Een lezer vroeg me:
Als ik met een bedrijf of instantie bel, krijg ik regelmatig een bandje met de mededeling ‘dit gesprek kan worden opgenomen voor trainingsdoeleinden’. Nu vond ik dat nooit zo’n probleem; ik ging ervan uit dat het dan eventueel in een beoordelingsgesprek met de helpdeskmedewerker werd besproken. Maar met de komst van AI vraag ik me af of mijn stem en informatie ook worden gebruikt om AI-modellen te trainen. Is zo’n mededeling voldoende toestemming, of moeten bedrijven dat expliciet melden en een opt-out bieden?Nee, natuurlijk niet.
Wie persoonsgegevens verwerkt, moet duidelijk zijn over waarvoor zij persoonsgegevens verzamelt en gebruikt. En de betekenis die mensen redelijkerwijs aan zo’n mededeling geven, doet er daarbij toe.
“Gebruik voor trainingsdoeleinden” is al sinds jaar en dag een geaccepteerde standaardfrase bij telefonische gesprekken met organisaties. Iedereen heeft daar een beeld bij, en hoewel er vast verschillende invullingen van zijn, komt het altijd neer op iets zoals de vraagsteller zegt. De organisatie wil leren van het gesprek om daar iets mee te verbeteren. En dat is prima.
Sinds we genAI hebben, is er een schreeuwende behoefte aan meer content om die dingen op te trainen. Gesprekken met echte klanten zijn daarbij waardevol bronmateriaal, dus ik begrijp dat men dat zou willen hebben. Maar je komt er écht niet mee weg als je die gaat gebruiken met enkel de opmerking “we zeggen toch training haha”. Dat is simpelweg niet wat mensen verwachten bij die term.
Dit is ook nader uitgewerkt in de EDPB richtsnoeren inzake transparantie (uit 2018) over privacyverklaringen. In punt 10 staat:
Met betrekking tot complexe, technische of onverwachte gegevensverwerkingen is het standpunt van de WP29 dat verwerkingsverantwoordelijken, behalve de door artikel 13 en 14 voorgeschreven informatie (die later in deze richtsnoeren zal worden behandeld) te verstrekken, ook afzonderlijk, in ondubbelzinnige taal, zouden moeten uitleggen wat de belangrijkste gevolgen van de verwerking zullen zijn.Ineens je gesprekken gebruiken voor AI-training is ‘onverwacht’, en is dus niet toegestaan als rechtvaardiging voor een beroep op gerechtvaardigd belang.
Natuurlijk kun je dit in je privacyverklaring uitgebreid uitleggen. Maar dan nog: de mededeling in het gesprek blijft hetzelfde, en de verwachtingen van mensen blijft dat dus ook. Dat maakt dat ze niet verder hoeven te lezen in die verklaring om te zien wat “training” betekent, zodat je nadere uitleg toepassing mist.
Wie zoiets wil doen, moet dus beginnen met een zin als ‘Dit gesprek kan worden opgenomen om onze medewerkers te trainen en onze AI-systemen te verbeteren. Meer informatie vindt u in onze privacyverklaring.’ Daarin moet vervolgens concreet staan wat dat verbeteren inhoudt, welke gegevens worden gebruikt en of andere partijen toegang tot de gesprekken krijgen. Dit los van of de verwerking überhaupt rechtmatig is, maar zónder die mededeling kan het in ieder geval niet.
Arnoud
Kleine sidestep; wat zou een duidelijke en correcte zin zijn voor organisaties waarbij de medewerkers regelmatig met de dood worden bedreigd?
Vanwege veiligheidsredenen worden gesprekken opgenomen.
Heeft iemand zicht op of en hoe de toezichthouder bezig is met zulke zaken?
Om even een parallel te trekken met de AFM. Lees net op de NOS dat PostNL aantoonbaar geregeld brievenbussen niet leegt, de wettelijke SLA niet haalt, initieel ontkent tot geconfronteerd met overweldigend bewijs en “[Dat] [de[ toezichthouder [..] echter geen zicht [heeft] op regionale verschillen.” Die regionale verschillen zijn door regionaal onderzoek met 150 trackers prima evidence based in kaart gebracht.
Ik vrees iets vergelijkbaars bij deze casus en het optreden van toezichouder AP, maar goed, ik weet het niet. Ik heb eigenlijk de verwachting dat ieder bedrijf al een STT-oplossing heeft staan.
Een zeer belangrijke vraag lijkt me ook:
mag een bedrijf na de melding “dit gesprek kan worden opgenomen voor trainingsdoeleinden” het hele gesprek transcriberen (audio omzetten naar tekst, eventueel zonder ai) en die tekst dan aan mijn profiel hangen, zodat deze bij het volgende telefoontje gelezen kan worden door de telefonist(e) die ik dan aan de lijn heb.
Ik verwacht (denk) dat ze dat vaak doen, maar ik verwacht het niet op basis van de tekst (die aangeeft dat ze de audio opnemen en bewaren en dus alleen terug kunnen luisteren).
Ik denk niet dat ze dat doen, want de call-center medewerker heeft toch geen tijd om de transcriptie van het vorige gesprek te lezen…
Probleem met die telefoongesprekbandjes is gebrek aan reële opt-out die je wel moet bieden. Alleen die mededeling volgens de formulering van Arnoud over de lijn slingeren vind ik daarom te beperkt: je hebt geen aanknopingspunten hoe je opt out kunt doen of waar je überhaupt het genoemde beleid vindt. Op zijn allerminst moet je de tekst dus nog langer maken met “, die u vindt op kort.url/privacy”
Met de manier van opt out moet je denk ik ook nog meewegen hoe vrij de keus is van mensen om dit callcenter te bellen. Bellen is toch ook vaak een last resort omdat je via andere routes je probleem niet opgelost krijgt, bijvoorbeeld aanspraak op je rechten uit een overeenkomst. “Mij nie bellen” als je niet in een trainingsset wilt belanden is dan geen afdoende oplossing.
Je hebt geen opt-out recht voor verwerkingen in het algemeen? Onder artikel 21 AVG heb je dat op basis van persoonlijke zwaarwegende omstandigheden, maar dat is echt niet in ieder geval van toepassing.