Via Linkedin:
Je kent het wel, de winkels met die kleine displaytjes waar de prijs van het product op staat. Familielid ziet een product met een prijs van 127 Euro, denkt van “Ik koop ‘m”, en loopt ermee naar de kassa. Maar even later bij de kassa blijkt de prijs opeens 147 Euro te zijn. Net in die paar minuten is de prijs aangepast! (zowel bij de kassa als op het displaytje). Hoe zit dat juridisch?Juridisch gezien koop je in een winkel op het moment van afrekenen. Niet zodra je het product pakt – terugleggen mag immers altijd. Bovendien eist de wet dat je je aanvaarding mededeelt aan de winkel, en eerder dan bij de kassa kan dat eigenlijk niet.
(Ook vind ik een mooi argument dat als je bij het pakken al de koop sluit, je niet meer kunt stelen. Door de koop te sluiten met product in de hand, wordt je eigenaar. Dat je nog moet betalen, staat daar los van. Oftewel: het delict winkeldiefstal is onmogelijk. Dat kan niet waar zijn.)
Dat wil echter niet zeggen dat alleen de prijs bij de kassa bindend is. De winkel doet namelijk het aanbod in het schap. Dit is het, dit kost het. En als die prijs geen rare prijsfout bevat, dan is dat de prijs waar de winkel zich op committeert. Die kan men dan niet bij de kassa meer wijzigen, ook niet als op een bordje of in de voorwaarden staat van wel. Aanbod is aanbod.
Een aanbod kan echter vervallen zolang het niet is aanvaard. En de winkel kan het herroepen, tenzij er een termijn bij staat of het anderszins als onherroepelijk geldt (art. 6:219 BW). Vanuit dat perspectief kan de winkel dus de prijs aanpassen en daarmee het oude aanbod doen vervallen. Dat geldt dan ook voor wie nog niet afgerekend heeft.
Arnoud
Zou de analyse anders uitvallen bij een tankstation waar de prijs tijdens het tanken veranderd? Brandstof kan je immers niet meer terugleggen.
Je zou zeggen dat voor wat er al in je tank zit voor de prijsupdate de oude prijs geld, en alles daarna voor de nieuwe prijs gaat. Dit zou alleen wel verwarrend kunnen zijn voor de consument, die vanwege de geadverteerde prijs juist naar dit tankstation gegaan is en begonnen is met tanken.
Ik heb wel eens zo’n prijsverandering tijdens het tanken meegemaakt. Wat er toen gebeurde was dat de nieuwe prijs op het grote bord langs de wegbij de ingang van het tankstation en op de andere pompen zichtbaar werd, maar mijn tankbeurt werd volgens de oude prijs afgerekend.
Rest natuurlijk de vraag wat geldt als de prijs verhoogd wordt tussen het moment waarop je beslist om te gaan tanken als je langs rijdt en de prijs op het grote bord ziet en het moment dat je de slang uit de pomp pakt en feitelijk begint te tanken.
Specifiek bij brandstof zie ik wel wat in het argument dat je dat al koopt bij het tanken, precies omdat je dat niet terug kunt leggen. Het kan dan niet anders dan dat die van jou is geworden, dus heb je ‘m dan al gekocht. En dan is een wijziging tijdens het tanken dus te laat. Maar staat op het grote bord bij de ingang prijs A en op je pomp prijs B, dan geldt prijs B.
Hele andere vraag en eerlijk gezegd off-topic. Maar werd getriggerd door benzine pomp, het zit al in je tank en betalen:
Een aantal jaren terug had ik bij het tankstation mijn auto vol gegooid (ca 80 euro) en bleken ze toen ik binnen kwam om af te rekenen een pin-storing te hebben. Ik had zoalos altijd contant geld bij me 260 euro in de vorm van een 200 biljet en 60 euro klein.
De reactie van het tank station: dan moet u een machtiginbg afgeven, want op de pomp staat dat wij geen biljetten van 200 euro accepteren.
Mijn reactie daarop was: op diezelfde pomp staat ook dat ik met pin kan betalen en dat niet. Dus dat bordje klopt sowieso al niet.
Daarop beriep hij zich op overmacht, waarop ik aangaf dat hij dan ook op basis van overmacht 200 euro biljetten kon accepteren. Ik heb een wettelijk betaal middel en zit net zo goed in een situatie van overmacht wanneer zij integenstelling tot wat ze aangeven geen pinbetaling (kunnen) accepteren.
Uiteindelijk heeft hij het schorrevoetend geaccepteerd omdat de hele rij zich tegen hem keerde, maar wat zegt de wet nu eigenlijk hierover?
Ik weet dat ze biljetten mogen weigeren, maar kunnen ze achteraf een betalingsvorm als machtiging afdwingen en vast houden aan geen 200 euro biljetten, wanneer een door hun geadverteerde methode niet beschikbaar is?
Jouw redenering volgend, betekent dit dat het dus onmogelijk is om benzine te stelen omdat je gelijk eigenaar bent?
Nee, je bent niet direct de eigenaar, maar je bent de koopovereenkomst al aangegaan. Dat is iets anders.
Als je een koopovk bent aangegaan én je daarna in bezit bent gesteld van de zaak, dan ben je toch eigenaar geworden? Er is dan een geldige titel (de ovk) en er is geleverd door een beschikkingsbevoegde (de winkel). Wanneer je betaalt, is niet relevant bij de eigendomsoverdracht.
