Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Een lezer vroeg me:

Kun je iemand verbieden foto’s te maken van je huis vanaf de openbare weg? Dat lijkt me toch een schending van je privacy, zeker als het interieur ook op de foto komt.

En een andere lezer vroeg me:

Laatst liep er bij ons op de manege een fotograaf en die zette zomaar mijn paard op de foto! Dat wil ik helemaal niet. Heb ik portretrecht en wat kan ik doen?

In beide gevallen is het antwoord kortweg: nee, dit kun je niet verbieden, en portretrecht is niet in te roepen in deze situatie.

Het portretrecht kun je inroepen als je herkenbaar op de foto staat. Daarvoor hoef je niet per se met je gezicht op de foto te staan, maar er moet wel een mens op staan. Een huisdier of een huis is geen mens, en daarbij geldt dus het portretrecht niet.

Als bij de publicatie de naam van de eigenaar wordt genoemd, dan zou er heel misschien een beroep op de privacywet (Wet bescherming persoonsgegevens) gedaan kunnen worden om zo de publicatie tegen te houden. Maar dat lijkt me niet heel sterk, zeker niet als het alléén de naam is. Dat lijkt me onder vrije nieuwsgaring te vallen. Bij de foto het privéadres noemen van het baasje zou ik wel in strijd met de privacy achten.

Ook voor huizen geldt geen portretrecht. Eén rechter verklaarde het ooit onrechtmatig om foto’s van een huis te maken zonder dat te vragen, met de motivatie dat de kantonrechter “het zelf ook niet leuk zou vinden” om zijn huis zomaar in een commerciële folder terug te zien. Dat werd in hoger beroep terecht ongedaan gemaakt. “Leuk vinden” is juridisch geen argument. Er was geen sprake van inbreuk op de privacy of op het eigendomsrecht (het “ongestoord genot” van je eigendom is deel van dat recht).

Bij foto’s van het interieur van een huis zou je wellicht wel van een privacyschending kunnen spreken. Daarvan was bij foto’s van het interieur van De Eikenhorst, op koninklijk landgoed De Horsten, sprake. Wel woog daarbij mee dat de teksten bij de foto’s (”Van de zolder met zijn geheimen, via de verdieping met VIER KINDERKAMERS…”) als tendentieus werden gezien. Ik raad fotograferende aannemers dan ook altijd aan om toestemming te vragen, als ze foto’s maken voor hun portfolio.

Een private organisatie, zoals een manege of fokkerij, zou huisregels kunnen stellen voor bezoekers. Een huisregel kan dan zijn “Verboden andermans dier te fotograferen zonder toestemming”, en op grond van die huisregel kunnen fotografen dan worden geweerd als ze toch zomaar foto’s maken. Maar dat werkt niet altijd. Bij een wedstrijd is er al snel nieuwswaarde aan de foto’s, en die nieuwswaarde kan de huisregel opzij zetten.

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Ik publiceer al jaren foto’s op Flickr.com vanuit mijn hobby van fotografie. Nu zag ik laatst dat een krantensite een foto had overgenomen. De foto is Creative Commons, maar ik had gekozen voor de Naamsvermelding-Nietcommercieel variant. En een krant is toch commercieel? Ik heb ze benaderd maar zij zeggen dat dit onder de persexceptie valt. Wat kan ik nu doen?

Een krant is zonder meer een commerciële instelling, ze verdienen immers geld met wat ze publiceren. Ze mogen dus geen foto’s publiceren die onder een Creative Commons-variant met “nietcommercieel” vallen.

De verwijzing naar de persexceptie is echt onzin. Die gaat over het overnemen van actueel nieuws uit de pers door de pers. Een foto zoals van de vraagsteller zal zelden of nooit nieuws zijn, dus dat beroep zal niet opgaan. En je kunt er voor de zekerheid nog even “Alle rechten voorbehouden” bij zetten, want dan geldt de persexceptie per definitie niet.

