Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Af en toe word ik moe van de excuses waar sommige agenten mee komen om een zaak maar niet in behandeling te hoeven nemen. Via GeenStijl een berichtje over ouders die met een verborgen camera de oppas van hun kind filmden en enkele schokkende zaken zagen. UpdateDit was een hoax, niets te zien, doorlopen graag. Zij stapten naar de politie, maar:

We zijn natuurlijk ook met de hele film naar de politie gegaan maar die zeiden dat je niet zomaar iemand zonder toestemming mag filmen in verband met de privacywetgeving en dat ze er daarom niks mee gaan doen.

Dit is eenvoudigweg niet juist. “Toestemming” is niet wat er in de wet staat over verborgen camera’s. Artikel 139f Strafrecht zegt dat je strafbaar bent als je

gebruik makende van een technisch hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze kenbaar is gemaakt, opzettelijk en wederrechtelijk van een persoon, aanwezig in een woning of op een andere niet voor het publiek toegankelijke plaats, een afbeelding vervaardigt;

Een verborgen camera is zo’n “technisch hulpmiddel”, en die mag je dus niet “opzettelijk en wederrechtelijk” inzetten. Maar “wederrechtelijk” is niet hetzelfde als “zonder toestemming van de gefilmde persoon”. Je kunt wel degelijk een eigen recht hebben om te filmen ondanks ontbrekende toestemming. Wel zal je een gedegen afweging moeten doen van de belangen van alle partijen; de oppas heeft ook recht op privacy en je mag niet zonder concrete aanwijzingen dat die zich misdraagt, gaan filmen zonder dat te melden. (Ja, als je het meldt dan mag het wel.)

Maar wederom: ook al zijn de beelden onrechtmatig verkregen, ze zijn bruikbaar als bewijs. Alleen als de politie zelf via verborgen camera’s beelden verzamelt, wordt het bewijs onbruikbaar. In deze Hoge-Raaduitspraak merkte de advocaat-generaal nog op

dat de Strafkamer van Uw Raad toelaatbaar acht dat zelfs een door diefstal verkregen bewijsmiddel dat aan de politie is overhandigd als basis dient voor een vermoeden dat uiteindelijk tot een succesvolle strafvervolging leidt.

In 2004 oordeelde het Gerechtshof Amsterdam dat beelden van cameratoezicht gewoon gebruikt mogen worden, ook al had de gemeente (die de camera’s had opgehangen) zich niet aan haar privacyreglement voor cameratoezicht gehouden.

Het hof is van oordeel dat de door de raadsman gereleveerde verzuimen -ook indien van het bestaan van de gestelde schendingen wordt uitgegaan- geen aan het openbaar ministerie toe te rekenen verzuimen opleveren (…)

Evenzo in deze zaak uit Dordrecht:

Indien immers al sprake zou zijn van schending van verdachtes rechten, dan is dat niet in het kader van de opsporing door opsporingsambtenaren veroorzaakt.

Daar kan ik één uitspraak van de politierechter in 2000 tegenover zetten. Die oordeelde dat beelden van illegaal cameratoezicht (in de openbare ruimte) niet gebruikt mochten worden, maar zonder uitgebreide motivatie.

Ik snap dit niet. Even afgezien van “de pliesie schrijft alleen maar bonnen uit want da’s makkelijk” en aanverwante onzin: waarom deze houding? Meer algemeen: waarom zou het erg zijn dat burgers langs illegale weg bewijs hebben van wandaden? Als ze illegaal zijn verkregen, schrijf dan een boete daarvoor uit. Maar waarom zou het bewijs dan van tafel moeten?

Arnoud

Nee, ik heb het gecontroleerd: het is géén 1 april. (Wel wintertijd trouwens.) De klacht van de Bond van Wetsovertreders over privacyschending van haar inbrekende leden door camera’s in huizen is echt, hoewel ik niet uitsluit dat die alleen maar ingediend is om publiciteit voor die Bond te genereren. De kop bij Nu.nl is wat misleidend: het gaat niet om het ophangen van een camera maar om het publiceren op internet van die videobeelden.

Op het filmpje is te zien hoe een man de huiskamer doorzoekt en met een voorwerp (een tasje, denk ik) weer wegloopt. Na aangifte van de bewoner van het huis heeft de politie Drenthe de film online gezet om hem zo op te sporen. Volgens het portretrecht (art. 22 Auteurswet) mag dat:

In het belang van de openbare veiligheid alsmede ter opsporing van strafbare feiten mogen afbeeldingen van welke aard ook door of vanwege de justitie worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt.

Ik denk dus niet dat die klacht ergens toe zal leiden. Een klacht tegen de eigenaar heeft marginaal meer kans: artikel 139f Wetboek van Strafrecht bepaalt dat je strafbaar bent als je

gebruik makende van een technisch hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze kenbaar is gemaakt, opzettelijk en wederrechtelijk van een persoon, aanwezig in een woning of op een andere niet voor het publiek toegankelijke plaats, een afbeelding vervaardigt;

of kort gezegd als je geen sticker op de deur hebt dat je beveiligingscamera’s hebt hangen in je huis. Het idee is dat je gasten jouw huis als besloten en dus private ruimte zullen beschouwen, en die privacyverwachting mag je niet zomaar doorbreken.

