Een overheidsautoriteit heeft de afgelopen twee jaar honderden keren terroristische inhoud offline laten halen, las ik bij Nu.nl. Het gaat om de Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM) die sinds 2023 hiervoor aangesteld is, maar waar maar weinig mensen van gehoord hebben.
Nu.nl vond 330 van zulke bevelen onder de Uitvoeringswet verordening terroristische online inhoud (Uitvoeringswet TOI) in een WODC rapport dat begin deze week uitkwam. Die wet komt weer uit een EU-verordening uit 2021, die in artikel 3 bepaalt:
De bevoegde autoriteit van elke lidstaat heeft de bevoegdheid om een verwijderingsbevel uit te vaardigen op grond waarvan aanbieders van hostingdiensten terroristische inhoud moeten verwijderen of de toegang daartoe in alle lidstaten moeten blokkeren.Wat zulke inhoud is, is dan weer gedefinieerd in Richtlijn 2017/541. Kortweg inhoud die aanzet tot terroristische misdrijven of die verheerlijkt. (Ook van zulke misdrijven is een definitie, die heel aardig overeenkomt met “aanslagen plegen om regering of bevolking bang te maken of dingen te laten doen”.)
Eraf dus, als een hoster dat bevel krijgt, en wel “zo spoedig mogelijk en in elk geval binnen één uur na ontvangst”. Geen discussie, niet eerst bij de rechter de voors en tegens wegen: offline, en daarna eventueel de discussie. Effectief, ongetwijfeld, maar wel veel handwerk voor de ATKM.
Hostingbedrijven kunnen verplicht worden om maatregelen tegen het uploaden van zulke content te nemen, als zij in een jaar minstens twee keer zijn bevolen het weg te halen. De ATKM heeft die bevoegdheid nog nooit ingezet, “met name vanwege het ontbreken van een helder en uniform kader voor de inzet van dit instrument en het beoordelen van de genomen maatregelen”.
Ook is er het probleem dat veel content in een grijs gebied zit, zodat de autoriteit niet ondubbelzinnig dat bevel kan geven. ‘Gewone’ takedownverzoeken mag men ook doen (dat mag iedereen) maar is nog nooit gebeurd.
Arnoud
Een bevoegdheid niet inzetten “vanwege het ontbreken van een helder en uniform kader voor de inzet van dit instrument en het beoordelen van de genomen maatregelen” voelt wat gekkig. Als je een bevoegdheid nooit inzet, volgt er per definitie nooit bezwaar, beroep en een rechterlijke uitspraak en komt er nooit duidelijkheid, of hoe werkt dat (bestuursrechtelijk)?
Er zijn juist 330 bevelen geweest die elk achteraf hadden kunnen worden aangevochten? “minstens twee keer zijn bevolen het weg te halen” lijkt me verder weinig ambigu.
Ik lees twee verschillende bevoegdheden:
1) bevel tot verwijderen (reactief weghalen) 2) opleggen verplichting om maatregelen tegen het uploaden van zulke content te nemen, als zij in een jaar minstens twee keer zijn bevolen (zoals onder 1) het weg te halen (proactief voorkomen).
Het is bij een bestaand bericht vrij duidelijk wanneer er grenzen worden overschreden (en de platformgrenzen worden vaak eerder overschreden dan die van de “bevoegde autoriteit.)
Maar nu moet een overheidsorganisatie criteria gaan opstellen voor het filteren van berichten door een derde partij. Met de randvoorwaarde dat de overheid niet onnodig mag ingrijpen in de vrijheid van meningsuiting. Ik kan begrijpen dat de ATKM die tweede bevoegdheid alleen toepast bij problematische platforms, zeker omdat in de praktijk blijkt dat veel van de meldingen over bestaande berichten al door de platforms zelf gesignaleerd en afgehandeld zijn.
Ja, dat klinkt logisch. Maar wat me verbaast: men heeft dus die bevoegdheid, maar geen ‘helder en uniform kader’ om naar te handelen indien nodig. Dat kader maak je (idealiter) vooraf. Als er nu zo’n problematisch platform opduikt, kan men dan alleen reactief (en repetitief) handhaven zonder die tweede bevoegdheid effectief in te zetten (tot die kaders er alsnog zijn)? Die kaders zullen er niet in een dag of 2 zijn. Dat neigt voor mij tot die tijd dan de facto naar dweilen met de kraan open.
De kraan staat niet zo hard open met 100-150 aanwijzingen to verwijdering per jaar… Maar je hebt gelijk dat een proactieve organisatie aan een kader werkt zodra duidelijk is dat er een tweede bevoegdheid komt. Trek nu je eigen conclusies over de ATKM en alle kaderstellende ambtenaren in het betreffende ministerie.