Je kunt dus eisen dat men de foto verwijdert. Een schadeclaim is lastiger, want wat is je schade als amateurfotograaf? In de al wat oudere Curry/Weekend-zaak werd daar eenvoudig over geoordeeld:

De commerciële waarde van de vier foto’s is echter gering te achten, nu zij reeds op internet voor eenieder toegankelijk zijn.

Ik denk dat daarbij ook meespeelde dat Curry niet aannemelijk had gemaakt dat hij op een of andere manier geld wilde verdienen met de foto’s. En wie zijn foto’s gratis weggeeft, kan niet klagen over gemiste inkomsten.

Tegenwoordig heeft Flickr een samenwerking met Getty (ieuw). Wie die optie kiest, kan Getty zijn commerciële rechten laten exploiteren. Dat zou een wezenlijk verschil kunnen zijn ten opzichte van de Curry-zaak. En wie niet met Getty in zee wil, kan er ook zelf bijzetten “Mail me voor de commerciële tarieven” of ergens een plaatje met die tarieven neerzetten. Want dan is de schade bij ongeautoriseerd commercieel gebruik eenvoudig: dat tarief.

Arnoud

Dagblad Metro gaat als eerste krant in Nederland lezers op een regelmatige basis betalen voor foto’s, las ik in de Metro (joh). Men werkt samen met het Finse Scoopshot, dat een Android/iPhone app uitbaat waarmee je foto’s aan kunt leveren, en een site waar journalisten of kranten foto’s kunnen kopen. Leuk bedacht, maar hoe zit dat met de rechten?

Scoopshot brengt het netjes: in eerste instantie geef je alleen een licentie, en wel beperkt tot het aanprijzen voor de verkoop in de winkel van Scoopshot. Komt er dan iemand met interesse, dan kan deze de foto kopen en dan moet je je auteursrechten overdragen:

If the photo is bought, Scoopshot gets exclusive rights for copyright transfer. Scoopshot will then ensure that you get the agreed compensation for the publishing rights. If your photo is not bought within 48 hours, all rights will be returned to you.

Ik weet niet of ze nu hier “exclusive rights” en “copyright” door elkaar halen, maar dat je auteursrechten overgaan door het insturen van een foto is dus gewoon juridisch onjuist. Auteursrechten draag je alleen over door een stuk papier te ondertekenen of door ingewikkeld te gaan machtsverheffen (modulo een groot getal) op een hashcode.

De algemene voorwaarden formuleren het iets anders: een exclusieve licentie voor uitsluitend redactionele doeleinden (nieuwsillustratie) en wel voor maximaal drie dagen na aankoop. Dat lijkt me een nette deal. En licenties, ook exclusieve, kun je wél in algemene voorwaarden regelen.

Scoopshot faalt daarbij ook op het bekende punt dat de voorwaarden downloadbaar moeten zijn. Zoals je wel vaker ziet, zetten ze die in een floepvenster en dat is gewoon niet rechtsgeldig.

Nieuw voornemen voor 2012: bij iedere site waar ik dat zie, een mailtje richting de webmaster dat ze onjuist bezig zijn. Of, misschien leuker, een haha-lijstje hier als pagina neerzetten?

Arnoud

Vele lezers vroegen me:

Ik beheer een forum/webstek waar leden foto’s kunnen plaatsen. Iedereen mag zelf kiezen wat hij of zij plaatst, maar als ik ongepaste foto’s zie (of een klacht krijg) dan grijp ik natuurlijk wel in. Nu had ik gehoord dat ik als beheerder toch aansprakelijk ben, en dat ik claims van partijen als Getty kan krijgen. Klopt dat? Hoe kan ik dit oplossen?

Een forumbeheerder neemt inderdaad een risico als hij gebruikers toestaat foto’s te plaatsen. Wanneer de fotograaf daar geen toestemming voor heeft gegeven, is de publicatie op het forum een inbreuk op het auteursrecht. De plaatser is daarvoor aansprakelijk, maar de beheerder kan zomaar óók aansprakelijk zijn.

