Categorie: Informatiemaatschappij

Een minister voor Digitale Zaken heeft alleen zin als deze minstens evenveel doorzettingsmacht krijgt als de minister van Financiën. Dat las ik in een opinie bij iBestuur van de bekende Bert Hubert. Toevallig kreeg ik ook een aantal vragen hierover, dus laten we eens breder kijken: wat zou het toevoegen, een speciale minister over dit onderwerp?

Het onderwerp lijkt op de agenda te zijn gezet na onder meer een oproep aan informateur Plasterk van het Adviescollege ICT-toetsing. Ik ken de oproep voor een minister van ICT of minister van digitale zaken al langer (zoals deze oproep uit 2000). De onderliggende motivatie is hetzelfde: ICT is enorm belangrijk, er moet expertise en sturing komen dus een gezaghebbende autoriteit op ministerieel niveau is dan nodig.

Mijn voornaamste bezwaar is dat ICT niet een apart ‘ding’ is, zoals Defensie los staat van Infrastructuur en Waterstaat bijvoorbeeld. ICT wordt overal gebruikt, en expertise daarover moet dus overal aanwezig zijn.

In de oproep wordt nader gemotiveerd wat de taak van zo’n minister zou moeten zijn:

De minister voert rijksbreed de regie over versterking van de digitale capaciteiten van de overheid. Dit kan bijvoorbeeld door het CIO-stelsel verder te ontwikkelen, samenwerking tussen verschillende overheden te stimuleren, kaders te stellen voor ICT-projecten, het lerend vermogen van de overheid aan te jagen en kwaliteits- en financieringsnormen aan te reiken voor het onderhoud en beheer van ICT-infrastructuur.

Interoperabiliteit (technische samenwerking) en coördinatie van werkzaamheden is zeker van belang, en een stevig sturend iemand kan daar zeker het verschil maken. Dat weten we uit alle mogelijke standaardisatiegroepen. Elk ministerie heeft al een Chief Information Officer (CIO), met bindende bevoegdheden. Dat zou al een heel eind moeten helpen, al lijkt dat nog wat tegen te vallen hier en daar.

Hubert ziet één mogelijke oplossing:

Een minister van Digitale Zaken kan helpen, maar die moet dan wel evenveel macht hebben als de minister van Financiën. Misschien is het zelfs wel een idee de digitale minister bij dat ministerie onder te brengen, want ze zijn daar al gewend om iedereen stevig achter de broek te zitten.

Want inderdaad, als er één ding is waar alle ministeries naar luisteren dan is het wel naar Financiën. Gevoelsmatig vind ik ict niet hetzelfde als het financiële, maar organisatorisch zie ik wel hoe dat zou kunnen werken. Al blijf ik zitten met “MinFin is streng, dus als we de MinICT daar stoppen dan zal deze ook als streng worden ervaren”, wat geen vanzelfsprekendheid is.

Arnoud

China heeft een computersysteem van de Nederlandse krijgsmacht geïnfecteerd met geavanceerde spionagesoftware, meldt de MIVD dinsdag. Dat las ik bij Nu.nl. De impact lijkt beperkt maar de ontdekking is bijzonder genoeg. Het riep ook vele vragen op: is dit juridisch gezien bijvoorbeeld een oorlogsdaad?

Het achterliggende rapport is bij de NCSC te downloaden. De kern is dat de malware via een bekende kwetsbaarheid in FortiGate-apparaten van leverancier Fortinet binnendringt en toegang op afstand faciliteert. Technisch niet heel spannend, het is vooral opmerkelijk dat de MIVD hiermee naar buiten treedt én zo expliciet China aanwijst als organisator.

Is het nu oorlog? Niemand die het ziet, maar juridisch gezien is hier weinig over te zeggen. Er is namelijk niet echt een definitie van ‘oorlog’. In de Conventie van Genève van 1952 is staat bijvoorbeeld “any difference arising between two states and leading to the intervention of members of the armed forces”, oftewel het is oorlog als de strijdkrachten van twee landen tegen elkaar vechten.

