Internetrecht door Arnoud Engelfriet

Bij Lancelots Forum - Voor freelancers werd een interessante vraag opgeworpen: wat is de (on)zin van disclaimers/voorwaarden/privacyverklaringen op een website?

Zie door de bomen het bos van disclaimers/ algemene voorwaarden/ privacybeleid niet meer. Hoe moet ik een disclaimer of dergelijke op een website plaatsen als, in mijn mening, zover ik begrijp de juristen er nog niet over uit zijn. Op het ene moment lees ik dat het plaatsen van een disclaimer geen rechtsgeldige zin heeft (omdat de website toch onder Nederlandse recht valt - indien gehost in Nederland(?)) anderszijds lees ik dat het wel weer verplicht/ handig kan zijn.

Vaak plaatsen mensen die teksten alleen omdat iedereen het doet, wat ongeveer de slechtste reden is om iets te doen. Nadeel is ondertussen wel dat het zo ingeburgerd is dat het nu opvalt als je het niet meer doet. Misschien zou dat tegen je gebruikt kunnen worden, dus dan kun je maar beter toch met de massa meedoen.

Staan wij juristen hier echt puur voor de vorm die teksten te produceren, vraag ik me wel eens af. Niemand leest algemene voorwaarden of privacyverklaringen. Je gaat er vanuit dat ze redelijk zijn en dat het met je privacy wel goed zal zitten. Dat is vaak niet zo, maar wie heeft er tijd voor (of zin in) om dat allemaal te gaan controleren?

Zou het niet eens tijd worden voor een strengere wettelijke regeling voor gebruiksvoorwaarden voor websites?

Arnoud

Een meelezende forumbeheerder mailde me:

Wij hebben geconstateerd dat een gebruiker meerdere gebruikersnamen in gebruik bleek te hebben (laten we zeggen: A, B en C). Dat is in strijd met ons forumreglement. Ik heb gebruiker A daarom aangeschreven. A heeft gereageerd en ontkende B en C in gebruik te hebben. Nu eist A in een e-mail verwijdering van zijn gebruikersnaam en al zijn berichten. Ook eist hij hetzelfde voor B en C.

Iemand die zijn account op een website of forum wil opheffen, kan opheffing eisen bij de beheerders. Dat blijkt uit de privacy-richtsnoeren van het College Bescherming Persoonsgegevens. Berichten van die persoon moet je dan ook verwijderen, tenzij dat de structuur en begrijpelijkheid van de discussie zou verstoren. In dat geval moet je ze zo veel mogelijk anonimiseren.

Hier is het lastige dat persoon A eerst ontkent eigenaar te zijn van accounts B en C, en vervolgens eist dat ze opgeheven worden. Als het beheer zelf overtuigd is dat B en C inderdaad door dezelfde persoon gebruikt worden (bijvoorbeeld omdat ze op hetzelfde moment vanaf hetzelfde IP-adres gebruikt zijn), dan zou het verzoek geen probleem moeten zijn.

Wel moet je natuurlijk controleren dat het echt A is die de mail met het verzoek stuurt. Ik zou zeggen dat zo’n verzoek vanaf het gebruikersaccount moet komen dat moet worden opgeheven (via een privébericht naar beheer bijvoorbeeld). Niet vanaf een Hotmail- of Gmail-account. de beheerder mag er vanuit gaan dat iemand die het wachtwoord heeft van een account, de eigenaar ervan is.

Dat lost meteen het probleem op met B en C: als meneer A daar ook de eigenaar van is, kan hij probleemloos drie pb’s sturen vanaf elk van de accounts en dan is het beheer keurig ingedekt.

Arnoud

Voor Marketingfacts schreef ik een column over aansprakelijkheid van hosters en forumbeheerders:

“Die Engelfriet heeft raar haar.” Als iemand dat op Marketingfacts zou schrijven, zou ik hem of haar een proces aan kunnen doen wegens smaad. Het is tenslotte een aantasting van mijn eer en goede naam, ook al is het misschien wel waar. Maar ja, vind die anonieme reaguurder maar eens. Een e-mailadres kun je niet dagvaarden. Marketingfacts zelf is makkelijker te vinden, en ze hebben nog geld ook. Dan pak ik die wel, zij zijn tenslotte medeplichtig door die reactie openbaar te maken.