De wet bevat sinds eind jaren negentig een uitzondering voor partijen die informatie van een ander opslaan en doorgeven, waar een forum zich op zou moeten kunnen beroepen. Dergelijke partijen zijn niet aansprakelijk voor die informatie, zo staat in de wet, mits ze de informatie maar niet selecteren of wijzigen. Maar diverse rechtszaken hebben deze uitzondering behoorlijk uitgekleed. Zodra je actief gaat modereren, of gaat meediscussiëren, vindt de rechter dat je niet meer zo’n passief doorgeefluik bent.

Fotosite ShowBizNewz was aansprakelijk voor foto’s die gebruikers uploadden, omdat zij gebruikers uitnodigde foto’s te uploaden en er bedacht op had moeten zijn dat op die foto’s vaak auteursrecht zou rusten (omdat het celebrityfoto’s waren). De rechtbank oordeelde daarbij:

Het is aan [ShowBizNewz] om haar bedrijf zodanig in te richten dat zij maatregelen treft ter voorkoming van inbreukmakende handelingen. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de mogelijkheid degene die een foto als hier bedoeld op de site van [ShowBizNewz] plaatst na een toelichting vooraf te laten verklaren dat hij of zij de rechthebbende op die foto is. De in de voorwaarden van [ShowBizNewz] opgenomen disclaimer is daartoe in ieder geval niet voldoende.

Dat suggereert dat je een eind zou moeten kunnen komen met een aanvinkvakje “Ik verklaar deze foto zelf gemaakt te hebben” of tekst van gelijke strekking. Maar uiteindelijk gaat het nooit alléén om een tekstje, het gaat om de gehele indruk die een site maakt. En als evident is dat het aanvinkvakje er puur voor de vorm staat en iedereen donders goed weet dat de feitelijke situatie anders ligt, dan ga je als forum nog steeds nat.

Het forum Internetoplichting werd in eerste instantie aansprakelijk gehouden, maar dat werd later teruggedraaid. Daarentegen was de Pompengids weer niet aansprakelijk voor informatie geplaatst door haar leden (pompverkoopbedrijven). Zij mocht afgaan op de juistheid van wat die leden verklaarden, en er waren hier genoeg legitieme redenen denkbaar waarom een lid zou verklaren een bepaald type merkpomp te verkopen zonder toestemming van de merkhouder (met name parallelle import daarvan, wat legaal is maar merkhouders niet leuk vinden).

Soms is de foto om een andere reden legaal. In de Maroc-arrest bepaalde het Hof dat het overnemen van een nieuwsbericht met foto legaal kan zijn als citaat, wanneer het artikel de functie heeft van discussie-inleider en de foto daaraan bijdraagt. Wel moet dan natuurlijk de naam van de fotograaf genoemd zijn, want bronvermelding is verplicht bij beeldcitaatrecht.

De persexceptie wordt ook veel genoemd, maar die is effectief dood. En bovendien is een forum gewoonlijk geen “persmedium”. Een forum brengt geen nieuws maar laat mensen hooguit discussiëren over nieuws.

Veel fotografen sturen de beheerder gewoon de factuur in plaats van uit te zoeken of deze wellicht niet aansprakelijk is. Een voor beheerders vervelende maar wel legale manier van werken: de uploader/gebruiker is niet te identificeren, en bovendien moet de beheerder bewijzen dat hij zich kan beroepen op de beperking van aansprakelijkheid, anders is hij gewoon aansprakelijk voor foto’s van zijn leden. Tenzij natuurlijk een wettelijke uitzondering zoals citaatrecht geldt - maar ook dat moet de forumbeheerder stellen en bewijzen.