De MIVD is deel van onze strijdkrachten en laten we aannemen dat deze malware ingezet is door de Chinese People’s Liberation Army Strategic Support Force, zeg maar hun cyberstrijdkrachten. Maar is dit een “interventie”, is hier sprake van gebruik van wapens?

Los daarvan: het is pas echt oorlog als minstens een van de twee landen dat vindt, of als een hogere macht (zoals de VN) dat verklaart. Daar is bij deze malware geen sprake van.

Arnoud

Een film die geheel met generatieve kunstmatige intelligentie (AI) was geproduceerd, kreeg in Korea voor het eerst auteursrechtelijke erkenning als ‘bewerkt werk’. Dat las ik bij de (Koreaanstalige) AI Times. Het is wereldwijd het tweede geval waarin een dergelijk werk wél voor auteursrecht in aanmerking kwam – de trend in het Westen is juist de andere kant op.

De film kwam vrijwel geheel via AI tools tot stand:

Bij de productie werd een aantal AI-programma’s gebruikt. Na het maken van scenario’s met grote taalmodellen (LLM) zoals ‘GPT-4’, ‘ClovaX’ en ‘GPT-3.5’, werden afbeeldingen gemaakt met behulp van ‘Midjourny’ en ‘Stable Diffusion’. Video’s zijn gemaakt met behulp van AI voor videocreatie, zoals ‘Zen 2’ en ‘D-ID’, en zelfs de stemmen van de personages zijn gemaakt met behulp van ‘Clova Dubbing’. Uiteindelijk is de muziek gemaakt met behulp van ‘Soundrow’.

Enigszins kort door de bocht kun je dus zeggen dat alles door AI is gegenereerd met alleen een aantal handige prompts van de regisseur. Dat was eerder bij de US Copyright Office niet genoeg, zo blijkt uit een beslissing uit december:

The Office stated that despite Sahni’s claim that the work includes some human creative input, the work is not registrable, as “this human authorship cannot be distinguished or separated from the final work produced by the computer program.”

In deze Amerikaanse visie gaat het erom wie de “traditional elements of authorship” heeft geïntroduceerd. Dat zijn zaken als wie de literaire of artistieke keuzes maakte, of bij beeld zaken als de belichtingstijd, hoek, compositie en dergelijke. In het werk van Sahni waren die elementen wel aanwezig maar kon niet worden gezegd of de mens dan wel de computer deze had geïntroduceerd.

De Koreaanse insteek lijkt hier sterk op, aldus het AI Times artikel:

Als elementen van het traditionele auteursrecht worden geïmplementeerd door kunstmatige intelligentietechnologie, wordt het auteursrecht niet erkend, maar hoewel mensen het kunstmatige intelligentieproduct hebben gewijzigd wat betreft selectie, rangschikking, enz., wordt het auteursrecht erkend als in beperkte mate.

Dit is voor mij eigenlijk hetzelfde argument, alleen dan andersom geformuleerd. Als je de menselijke bewerking van de AI-uitvoer kunt aanwijzen, en die bewerking brengt op zichzelf ook elementen van auteurschap in, dan heb je daar auteursrecht op. Is jouw bewerking en die van de AI niet te onderscheiden, dan kun je dus niet zeggen wie de maker was.

In Nederland bestaat deze constructie ook. Denk aan het creatief oppoetsen van een publiek-domeinwerk: dat geeft je ook auteursrecht op het opgepoetste resultaat (maar natuurlijk niet op het bronmateriaal). Ik zie geen reden waarom dit anders zou moeten werken als je een AI-werk ‘oppoetst’.

We komen dan terug bij de discussie over de invloed van de prompt waarmee het werk wordt gemaakt. Deze initieert het proces van genereren, maar met de mate van invloed op het creatieve gebeuren kun je veel kanten op. Ook bij een uitgebreide prompt die veel input geeft kun je nog fors verschillende resultaten krijgen, nog los van diensten als Midjourney die bij één prompt hoe dan ook meerdere resultaten genereren.