Heel ver zal ik daarmee niet komen, want M! geniet wettelijke bescherming. Zij zijn niet aansprakelijk voor opmerkingen over raar haar van haar gebruikers, of voor schendingen van privacy, inbreuken op auteursrecht of andere rare dingen die die gebruikers uithalen. Tenminste, wanneer de redactie ingrijpt als er een klacht komt over zo’n opmerking, en die klacht blijkt “onmiskenbaar onrechtmatig” (juridisch voor “wanneer die reactie echt niet kan”). Maar wanneer kan iets nou echt niet? Hoe raar ís mijn haar?

Lees verder in Wat moet Marketingfacts met klachten over mijn haar?.

Arnoud

Blogs zijn eigendom van hun beheerders. Die mogen kiezen of ze wel of geen reacties toelaten, en als ze reacties toelaten onder welke voorwaarden ze dat willen. Wie geen zin heeft in gezeur, mag de comments dus uitzetten en niemand kan hem verplichten die aan te zetten. Maar ja, dan ben je wel een bloggende in de woestijn. De meeste bloggers kiezen er dus voor om de comments aan te zetten, en krijgen dan binnen de kortste keren viagraspam, vervelende reacties en andere vormen van verbaal onkruid.

Als je comments weghaalt, beginnen er al snel mensen “censuur” te roepen. Censuur betekent formeel gesproken voorafgaande toestemming (vergunning) van de overheid. Juridisch zou je iemand dus niet van censuur kunnen beschuldigen als hij je van je weblog verwijdert, tenzij het gaat om een weblog dat beschikbaar gesteld wordt door de overheid. En die zijn er niet, dat ik weet.

Er is geen jurisprudentie, laat staan wetgeving over het al dan niet terecht ingrijpen in reacties bij weblogs of forums. Mijns insziens mag de beheerder van een weblog ingrijpen als reacties over de schreef gaan, hoewel dat natuurlijk altijd discussies kan en zal opleveren. Wanneer gaat iets te ver? Geenstijl heeft daarover een heel andere mening dan een kattenblog bij web-log.nl.

Een mening verwijderen die on-topic en binnen de perken is, alleen maar omdat je het er als blogger mee oneens bent, gaat mij te ver. Als je je weblog, forum of site openzet voor anderen, dan geef je daarmee die anderen een bepaalde ruimte. Die kun je dan niet zomaar meer afpakken. Net zoals een winkelcentrum niet zomaar meer mensen eruit kan zetten, ook al is het gebouw privéeigendom.

Net als een winkelcentrum staat het een weblogger natuurlijk vrij om vooraf bepaalde grenzen aan te geven. Gaat iemand die grenzen te buiten (hoe arbitrair gekozen ook), dan kun je het bericht op die grond verwijderen. Wie “Het is verboden het met mij oneens te zijn” in zijn huisregels zet, zal vast niet veel reaguurders krijgen. Maar uiteindelijk is het wel jouw weblog en dus jouw huisregels. Hoe bekrompen of selectief mensen die ook mogen vinden.

Bij het Volkskrantblog van Satuka staat het mooi geformuleerd:

Je hoeft een medium dat naar jouw mening een eenzijdig beeld schetst niet te lezen of te bekijken. Je hoeft niet op een weblog te komen waar naar jouw idee niet genoeg ruimte wordt gegeven aan jouw mening, of waar de wijze waarop je die mening kenbaar maakt blijkbaar niet op prijs wordt gesteld. Maar je kan van die krant niet eisen dat jouw protestbrief wordt gepubliceerd. Je kan van een omroep niet verwachten dat ze jouw persoonlijke visie als leidraad nemen voor de invulling van hun programma’s. En je kan van die blogger niet eisen dat hij alles over zich heen laat komen. Laat staan dat hij zijn weblog volgens jouw persoonlijke regels (niet) modereert.

