Ius Mentis

Een lezer vroeg me:

De drone van de buurman hangt soms minutenlang stil boven ons terras en maakt een irritant zoemend geluid. Laatst schrok mijn postduif tijdens het uitvliegen van de drone en is ertegenaan gevlogen, waardoor het apparaat neerstortte en beschadigd raakte. Nu stelt de buurman mij aansprakelijk voor de schade aan zijn drone. Ben ik inderdaad verantwoordelijk voor wat mijn duif heeft gedaan, of had hij daar helemaal niet mogen vliegen?

Allereerst: het is juridisch onduidelijk of een drone boven terrein van de buren mag zijn. Art. 5:21 lid 3 BW bepaalt dat je geen bezwaar mag maken tegen vliegtuigen boven je grond, maar onduidelijk is of een drone ‘vliegt’ in de zin van dat artikel. De aparte droneregels voor kleine drones verbieden ook niet het vliegen op andermans terrein.

In 2017 werd een man veroordeeld tot schadevergoeding voor het met de luchtbuks neerhalen van een irritante drone op zijn terrein. Die schade werd wel gematigd omdat de buurman óók onrechtmatig bezig was, maar daarbij woog zwaar dat de drone een camera had en daardoor de privacy schond. Een stuk speelgoed zonder camera is daarmee wezenlijk anders.

Maar dan de hoofdvraag. Je duif vliegt tegen een drone en die gaat stuk. Hiervoor moeten we artikel 6:179 BW van stal (pardon, til) halen, en onder juristen is dat berucht vanwege de dubbele ontkenning:

De bezitter van een dier is aansprakelijk voor de door het dier aangerichte schade, tenzij aansprakelijkheid (…) zou hebben ontbroken indien hij de gedraging van het dier waardoor de schade werd toegebracht, in zijn macht zou hebben gehad.

In gewone taal: als hoofdregel ben je aansprakelijk voor alle schade die je dier aanricht (“risico-aansprakelijk”). Het maakt daarbij niet uit of je had kunnen ingrijpen. Zoals bij de postduif: die vliegt uit zichzelf, de vluchtlijn is zuiver toeval maar er is wel schade door ontstaan. Dus betalen.

Die dubbele ontkenning komt neer op “De bezitter is niet  aansprakelijk als hij de gedraging van het dier in zijn macht zou hebben gehad en bewust zou hebben toegelaten”. Als je hond uit schrik een overvaller bijt, ben je niet aansprakelijk want dat zou je ook niet zijn als je dan het commando “bijt hem” had gegeven – binnen de kaders van noodweer. Hier gaat dat niet op: bewust je duif een drone laten aanvallen is geen noodweer.

En ja, ik weet dat je een duif niet kunt dresseren om aan te vallen (Skinner’s experiment daargelaten). Rond 2016 experimenteerde de Nederlandse politie met roofvogels om drones te onderscheppen, maar dat heeft tot niets geleid.

Arnoud

De Nederlandse politie heeft per abuis gevoelig materiaal uit een onderzoek gelekt aan een persoon. Dat meldde Tweakers afgelopen weekend. Toen die persoon die gegevens niet wilde verwijderen, heeft de politie de man aangehouden en zijn woning doorzocht. Raar verhaal.

De politie legt zelf uit in een persbericht:

In verband met een ander lopend onderzoek bij de recherche nam de verdachte op donderdag 12 februari contact op met de politie, omdat hij beelden in bezit had die mogelijk relevant zijn voor dat onderzoek. De agent die contact had met de man, besloot een link te sturen waarmee de man de beelden kon uploaden. Door een vergissing werd niet een uploadlink, maar een downloadlink gedeeld, waardoor de man de mogelijkheid had om vertrouwelijke politiedocumenten te downloaden.

Nadat de man een en ander ook daadwerkelijk had gedownload, kreeg hij een sommatie te stoppen en de data te verwijderen. Zijn reactie: “daar wil ik wel wat voor terug”. Ik weet niet wat hij had verwacht maar hij kreeg een arrestatieteam.

De politie gooit het daarbij op computervredebreuk, wat bij mij vele, vele wenkbrauwen van hun stoel liet vallen:

Als je een downloadlink toegestuurd krijgt, terwijl je weet dat je een uploadlink zou moeten krijgen, er duidelijk gezegd wordt vervolgens niet te downloaden en ervoor kiest de bestanden toch te downloaden, dan maak je je mogelijk schuldig aan computervredebreuk. De ontvanger kan namelijk redelijkerwijs aannemen dat de downloadlink en de bestanden die daarmee gedeeld worden, niet voor hem bedoeld zijn.

Nu is de definitie van computervredebreuk erg breed, maar dit voelt toch wel als erg ver oprekken. Heel misschien als het downloaden pas gebeurde nádat de agent belde met “oeps dat was de verkeerde link”. Maar als ik een link verwacht, een link krijg en daarop klik, dan zie ik niet hoe ik ergens binnendrong.

Een serieuzer vraag voor mij is waar die meneer stond zodra hem duidelijk was dat hij iets had gedownload dat vertrouwelijke politiegegevens betrof. Staatsgeheimen zijn dat niet, en schending van het ambtsgeheim (art. 272 Sr) is het ook niet want meneer is zelf geen agent. De Wet politiegegevens bevat geen bepalingen voor onbevoegde niet-agenten.

Diefstal van gegevens kennen we in twee smaken:

1. Aftappen (art. 139c Strafrecht). Dit hangt hier op de wederrechtelijkheid, die ontbreekt als je de indruk wordt gegeven dat je er bij mag.
2. Gegevensdiefstal sec (art. 139g Strafrecht), dat vereist dat de gegevens niet-openbaar zijn én dat deze door misdrijf verkregen zijn. Dat laatste speelt hier niet.

We komen terug bij de vraag wat deze meneer mocht vermoeden toen hij die link kreeg. Bij Tweakers lees ik een intrigerende comment van iemand met mogelijk insider knowledge:

[Dit systeem is een applicatie van Seeburger en] is een gedrocht van een programma. Om te downloaden en te uploaden moet je eerst een map maken en je geeft dan Download en upload permissies. [Die knoppen staan naast elkaar] … In een zaak kan je dus meerdere Upload permissies maken zodat alle beelden in een map komen. Maak je per ongeluk een Download permissie dan kan de persoon met de link alles downloaden uit die map.

Er is dan dus geen downloadknop an sich. Je krijgt een map te zien, en je kunt daar dingen naar uploaden en/of uit downloaden. Achteraf is het natuurlijk makkelijk oordelen “je mag niet klikken”. Maar een map is in onze mentale computermodellen een container, geen brievenbus. Wanneer iemand een link opent en een mappenstructuur ziet, activeert dit onmiddellijk de verkenningsdrang.