Dat laatste speelde begin 2023 toen werk van Kris Kashtanova werd afgekeurd voor (Amerikaans) auteursrecht met het argument dat Midjourney altijd meerdere beelden genereert en dus eigen creativiteit inbrengt bovenop de prompt. En omdat dergelijke creativiteit niet menselijk is, komt het werk niet voor auteursrecht in aanmerking.

De eigen creativiteit van Kashtanova zat enerzijds in de formulering van de prompt en anderzijds in de keuze van welke van de gegenereerde beelden moest worden gebruikt. Die laatste keuze is te weinig, en bij de formulering van de prompt zit het probleem dat je die niet echt terugziet in het werk zelf. En bij alle creatieve inbreng is nu eenmaal vereist dat je die in het werk zelf herkent.

Arnoud

 

 

YouTube stopt met zijn Premium Lite-abonnement in Nederland en België. Dat las ik bij Tweakers. Het gaf een nieuwe impuls aan een oude discussie: de gratis versie van Youtube komt met advertenties, mag je die nu blokkeren of niet? Ze zijn immers een deel van het inkomen van de content creator, maar waar staat in de wet dat het niet mag?

Al ongeveer sinds de eerste banner op internet (schijnbaar 1994) is er discussie over het mogen blokkeren daarvan. Ondertussen zijn we dertig jaar en drie boeken verder en is er nog geen juridische duidelijkheid. Dus laten we eens kijken of we een en ander op een rijtje kunnen zetten.

In de basis zijn advertenties de manier waarop de site-exploitant geld verdient waarmee de beoogde content wordt gerealiseerd. De juridische onderbouwing daarbij is nogal generiek: vrijheid van ondernemen is een grondrecht, dus als jij wil ondernemen via een gratis-met-advertenties model dan moet dat kunnen.

Soms wordt hierbij gesteld dat je ‘betaalt’ door advertenties te bekijken. Dat klopt niet, juridisch. Betalen doe je alleen met geld of, als je de term breed uitlegt, een andere tegenprestatie. Maar “ik laat jou advertenties erbij zetten” is niet hetzelfde als op zaterdag de buurman helpen verhuizen omdat hij je kat eten geeft tijdens je vakantie.

De redenen om advertenties te willen blokkeren zijn vaak te verdelen in drie categorieën:

1. Advertenties kunnen hinderlijk of gevaarlijk zijn, denk aan malware, overmatig knipperende onzin of afleiding zoals popups die niet zomaar weggaan.
2. Niemand kan je dwingen advertenties te ontvangen, want je kiest zelf wat je wil bekijken.
3. Er zijn genoeg andere manieren om geld te verdienen als creator (sponsoring, abonnementen) en/of niemand heeft het recht om geld te verdienen met advertenties.

De eerste twee argumenten gaan niet rechtstreeks in tegen het argument dat een ondernemer dit moet kunnen doen als deze dat wil. Het komt eerder neer op “de inkomstenderving die ik toebreng door het blokkeren is gerechtvaardigd vanwege belangen die ik heb”. De derde is juridisch gezien een noodzakelijkheidsargument: jouw grondrecht van ondernemen mag niet zo ver reiken dat je mijn blokkeren mag verbieden.

Beide zijn op zich legitieme argumenten om iemands grondrecht in te mogen perken. De discussie komt dan neer op een balans zoeken: mag je álle advertenties blokkeren vanuit angst voor malware, of moet er dan wel iets van een check voor malware tussen zitten, bijvoorbeeld?

En wat dat dwang-argument betreft: in 2012 blogde ik nog dat je het idee van toegang-met-advertenties zou kunnen zien als een overeenkomst met specifieke voorwaarde. Ik heb daar nog steeds geen tegenargument tegen gevonden.

Arnoud