Arnoud

Mag dat, een voertuig fotograferen dat te snel rijdt of een gevaarlijk manoeuvre uitvoert? En mag je die beelden dan online plaatsen? Neen, zegt de Belgische Privacycommissie (hun College Bescherming Persoonsgegevens) tegen De Standaard. ‘Er bestaat zoiets als het recht op afbeelding: je mag alleen een foto van een ander publiceren met diens toestemming’, zo wordt men geciteerd.

Achtergrond van deze zaak was een een werknemer van Fabricom die met zijn bedrijfswagen veel te snel reed. Daar werd over getwitterd mét foto:

Een nummerbord is een persoonsgegeven, want het is tot de bestuurder/eigenaar van de auto herleidbaar. In België meer dan bij ons, omdat daar het nummerbord, eh de nummerplaat dus aan de eigenaar gebonden is en niet aan de auto. Maar ook in Nederland kun je formeel het nummerbord zien als persoonsgegeven. Het identificeert misschien van tijd tot tijd verschillende personen, maar dát maakt niet uit. Zolang het op enig moment enige persoon identificeert, is het op dat moment een persoonsgegeven. Dus ja, precies zoals IP-adressen persoonsgegevens zijn. (Hela, een vergelijking tussen internet en auto’s die nog klopt ook.)

Raar is wel dat iets dus een persoonsgegeven is zodra iemand het gegeven kan vertalen naar een natuurlijk persoon. Voor nummerplaten is de hulp van de DIV nodig, en die krijgt alleen de overheid zelf. Voor IP-adressen is de provider nodig. Maar dat maakt niet uit: als er een pad is dat met ‘redelijke’ inspanning tot identificatie leidt, dan is het gegeven een persoonsgegeven. In het absurde doorgetrokken is het getal 315 dus een persoonsgegeven - als ik erbij zeg dat dit een klantnummer is van één van mijn klanten. Jullie mogen het nummer 315 nu dus niet meer gebruiken zonder zijn toestemming.

Foto’s zijn overigens ook persoonsgegevens. De regels voor een foto zijn dus hetzelfde als voor een naam. Voor foto’s bestaat al langer het portretrecht, maar wanneer het portretrecht wordt ingeroepen vanwege privacyoverwegingen dan komt dat op hetzelfde neer als inroepen van de Wet bescherming persoonsgegevens.

Wanneer je persoonsgegevens op internet zet, ‘verwerk’ je die in de zin van de privacywet (bij ons de Wet bescherming persoonsgegevens en in België de Wet tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer). Uitgangspunt is dat je dan toestemming nodig hebt van de betrokkene, of een contract met hem hebt op grond waarvan de verwerking noodzakelijk is. Het enkele feit dat de persoonsgegevens in een openbare bron te vinden zijn, is niet genoeg om ze te mogen hergebruiken in een andere context.

Als er geen toestemming is, dan is er echter nog een escape: wanneer de verwerking “noodzakelijk is voor de behartiging van het gerechtvaardigde belang van de verantwoordelijke” én dat belang zwaarder weegt dan de privacy, dan mag de verwerking alsnog. Ook zonder toestemming. De vrije meningsuiting is het bekendste voorbeeld van zo’n belang. Oftewel: als het genoeg nieuwswaarde heeft om iemands persoonsgegevens te gebruiken, dan mag het. Bij ons werd op die grond Blik op de weg toegestaan beelden van verkeersovertreders uit te zenden, hoewel daarbij de gezichten en de kentekenplaat waren gemaakt. Wegmisbruikers maakt sowieso altijd nummerplaten onherkenbaar als er geen toestemming is.

De vraag is dus: mag je iemands nummerbord twitteren als je meent dat die auto een verkeersovertreding begaat?

Die melding heeft enige nieuwswaarde, want het is een opmerkelijk feit dat nog niet bij het publiek bekend was. Je bent immers in ieder geval journalistiek bezig wanneer je

de bekendmaking aan het publiek van informatie, meningen of ideeën tot doel hebt, ongeacht het overdrachtsmedium. Deze activiteiten zijn niet voorbehouden aan mediaondernemingen en kunnen een winstoogmerk hebben.

