Mensen op social media blijken AI ook te kunnen gebruiken om mijn cartoons aan te passen, aldus cartoonist Tjeerd Royaards in Villamedia (dank, tipgevers). Daarbij wordt zijn punt volledig omgedraaid én zijn naam blijft erbij staan, waardoor mensen makkelijk op het verkeerde been gezet kunnen worden. Mag dat?
Royaards vertelt:
Op 8 juni publiceerde ik een cartoon in Trouw over hoe extreemrechtse protesten een klimaat van angst en xenofobie creëren. Een stoet van demonstranten loopt door de straat. De voorste demonstrant draagt een grote prinsenvlag. Het uiteinde van deze vlag waait de hoek van de straat om en vervormt tot een kluwen giftige slangen, die een moeder en kind van kleur bedreigen. … In de eerste bewerking is de prinsenvlag veranderd in een regenboogvlag, en zijn de mensen van kleur wit gemaakt (…). In de tweede bewerkte versie vervormt de prinsenvlag tot een leeuw, waardoor een cartoon ontstaat die nationalisme verheerlijkt.De vraag is natuurlijk of dat mag. Het algemene antwoord is dat het er daarbij niet toe doet of er AI is gebruikt. Bewerken van andermans beeld gebeurt al ongeveer zo lang als er beeld is. Daar hebben we normen over (die Royaards ook noemt), met name het recht van parodie en het recht tegen verminking van je werk.
De afbeelding bij deze blog is het juridische standaardvoorbeeld: in het Deckmyn-arrest bepaalde het Hof van Justitie dat deze afbeelding van De Wilde Weldoener bewerken voor een politieke boodschap in principe mag. Daarbij is het niet verplicht om het werk er significant anders uit te laten zien en niet verplicht om duidelijk te maken dat het van een ander komt:
Het begrip „parodie” in de zin van deze bepaling dient niet te voldoen aan zodanige voorwaarden dat de parodie een ander eigen oorspronkelijk karakter vertoont dan louter duidelijke verschillen met het geparodieerde oorspronkelijke werk, redelijkerwijze aan een andere persoon dan de auteur van het oorspronkelijke werk zelf kan worden toegeschreven, betrekking heeft op het oorspronkelijke werk zelf of de bron van het geparodieerde werk vermeldt.Al die beperkingen maken het moeilijker om een goeie grap te maken, of een eigen politiek of ander maatschappelijk punt te maken. Juist de herkenbaarheid en verwarring (zoals een bombardement op het Smurfendorp) draagt daar aan bij.
Wel moet in het algemeen “een rechtvaardig evenwicht” worden gevonden tussen de belangen van de oorspronkelijke auteur en van degene die er een eigen uiting van maakt. Dat is een contextafhankelijke vraag zonder algemeen antwoord, maar het Hof van Justitie liet wél doorwegen dat “het belang van het verbod van discriminatie op grond van ras, huidskleur en etnische afstamming” hier zwaar weegt. Op grond daarvan kun je als cartoonist dus verbieden dat jouw werk wordt omgezet tot een parodie die dat verbod overtreedt.
Het grote probleem, en dat is wél AI-uniek, is de schaal en snelheid:
In het verleden was een geparodieerde cartoon duidelijk als zodanig herkenbaar, omdat het moeilijk was veranderingen in dezelfde stijl te houden en omdat deze veranderingen veelal werden gemaakt door mensen die beperkte kennis van beeldbewerking hadden. Maar als je cartoons met AI bewerkt, kan je met een druk op de knop elementen toevoegen die (bijna) naadloos bij mijn tekenstijl passen.Ik vraag me af of je dit als een contextuele factor mee moet nemen. Het traditionele antwoord is “nee”, omdat je elke afbeelding op zijn merites moet beantwoorden. En dat die dan snel met Gemini of heel langzaam en precies in Paint is gemaakt, is geen aspect van de afbeelding zelf.
Tegelijkertijd zie ik hoe het véél moeilijker en tijdrovender wordt om tegen al die parodieën op te treden. Het argument “geen parodie want snel uit AI” zou daarbij de rechthebbende helpen. Maar dat is oneigenlijk.
Arnoud
“geen parodie want snel uit AI” Een parodie veronderstelt menselijke creativiteit. Net zoals AI gegenereerde content niet zomaar onder auteursrecht valt, zou je niet kunnen zeggen dat AI gegenereerde content geen parodie kan zijn?
Natuurlijk, grijs gebied, want tussen plaatje voeren aan Grok met de prompt ‘maak dit un-woke’ en vijf pogingen doen met verschillende prompts en eigen Paint retouchering zit verschil.
Een parodie hoeft geen eigen, oorspronkelijk werk te zijn. Het punt is dat je een grap wil maken met andermans werk, niet dat je kunst of literatuur gaat maken. Dus een snelle “Grok maak dit unwoke” is genoeg, mits het grappig is om dat te doen.
