodig is. In het standaardwerk Auteursrecht door Spoor/Verkade/Visser staat namelijk op pagina 240:

Het opnemen van een toepasselijke foto kan o.i. gelden als ‘ citeren’ , ook al gaat het in de context niet om het werk van deze fotograaf, doch om het onderwerp van de foto.

De juridische basis is het Damave/Trouw-arrest (HR 26 juni 1992, NJ 1993, 205). Hierin werden tekeningen van Damave getoond bij een boekbespreking. Hoewel de tekeningen uit het boek kwamen, werden ze op zich niet besproken in de boekbespreking. Toch was dit toegestaan, omdat de afbeelding samen met de tekst ertoe strekte om aan de lezer een indruk van het betreffende boek te geven.

Pas als op de afbeelding een zodanige nadruk komt te liggen dat zij in overwegende mate de functie van versiering verkrijgt, ga je de grenzen van het beeldcitaatrecht te buiten.

Een willekeurige maar kleine portretfoto van de auteur van een boek zou dus toegestaan zijn bij een boekbespreking. Ook die portretfoto draagt bij aan de boekbespreking; een indruk van de persoon van de auteur kan verhelderend of informatief zijn.

Hoe dan ook denk ik wel dat er een duidelijke relatie tussen het werk en de foto moet zijn. Bij een foto van de auteur is dat duidelijk het geval, maar bij zomaar een foto van een windmolen bij een boek over molens door de eeuwen heen is dat al heel wat minder duidelijk. Ik zou dan toch echt proberen een foto uit het boek zelf te gebruiken, in plaats van een heel andere molenfoto zomaar ergens van internet.

Wat zou nog meer een toegestaan beeldcitaat kunnen zijn als je deze vuistregel hanteert?

Arnoud

Sorry, dit moet even. Beeldcitaatrecht. Beeldcitaatrecht. Beeldcitaatrecht. Beeldcitaatrecht. Beeldcitaatrecht. Beeldcitaatrecht. Beeldcitaatrecht. Beeldcitaatrecht.

Hoe bedoelt u, slechts één hit op het woord beeldcitaatrecht?

En om te voorkomen dat dit als spam wordt gezien: beeldcitaten mogen. Voor alle citaten geldt de wettelijke eis dat je mag citeren wat in overeenstemming is met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is. Wel moet je kunnen aantonen dat “aantal en omvang der geciteerde gedeelten door het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd.”

In de Jaap-zaak werd een fotootje van 194×145 pixels overnemen door die huizenzoekmachine gerechtvaardigd geacht. Een tijdje eerder werd 3 minuut 12 seconden uit een film legaal geciteerd in een documentaire.

Arnoud