Daar staat tegenover dat de nieuwswaarde niet héél groot is, en je je kunt afvragen of bij het nieuwsfeit de identiteit van de persoon wel relevant is. Dat zal van de persoon afhangen lijkt me. Als je Koos Spee met die snelheid voorbij ziet scheuren, mag je dat zeker melden. Ben ik het, dan is het discutabel (een jurist heeft voorbeeldfunctie, maar is mijn verkeersgedrag relevant voor wat ik doe?). Is het een willekeurige burger, wat is dan het belang van diens naam noemen?

Wellicht dat je soms kunt spreken van een “educatief belang”, zoals ook in de Blik-op-de-wegzaak:

Voor zover [eisers] vreest als wegmisbruiker te boek te zullen staan, weegt dit individuele belang (dat vrijwel voor alle voor “Blik op de weg” gefilmde verkeersovertreders geldt) niet op tegen het door Leo de Haas c.s. mede gediende algemene belang van een educatief programma.

Het ‘gewicht’ van het persoonsgegeven lijkt me ook relevant. Hoe sneller iemand te identificeren is of hoe meer het gegeven zegt over iemand, hoe ernstiger de privacyinbreuk als het gegeven zomaar wordt verwerkt. Dat getal 315 ergens noemen schaadt de privacy van mijn klant niet. De nummerplaat is in België aan de persoon gekoppeld, en niet aan de auto, dus daarmee is een dergelijke tweet eerder te herleiden tot die persoon dan in Nederland. Immers, er hoeft maar één publicatie ooit te zijn geweest waarin de koppeling is gedaan (een autotekoopadvertentie van jaren terug) en de link is nu gelegd.

Hoewel, in dit geval gaat het natuurlijk om een bedrijfsauto en dat nummer is dus gekoppeld aan het bedrijf. Alleen zéér indirect - door de interne administratie van de werkgever - is de natuurlijke persoon zelf nog te identificeren. Daarmee zou het privacybelang voor mij erg laag zijn. De nieuwswaarde is echter ook niet erg hoog. Beide kanten zijn daarmee verdedigbaar, maar van mij zou dit moeten mogen.

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Ik ben fotograaf en maak portretfoto’s. Nu had ik het idee om een dienst aan te bieden waarbij je gratis een portretfoto kunt maken, onder de Creative-Commonslicentie Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken (BY-NC-ND). Zo kunnen mensen als privépersoon een mooie foto publiceren op hun Facebookpagina en krijg ik naamsbekendheid. Willen mensen die foto commercieel gebruiken, dan moeten ze apart komen betalen.

Nu liep ik tegen één probleem aan: wat nu als mensen die foto op een bedrijfswebsite zetten of aan hun Linkedin- of Plaxo-profiel koppelen? Dat zijn immers zakelijke netwerken. Is dan sprake van ‘commercieel gebruik’? Hoe kan ik aangeven dat dat wel mag (met mijn naamsvermelding natuurlijk) zonder meteen ál het commercieel gebruik toe te staan?

Creative Commons is een set standaardlicenties waarmee je kunt aangeven dat mensen je werk mogen gebruiken, behoudens enkele uitzonderingen Auteursrecht zoals het zou moeten werken dus. Omdat het standaardlicenties zijn, zijn de regels zwartwit en is het niet mogelijk om eigen uitzonderingen toe te voegen.

Speciaal voor commercieel gebruik betekent dat dat je alleen mag kiezen of dat wél of niet mag, maar niet welke vormen van commercieel wel of niet mogen. Je mag bijvoorbeeld niet zeggen dat een goed doel je foto wél mag gebruiken voor een wervingscampagne maar een bedrijf niet in zijn advertentiecampagnes. Beide campagnes zijn gericht op “financieel gewin” en dat is de definitie van “commercieel”. Dus of beiden mogen, of geen van beiden.