Ik ben nieuwsgierig in hoeverre morele rechten op het originele werk hier een rol (kunnen) spelen. Zit er een spanningsveld tussen het recht op parodie aan de ene kan en het morele recht aan de andere kant en waar ligt dan het omslagpunt, en in hoeverre speelt gebruik van AI en de ethische en morele vraagstukken daarachter dan ook nog een rol.
zou je in dit soort zaken als auteur iets kunnen rond het thema “smaad” omdat je in verband wordt gebracht met discriminatie (de regenboogvlag) of denkbeelden van extreem rechts?
Eerst en vooral, ik vind het hardstikke leuk om dit soort parodieen te maken via AI. Maar ik wil daar wel toestemming voor hebben, of anders post ik het alleen op dezelfde media als het origineel. Zo heeft Facebook de groep Foto’s bewerken waar mensen hun eigen foto’s plaatsen en vragen of deze bewerkt kunnen worden. Da’s leuk, hoewel ik lang niet iedere foto wil bewerken. (Ik wil geen kinderen of overleden mensen bewerken.) Maar verder is het leuk om te doen en zijn sommige bewerkingen gewoon hilarisch. 🙂
Maar goed, ik gebruik AI al vrij lang voor het produceren van beeldmateriaal, omdat ik als software ontwikkelaar regelmatig afbeeldingen in mijn werk moet verwerken. Stockfoto’s komen vaak met een prijsje die boven mijn budget liggen. En vroeger gebruikte ik Poser Pro en Eon Vue om dit soort afbeeldingen te maken, waarbij mijn computer dus uren aan het renderen was. Nu heb ik afbeeldingen binnen een minuut. Net zoals AI mij helpt om betere code te schrijven door mijn code aan de AI voor te leggen en zien of het beter kan. En dan beslissen of het goede verbeteringen zijn.
Ik kan mij ook voorstellen hoe AI in andere beroepen goed werk kan doen. Het idee is dat het bijvoorbeeld juristen kan vervangen omdat de AI dat werk ook kan doen. Jammer alleen dat AI kan hallucineren en dus foute antwoorden kan geven, maar ik kan zien hoe AI voor een goede jurist goed kan werken. Het kan veel zoekwerk besparen, zolang je de resultaten maar controleert.
Zo heb ik Gemini gevraagd om deze blogpost te controleren op onjuistheden. 😀 De blogpost van ICT-jurist Arnoud Engelfriet is juridisch gezien zeer nauwkeurig en bevat geen feitelijke onjuistheden wat betreft het auteursrecht en de rechtspraak. is het antwoord. 😉 Maar de AI geeft ook tegenargumenten!
- 1. Misbruik van de parodie-exceptie (Doelverschuiving)
- 2. Schending van het Persoonlijkheidsrecht (Art. 25 Auteurswet)
- 3. De aard van de techniek is wél een juridische factor (Stijlnabootsing)
- 4. Onrechtmatige Daad (Artikel 6:162 BW)
Daarbij benoemt het vooral: Juist doordat de AI-bewerking naadloos aansluit bij de stijl van Royaards én zijn naam erbij blijft staan, worden de lezers direct misleid. Het publiek denkt dat Royaards zélf een racistische of extreemrechtse cartoon heeft getekend. Dit brengt acute en ernstige schade toe aan zijn professionele eer en naam. Dit weegt in een belangenafweging (het ‘rechtvaardig evenwicht’) extreem zwaar, zwaarder dan de vrijheid van meningsuiting van de AI-knutselaar.En ook dit: Het bewust verspreiden van een bewerkt beeld met de naam van de oorspronkelijke maker er nog op, met als doel verwarring te zaaien of de maker in een kwaad daglicht te stellen (reputatieschade), is simpelweg maatschappelijk onzorgvuldig. Het is een vorm van ‘framing’ of laster die losstaat van het auteursrecht.
Gemini concludeert dan ook: Waar Engelfriet de situatie bekijkt door de klassieke, ietwat droge bril van het auteursrecht (waar veel mag onder de vlag van parodie), kun je met goede juridische papieren betogen dat de AI-bewerkingen van Royaards’ werk de grens van de parodie ver overschrijden. Het naadloos imiteren van iemands stijl met AI, gecombineerd met diens naam en een omgedraaide politieke boodschap, is een directe aanval op de reputatie van de maker, en dat hoeft een auteur (ook volgens de Europese grondrechten) niet te pikken.
Maar is onze favoriete Jurist het daar ook mee eens? 🙂
Ik denk dat het incorrect is om de naam van de cartoonist er zonder enige kwalificatie onder te laten staan. Zet er iets als “Parodie gebaseerd op een cartoon van Royaards” onder.
Gemini maak wel een denkstap gebaseerd op de intentie van de parodist. Is het wel de bedoeling geweest van de parodist om bepaalde politieke overtuigingen aan Royaards toe te schrijven of wilde de parodist gewoon een cartoon die de eigen overtuigingen weergaf?
Een parodie/variant op een specifiek werk is geen stijlnabootsing (waarin andere werken in dezelfde stijl als van een bepaalde auteur gemaakt worden), maar een (lichtelijk gewijzigde) variant op dat specifieke werk. Over de boeg van de vraag of stijlnabootsing (al dan niet met behulp van A.I.-tools) onrechtmatig is, kom je er dus niet echt uit. Gemini stuurt je hier met goed klinkend argument het juridische bos in.