Maar hoe zit het dan met ongenode gasten? Nou, die hebben pech want dit strafwetsartikel is niet voor hen bedoeld. De minister van Justitie meldde bij de invoering van het artikel:

Dit ligt anders wanneer een persoon wederrechtelijk de woning van de rechthebbende betreedt. Deze persoon zal geen aanspraak kunnen maken op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer door de rechthebbende van de woning die hij wederrechtelijk heeft betreden. Dit heeft tot gevolg dat de rechthebbende, indien deze van de inbreker beelden heeft vervaardigd met een camera waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze kenbaar is gemaakt, niet wederrechtelijk handelt.

Oftewel een inbreker heeft geen privacy als hij andermans huis betreedt. beep Beste Bond, u bent af, ga direct naar de gevangenis, ga niet langs start, u ontvangt geen 200 dollar.

Update (23 november): de Ombudsman heeft de klacht afgewezen.

Omdat er geen redelijke twijfel kon bestaan dat de man een ernstig strafbaar feit heeft begaan, vindt de ombudsman dat politie en justitie een juiste afweging hebben gemaakt.

Met verwijzing naar zijn rapport over Overvallersgezocht waarin de publicatie van beveiligingscamerabeelden juist werd afgekeurd.

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Ik heb een camera in de auto waarmee ik opvallende verkeerssituaties vastleg. De opvallendste situaties deel ik via Youtube. Mag dat? De gefilmde bestuurders zijn niet (herkenbaar) in beeld, maar de kentekens wel. Ik weet dat ze bij Wegmisbruikers (SBS6) alle kentekens wel onleesbaar maken, maar dat gaat altijd om mensen die bekeurd worden.

De camera zit trouwens geklemd tussen de hoofdsteun en de bijrijdersstoel, maar ik overweeg nu een nieuwe camera te kopen die ik met een zuignap aan de voorruit kan hangen. Maakt dat nog uit?

Elk opzettelijk filmen of fotograferen van personen met een aangebrachte camera in de openbare ruimte is verboden, tenzij dit vooraf duidelijk is aangekondigd (art. 441b Wetboek van Strafrecht). De wetgever bedoelde hiermee “elke vorm van min of meer permanent installeren” van de camera. Het lijkt mij dat het klemmen tussen de hoofdstoel of met een zuignap aan de voorruit ophangen daar niet onder valt, maar met een schroef aan het dak vastmaken zeker wel.

Artikel 441b verbiedt je om met zo’n camera personen te filmen, dat wil zeggen opnames te maken waarbij mensen herkenbaar in beeld komen. Als je erop let dat dit niet gebeurt, en in ieder geval bij beelden de mensen onherkenbaar maakt, dan moet dit geen probleem zijn.

Ik zou echter toch adviseren om ook kentekens onherkenbaar te maken. Dat doet Wegmisbruikers vanwege de privacywetgeving: via kentekens zijn mensen alsnog te herkennen, en op grond van de Wet Bescherming Persoonsgegevens moet je die gegevens dan onherkenbaar maken. Die regel geldt niet alleen voor verdachten maar ook (juist?) voor gewone mensen die ineens in beeld komen.

Arnoud
Foto afkomstig van Worldlicenseplates.com.

En dat gebeurt nog in mijn woonplaats ook. De Eindhovense politie heeft beelden geweigerd die een echtpaar had gemaakt van een inbraak in hun auto, omdat de beelden “onrechtmatig verkregen” zouden zijn. Uit het Eindhovens Dagblad:

Een woordvoerder van de politie benadrukt dat die, gelet op de Wet Bescherming Persoonsgegevens, inderdaad niets kan met het bewijsmateriaal. ” De videocamera is gericht op openbaar terrein en de beelden zijn daardoor onrechtmatig verkregen. Juridisch gezien kun je er niets mee. Een burger mag zijn eigen huis beschermen met camera’s zolang die op privéterrein gericht zijn. Cameratoezicht instellen op openbaar terrein is voorbehouden aan de burgemeester.”

Dat mag dan allemaal wel zo zijn, maar dat neemt niet weg dat de beelden gewoon bruikbaar zijn als bewijs. Het is vaste jurisprudentie van de Hoge Raad dat “onrechtmatig” bewijs dat burgers op eigen initiatief verzamelen, gewoon gebruikt kan worden. Alleen bewijs dat de politie zelf in strijd met de wet verzamelt, moet buiten de rechtszaal blijven.

Overigens is het absoluut niet gezegd dat het filmen van de openbare weg dus een privacyschending is. In april blogde ik over cameratoezicht door de buren, waar ik het gerechtshof Leeuwarden aanhaalde dat filmen van de eigen auto niet in strijd met de privacywetgeving achtte.