Een oplossing die soms werkt, is toelichten hoe je een bepaald twijfelgeval interpreteert. Zo’n toelichting is formeel geen deel van de licentie, maar hij kan wel tegen je worden gebruikt want hij bewijst hoe jij het licentiecontract interpreteerde. En daar mag de wederpartij je dan aan houden.

Je zou dus kunnen zeggen “Ik vind het gebruik van een portretfoto op een profielpagina geen ‘gebruik voor direct of indirect geldelijk gewin’ zolang geen geld wordt gevraagd voor het bekijken, publiceren of kopiëren van de foto.” Dit is een verduidelijking van het verbod, en deze gaat niet in tegen de tekst van het verbod zelf. Dat is dus prima.

Natuurlijk zitten hier grenzen. Een uitzondering als “ik vind het maximaal 50 euro vragen voor een kopie geen commercieel gebruik” gaat natuurlijk niet werken, want die tekst spreekt de definitie van ‘commercieel’ tegen. Geld vragen voor een kopie is zó evident commercieel dat je dat niet met een uitzondering opzij kunt zetten.

Arnoud

Oh jee, weer een executiegeschil. Maak je een foto openbaar als de dieplink naar het bestand nog steeds werkt, maar die URL nergens bekend is? Dat was de vraag (via) waar de rechter in een ruzie over de naleving van een vonnis over auteursrechtschending voor stond.

In juni werd het bedrijf Benstout veroordeeld wegens auteursrechtinbreuk. Het had in haar webshop foto’s van lingerie gebruikt van het Amerikaanse bedrijf Dreamgirl, dat daar geen toestemming voor had gegeven.

Het verweer van Benstout dat zij de betreffende foto’s had gekregen van de Chinese leverancier, werd niet geaccepteerd. Zelfs al zou men uit onwetendheid hebben gehandeld (wat geen argument is in het auteursrecht), dan nog vervalt dat omdat de Nederlandse wederverkoper ze herhaaldelijk op de inbreuk had aangesproken. Het bedrijf werd dan ook veroordeeld tot het verwijderen van de foto’s, op straffe van een dwangsom van 500 euro per dag.

Nu stond men er weer: waren de dwangsommen verschuldigd? Er bleken namelijk nog diverse foto’s oproepbaar die bij vonnis neit meer gepubliceerd mochten worden. Die foto’s waren echter geen onderdeel meer van de website, ze waren alleen nog in te zien als je de directe URL (http://static.mijnwebwinkel.nl/winkel/benstout/thumb15330710.jpg) intypte. Maar ze stonden er wel.

Ik was daarnet wat onnauwkeurig toen ik zei “verwijderen”. Het vonnis sprak specifiek van het stoppen van inbreuk, oftewel het staken van “openbaar maken en/of verveelvoudigen van deze foto’s”. En op die grond meent de rechter dat aan het vonnis is voldaan:

Die foto’s konden slechts worden gevonden indien men beschikte over “inside” informatie, namelijk de volledige URL beginnend met “static”. Zonder die kennis was het niet mogelijk de foto’s op de server te vinden. Onder dergelijke omstandigheden kan niet worden vol gehouden dat die bewuste foto’s op de server voor het gewone publiek toegankelijk waren.

De foto’s werden dus niet meer openbaar gemaakt of verveelvoudigd. Daarmee is geen sprake van verbeurde dwangsommen. Terecht, lijkt me. (Bij Mediareport wijzen ze erop dat dit in de Majesteit-zaak ook zo gevonnist werd.)

Je vraagt je af waarom iemand gaat procederen over foto’s die alleen met een dieplink nog op te roepen zijn.

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Ons gemeentearchief beschikt over een zeer grote hoeveelheid bronmateriaal over oud-inwoners. Nu wil ik graag een verhaal schrijven over een moordzaak uit 1920 die destijds de gemeente nogal bezighield. Mag ik dat doen en daarbij de naam van de moordenaar en slachtoffers noemen? En kan ik dan ook een foto uit het archief daarbij publiceren? Of geldt de privacywet nog steeds?