Maar blogger alib_bondon zegt juist:

Mijn blog is openbare ruimte. Mijn blog is een plein waar iedereen kan komen kijken naar en reageren op de beelden (stukken) die ik daar heb geplaatst. Ik wens geen gebruik te maken van de mogelijkheid om reacties te wissen of personen te bannen. Voor reacties wissen geldt één uitzondering: waar de privacy wordt geschonden, treed ik op.

Wat vinden jullie? Mijn server, dus schop er maar af wiens nick je niet aanstaat? Of alle discussie laten staan tenzij er grenzen uit het strafrecht overtreden worden?

Arnoud

Van forums verwijderd (geband) worden is een regelmatig terugkerend onderwerp hier. Logisch ook: de gemoederen lopen hoog op en dan wordt er al snel met juridische taal gegooid. Hier weer een lastige die we nog niet gehad hebben.

Eén van onze bezoekers had nogal ongezouten en vaak grove meningen gepost op ons forum. Vanwege taalgebruik en klachten van anderen is zij na een paar waarschuwingen tijdelijk geband. Na die ban kwam ze weer terug en begon alles van voren af aan. Toen hebben we haar permanent verbannen, zoals ook in ons reglement staat. Toen kwam ze vanaf een ander IP-adres terug met een andere usernaam, die we vervolgens ook weer opgeheven hebben. Nu schrijft zij: “ik wil alleen maar op het forum kunnen posten. Jullie bans zijn een schending van mijn vrije meningsuiting en ik ga daar stappen tegen ondernemen.”

Als site-beheerders heb je natuurlijk het recht om je site in te richten zoals je wilt. Maar als je je site openstelt voor anderen, dan kun je niet zomaar meer eenzijdig bepalen hoe alles verloopt. Je moet dan rekening houden met de belangen van je bezoekers.

Een goed huisreglement is dan van wezenlijk belang. Daarin zet je wat je wel en niet gewenst acht op je forum, en wat je gaat doen als mensen zich daar niet aan houden. Na een waarschuwing een tijdelijke en daarna een permanente uitsluiting is bijvoorbeeld een prima regeling. Zolang maar duidelijk is wat de regels zijn.

Desondanks kunnen forumbeheerders of moderators niet zomaar elk bericht om elke reden verwijderen of aanpassen. Iemands meningsuiting is beschermd, en er moet dus een geldige reden zijn om dat te doen. Bij illegale bijdragen (belediging, racisme, inbreuk op andermans rechten) is er evident zo’n geldige reden aanwezig. Reclame mag ook zomaar verwijderd worden. En berichten die off-topic zijn, kunnen verplaatst of eventueel verwijderd worden. Maar inhoudelijk ingrijpen bij on-topic discussies zou zeer uitzonderlijk moeten zijn.

Wie zich echter aantoonbaar misdraagt en bij herhaling de regels overtreedt, mag van een forum worden uitgesloten. Belooft hij dan beterschap, dan mag het forum hem terugnemen maar dat hoeven ze uiteraard niet te doen. Dat is dan de keuze van de beheerders.

Arnoud

De beheerder van een forum mailde mij:

Een van onze leden heeft gigantische ruzie gemaakt met zo ongeveer iedereen en daarbij onze huisregels zwaar overtreden. Wij hebben hem dan ook geband (verbannen). Maar de berichten hebben we laten staan, want mensen moeten kunnen lezen wat er is gebeurd. Hij eist nu dat wij alle berichten van en over hem verwijderen. Kan hij dat?

Uit de privacy-richtsnoeren blijkt dat de privacywet hier mogelijkheden biedt voor het met ruzie vertrokken ex-lid.

Elk bericht dat hij plaatste, is namelijk een “persoonsgegeven” omdat het te herleiden is tot deze specifieke persoon. Hij heeft dus het recht te beslissen wat er met dat bericht mag gebeuren.

Door het bericht te plaatsen, gaf het forumlid toestemming voor deze “verwerking” van persoonsgegevens. Anderen mochten het bericht, het persoonsgegeven dus, lezen en in hun reacties verwerken. Tot zover geen probleem.