Het klinkt nogal als “we hebben geen zin om er iets aan te doen” als ik zo vrij mag zijn. Of zie ik ergens een wetje over het hoofd?

Arnoud

Een vraag die ik regelmatig krijg: [mijn buren / de vereniging van eigenaren / de huisbaas] [heeft / hebben] camera’s opgehangen waarmee ook mijn [huis / erf / auto / tuin] gefilmd wordt. Mag dat?

Cameratoezicht, oftewel een camera ophangen en de beelden opnemen, is aan regels gebonden. De belangrijkste is art. 441b Wetboek van Strafrecht, dat kort gezegd elk opzettelijk filmen of fotograferen van personen met een aangebrachte camera in de openbare ruimte verbiedt, tenzij dit duidelijk aangekondigd is. Hangt er dus geen bordje, of erger nog is de camera verdekt opgesteld, dan kun je zonder meer eisen dat de camera wordt weggehaald.

Hangt de camera in het zicht en is duidelijk dat er wordt gefilmd, dan is dat in principe niet strafbaar. Wel kan het een privacyschending opleveren. Daarover deed in 2007 het Gerechtshof Leeuwarden uitspraak. Niet elk filmen van de openbare weg is een schending van de privacy. In dat arrest ging het over de vraag of iemand zijn auto mocht filmen als die aan de weg stond geparkeerd:

In dat licht acht het hof het plaatsen van een camera, gericht op de auto van [de eiser] en het tonen van die beelden op een monitor, waarbij ook een gedeelte van de Rijksweg in beeld is, als zodanig niet in strijd met het privacybelang van weggebruikers … In wezen komt dit gebruik van de camera en het observeren van de auto overeen met hetgeen [de eiser] met het blote oog zou waarnemen vanuit zijn raam indien hij overging tot verwijdering van de daarvoor geplaatste bosschage.

Opmerkelijk nog is dat het CBP zegt:

Bewaking van de straat is niet uw verantwoordelijkheid, daar moet het videocameratoezicht stoppen.

Ik kan geen basis in de wet of jurisprudentie vinden voor deze uitspraak. Artikel 441b Strafrecht en het hierboven aangehaalde arrest bevestigen juist dat je ook de openbare weg mag filmen, zolang dat maar geen inbreuk op de privacy van anderen oplevert. Het is dus niet automatisch een privacyschending, maar filmen met een bewakingscamera kan wel inbreuk op de privacy opleveren.

Andermans erf of huis filmen is een ander verhaal. Het is strafbaar (art. 139f Strafrecht) om mensen te filmen in een woning of andere “niet voor het publiek toegankelijke plaats” - maar wederom alleen als dat niet aangekondigd is. Als de bewakingscamera van de buren dus jouw oprit filmt, dan is dat niet strafbaar.

Wel lijkt het me zeer snel een inbreuk op de privacy om andermans erf of huis te filmen met zo’n bewakingscamera. Op die grond kun je dus eisen dat de buurman de camera wegdraait. Maar dat zal niet altijd lukken: in deze zaak werd de camera bij een deurbel geen privacyschending geacht, ondanks dat daarmee de deur van de daarnaast wonende buurvrouw te zien was.

Arnoud

Een lezer kwam met de volgende vraag:

Tijdens het spotten van vogels, op een speciale spottersplek, is er iemand die met een videocamera beelden van de vogels opneemt. Echter, deze man neemt ook het geluid op, en publiceert de film met geluidsspoor en al op internet. Nu wordt er op die spottersplek niet alleen over vogels gesproken, maar ook vaak over allerlei andere zaken waaronder ook wel eens over privédingen. Het is ook niet zo dat deze man even 5 minuten filmt maar soms uren achter elkaar. Menig bezoeker is inmiddels niet meer zo blij met het geluid bij die filmpjes. Mag deze man die video’s met geluid zomaar op internet zetten of kunnen wij hier wel degelijk wat van zeggen?

Het heimelijk opnemen van gesprekken waar je geen deelnemer aan bent, is een strafbaar feit (zie art. 139b lid 1 Wetboek van Strafrecht). Het publiceren van zo’n illegale opname dan natuurlijk ook.

Het sleutelwoord is ‘heimelijk’. Als de man duidelijk aangeeft dat er gefilmd en opgenomen wordt, of je ziet dat meteen als je op de plek komt, dan handelt hij legaal. Het hangt dus een beetje af hoe hij het aanpakt. Als hij (wat ik vermoed) een videocamera met daarop een microfoon gebruikt die hij ergens neerzet, dan handelt hij in principe legaal.

Afhankelijk van de inhoud kan het publiceren van zo’n opname een schending van de privacy van de betrokken personen zijn. Dat hangt af van de vraag of die mensen te herkennen zijn. Bijvoorbeeld omdat namen worden genoemd, of omdat je uit feiten en omstandigheden kunt afleiden wie dit gezegd hebben. In dat geval kunnen de betrokkenen een verbod eisen op publicatie. Een willekeurig ander persoon kan dat niet, omdat die niet kan inschatten of de betrokkene dit als een schending van zijn privacy ervaart.

Arnoud