Het gebruik van iemands naam in een publicatie valt in principe onder de privacywet, de Wet bescherming persoonsgegevens. Deze eist eigenlijk altijd toestemming van de betrokken persoon. Een naam publiceren zonder toestemming mag alleen in zeer uitzonderlijke gevallen, zo bepaalt de Wbp. De persvrijheid is zo’n uitzondering: als de nieuwswaarde groter is dan het privacybelang van de betrokkene, dan mag je deze publiceren.

Bij een overleden persoon geldt de Wbp echter niet meer. Je mag dus namen en informatie publiceren over deze personen zonder nadere toestemming of een belangenafweging. Alleen als de publicatie óók de privacy raakt van nog levende personen (bijvoorbeeld de kinderen of kleinkinderen), kan alsnog toestemming nodig zijn. Als je bijvoorbeeld vermeldt waar de moordenaar woonde en diens kleinkinderen wonen daar nog, dan zou de privacy in het gedrang kunnen komen.

Voor foto’s geldt het portretrecht. Dit geldt tot 10 jaar na overlijden. Dit is dus een ietwat merkwaardige kronkel: wil je publiceren over iemand die pas 5 jaar dood is, dan mag je wél zijn naam zomaar noemen maar niet zijn foto publiceren.

Bij het portretrecht geldt normaal een afweging van het “redelijk belang tegen publicatie”. Dit is in essentie hetzelfde als bij de uitzondering in de Wbp: als de nieuwswaarde groter is dan het privacybelang van de betrokkene, dan mag je deze publiceren. Echter, als de foto in opdracht van de geportretteerde is gemaakt, dan is toestemming nodig en kom je er niet met “er is geen redelijk belang”.

Een detail is nog dat het hebben van de foto in het archief niet impliceert dat je de foto mag publiceren. Een in 1920 gemaakte foto kan nog prima auteursrechtelijk zijn beschermd, want het auteursrecht loopt tot 70 jaar na de dood van de fotograaf. Als deze laten we zeggen 30 jaar oud was in 1920 en op tachtigjarige leeftijd overleed, dan is de foto pas op 1 januari 2041 rechtenvrij. Ja, 2041.

Het zou kunnen dat de foto door de politie is gemaakt. Dan is publicatie toegestaan mits je de bron noemt (”Foto: Politie Amsterdam, circa 1920″). Bij particuliere fotografen zul je op zoek moeten naar de fotograaf en diens toestemming vragen als je zijn foto’s wilt kopiëren of publiceren. Kun je die niet vinden, dan mag je de foto niet gebruiken. Eventueel kun je bij Foto Anoniem een vrijwaring kopen, maar die is niet goedkoop.

Arnoud

Een lezer wees me op de dienst Oypo waar fotografen foto’s kunnen verkopen die ze op festivals gemaakt hebben. Het idee is heel simpel: neem fotografen het gedoe met verkopen/leveren van foto’s uit handen. Ze maken foto’s, geven mensen een kaartje waar Oypo op staat, en daar kan dan worden besteld. Oypo regelt het aanleveren, betalen en de vergoeding voor de fotograaf. Mooi, alleen: mag dat wel van het portretrecht?

Het portretrecht maakt onderscheid tussen twee situaties. Wanneer geposeerd is voor de foto, en deze dus in opdracht is gemaakt, is toestemming nodig voor verhandelen of publiceren van de foto. Zo’n foto mag dus via Oypo alleen worden verkocht aan de persoon die er op staat.

De meeste festivalfoto’s zullen eerder spontane situaties betreffen. Dergelijke foto’s mogen worden verhandeld zonder aparte toestemming, tenzij er een privacybelang van de geportretteerde is dat zwaarder zou wegen. Dat hangt dus van de foto af: een gewoon dansend iemand kan eigenlijk geen bezwaar maken, maar iemand die ziek in een hoekje zit of zich met de partner (m/v) terugtrekt voor een intiem moment kan wel degelijk protesteren tegen het publiceren of verhandelen van deze foto’s.