Die toestemming kan echter op elk moment worden ingetrokken, en dat betekent dat men met de verwerking moet stoppen. Je kunt niet in het huisreglement iemand verbieden deze toestemming in te trekken. De door het ex-lid geplaatste berichten moeten dus in principe worden verwijderd als hij daarom vraagt. De enige reden om het te mogen laten staan, is als er een “eigen gerechtvaardigd publicatiebelang” is.

Zo’n belang kan bijvoorbeeld zijn dat door de verwijdering de discussie onbegrijpelijk wordt. In dat geval, zo zeggen de richtlijnen, kun je volstaan met de naam van de plaatser vervangen door [VERWIJDERD] of iets dergelijks. Tenzij de inhoud van het bericht zelf nog informatie over de plaatser bevat, dan zou die informatie moeten worden geschrapt.

Een advertentie op b.v. Marktplaats zou dus door het bedrijf verwijderd moeten worden als de plaatser daarom vraagt. Iemands recensie van een film op een forum voor filmliefhebbers ook. Zulke berichten kun je verwijderen zonder dat andere berichten daardoor onbegrijpelijk worden, en als dat kan, dan moet het ook.

Informatie verwijderen die in andermans berichten verwerkt is, is heel erg lastig. Deze verwerking was in het kader van een vrije meningsuiting. Verwijderen mag dan alleen als het echt absoluut de enige manier is om de inbreuk op de privacy van de originele poster (het ex-lid dus) te beëindigen. En dat zal vrijwel nooit het geval zijn.

Arnoud

Ik studeer aan de UvA en ik lees Geenstijl, maar dat laatste kan niet meer vanaf het netwerk van de eerste. Want wat blijkt, het Zookma project van de UvA kopieerde en publiceerde comments van diverse sites, met kennelijk de bedoeling daar allerlei analyses op te doen. Geenstijl roept, in haar geheel eigen stijl:

Sterker nog, een professor is op dit moment bezig op kosten van de belastingbetaler een heus bedrijfje op te zetten dat onze content en comments gaat verkopen aan de hoogstbiedende. Hoe dat werkt? Welnu, comments van commenters en onze content worden inclusief commentnaam en datum opgeslagen in een hele grote database. (voorbeeldje) Bij andere sites slaan de ‘wetenschappers’ ook emailadres en woonplaats op. Daar laten ze dan allerhande leuke statistiekjes op los. Vervolgens worden comments gerangschikt naar onderwerp. En de ‘wetenschappers’ gaan uw kritieken op -laten we zeggen- Wouter Bos of de Avro vervolgens verkopen aan Wouter Bos of de Avro. Maar dat MAG helemaal niet en dat PIKKEN we niet.

Comments zijn natuurlijk gewoon auteursrechtelijk beschermd, aangenomen dat mensen iets meer zeggen dan “wat een onzin”. De enige eis is tenslotte of iets origineel en creatief is. Je hoeft je werk niet te deponeren of vast te leggen. Zelfs een copyright notice is niet nodig.

Door ze te plaatsen op een site, geef je de eigenaar daarvan het recht ze op te nemen in die pagina en om ze aan andere lezers/bezoekers te laten zien. Daarbij kan de site natuurlijk in zijn reglement vastleggen dat zulke comments gemodereerd mogen worden, of zelfs verwijderd. Pardon, weggejorist.

Dat betekent echter nog niet dat die comments zomaar overgenomen mogen worden naar een andere site, ook niet voor wetenschappelijk onderzoek. Een citaat, een enkele comment, mag wellicht wel bij onderzoek of kritiek, maar gewoon de hele site leegtrekken gaat de grenzen van het citaatrecht te buiten. Zookma heeft dan ook de boel snel weggehaald en haar excuses aangeboden. EDIT: maar wel goed verstopt, helemaal onderaan de pagina in het lichtgrijs:

By mistake we served content and comments from the newssites that we track. This was a mistake for which we apologize.

Arnoud