Bij minderjarigen zou ik terughoudender zijn: hun privacybelang wordt eerder erkend dan voor volwassenen. De ouders kunnen in principe altijd eisen dat de foto wordt verwijderd met een beroep op de privacy van hun kind.

Het valt me nog op dat de voorwaarden van Oypo vermelden

2.3.1.Bij acceptatie van de Algemene Voorwaarden erkent Gebruiker dat Aanbieder niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor openbaar gemaakt materiaal van Gebruikers en dat Aanbieder niet het materiaal controleert dat door Gebruikers via Oypo wordt geopenbaard.

maar ik denk dat dat alleen gaat over de dienst van Oypo zelf en niet het portretrecht op de geplaatste foto’s. Artikel 7.6 biedt een mogelijkheid om te eisen dat je persoonsgegevens - dus ook je foto - verwijderd worden van de site. Update (3/8) Oypo bevestigt dit in de comments, en legt tevens uit hoe zij handelt bij klachten.

Arnoud

Zit er auteursrecht op de foto hiernaast? Je zou zeggen van wel: leuke camerahoek, kleurspel, precies goede moment gekozen om af te drukken.

Alleen: de maker is in dit geval de afgebeelde aap die de camera had geleend (via) van fotograaf David Slater. Het beest bleek geïntrigeerd door de reflectie van hemzelf in de lens, en drukte door zuiver toeval precies op het beste moment op het knopje.

Het nieuwtje werd opgepikt door Techdirt, dat zich verwonderd afvroeg waarom er op deze foto’s een copyrightnotice stond. Immers, een aap kan toch geen rechten bezitten?

Aardige discussie voor de vrijmibo, maar het wordt leuker: niet gehinderd door enige juridische kennis stuurde het fotoagentschap van Slater een takedownbevel:

These images are being used without David’s or our permission, therefore can I ask you remove these images from your site immediately.

Navragen hoe meneer Slater aan de auteursrechten zou zijn gekomen - een aap is niet handelingsbekwaam immers, dus hoe tekent hij die akte - leverde de volgende draaikontreactie op:

You have blatantly ‘lifted’ these photographs from somewhere - I presume the Daily Mail online. On the presumption that you do not like to encourage copyright theft (regardless of who owns it) then please remove the photographs.

Hier begrijpt iemand het auteursrecht niet. Er is geen eigenaar van deze foto, aangezien de aap geen rechten kan hebben en er geen enkele bemoeienis van Slater was bij het totstandkomen van de foto.

Maar zelfs als de aap het in opdracht van Slater handelende werktuig was (zeg maar een harige afstandsbediening), dan nog kan er geen sprake zijn van inbreuk. Het tonen van zo’n opmerkelijke foto is een vorm van beeldciteren, zeker wanneer je de foto ook nog eens als startpunt van een discussie neemt over auteursrechten.

Het gemak waarmee auteursrechtproponenten menen dat alles maar onder hun rechten moet vallen, en dat elk verweer een smoesje is van een vuile inbreukmaker, begint me steeds meer de keel uit te hangen. Maar dat wist u al.

Update (19/7): via Boek9 een vonnis over inbreuk op auteursrechten op luchtfoto’s.

De rechtbank stelt voorop dat Aerodata als de maker van de luchtfoto’s ingevolge artikel 1 Auteurswet het uitsluitend recht heeft die luchtfoto’s openbaar te maken en te verveelvoudigen. Anderen mogen dit niet dan met de voorafgaande toestemming van Aerodata.

Jammer dat niet betwist is of er wel auteursrechten op de foto’s zit. Immers een camera onder een vliegtuig hangen lijkt me niet creatief. Maar misschien hing er wel iemand uit het raam met een camera?

Arnoud