Dat klopt. Maar het zal wel flessentrekkerij opleveren (art. 326a Sr) als je het vaker doet. Ik zie hoe dit problematisch is. Maar als je de benzine pas koopt bij het afrekenen, hoe moet je dan de getankte benzine ooit teruggeven?
Heeft iemand die ’s nachts met een bivakmuts zijn tank volgooit een aanbod aanvaard om een koopovereenkomst aan te gaan? Ik denk het niet, dus zo iemand wordt ook niet direct eigenaar.
Wat ik zo snel online vind suggereert dat benzinepompen de prijs technisch niet kunnen aanpassen terwijl de slang uit de houder is, dus dat maakt het probleem academisch.
Maar het lijkt me simpel: Jij hebt de oude prijs aanvaard en zij hebben geleverd. Contract gesloten. Dus ben je niet meer verschuldigd dan de oude prijs.
Ze mogen natuurlijk halverwege je tank stoppen met leveren tegen de oude prijs, jullie hadden geen einde afgesproken.
Hoe zit het dan als men met de smartphone een foto maakt van de prijs bij de schap en daarna dit toont aan de kassa? Geldt dan de prijs van de schap?
Dat bewijst toch alleen dat dat ooit de aangeboden prijs was. Het neemt niet weg dat het aanbod vervallen is voordat jij het geaccepteerd had (door bij de kassa af te rekenen).
Mogelijk is dit wel iets anders bij sommige grote elektronica ketens. Voor sommige grotere dingen kan je daar op de vloer een factuur laten maken welke je vervolgens bij de kassa betaald. Als je die factuur een eigen expliciete geldigheidsduur heeft, dan kunnen ze die niet zomaar intrekken.
Om het helemaal academisch te maken, wat als je met een getuige een filmpje maakt bij het schap het product pakt, de prijs filmt en op de film hard in de winkel roept ‘ik aanvaard dit aanbod’. Dan heeft aanbod en aanvaarding plaats gevonden op basis van de oude prijs.
Dat gaat niet op want het ‘aanvaarden van aanbod’ moet natuurlijk wel van twee kanten komen. De andere helft van het aanvaarden van dat aanbod is precies wat er bij de kassa gebeurt.
Het prijskaartje is een aanbod. Dat ze het aanbod wijzigen bij de kassa en zeggen dat dat kan omdat je nog niet geaccepteerd hebt doet niets af van het feit dat als je een prijs bij een artikel zet dat een aanbod is.
Waar staat dat je dat bod alleen bij de kassa kan aanvaarden?
Bij de lokale super staat dat in ieder geval niet in de voorwaarden.
Een voorwaarde zoals wijze van aanvaarding kan ook prima uit de gewoonte volgen. Het is al sinds de uitvinding van de supermarkt de gewoonte dat je naar de kassa gaat. Niet dat je willekeurige medewerkers aanspreekt en zegt “deze wil ik graag”.
Maar als de acceptatie bij de kassa voor een andere prijs (wederprestatie) is dan het aanbod, dan is er geen overeenkomst ontstaan.
Het accepteren van het aanbod in het maatschappelijk verkeer is toch het uit het schap tillen van het aanbod en je naar de kassa bewegen om af te rekenen? Het afrekenen is geen overeenkomst, het is een verbintenis uit de overeenkomst die ontstaat wanneer er in je hoofd wilsovereenstemming ontstaat en je het product pakt.
Het argument dat er dan geen diefstal meer kan plaatsvinden snap ik niet volledig. Juist het oogmerk om wederrechtelijk toe te eigenen is van belang bij diefstal. De intentie om te betalen, als die aantoonbaar is (zie het tankgeval van laatst, aantoonbaar willen betalen), is er geen diefstal.
In het academische geval van product gepakt, foto van lage prijs gemaakt, cash op toonbank neergelegd conform aanbod en weglopen langs de beveiliger, maar dan tegengehouden worden. Dan sta je m.i. in je recht, los van de kassaprijs op het moment van je route vervolgen. Geen diefstal en koop gesloten.
Niet gedekt in dit voorstel is de situatie van kennelijk onjuiste geadverteerde prijs. In dat geval (help me, juristen) is er wel een overeenkomst ontstaan. Alleen heeft de verkopende partij, de aanbiedende partij het recht op op een later moment in de tijd (dat kan natuurlijk ook milliseconden later zijn) om de overeenkomst terug te draaien. Dan zal of de beveiliger, of de kassamedewerker, wel een meester in de rechten moeten zijn om dat op het juiste moment aan je uit te leggen. En, zoals Claude me vertelt, het is wellicht niet verstandig om lastig te gaan doen op dit soort zaken, wanneer de wederpartij de politie aan het bellen is. Die typing monkey heeft het prima begrepen 😉
Ik twijfel dus of je dan accepteert, al is het maar omdat je aanvaarding de winkel dan nog niet bereikt heeft. “Deze wil ik graag” is iets dat je pas bij de kassa zegt of laat blijken. Op grond waarvan mag je trouwens terugleggen als je aanvaardt bij het pakken uit het schap?
Het punt met diefstal is dat iedereen dan zegt, deze heb ik gekocht door te pakken uit het schap. Bewijs maar dat dat niet mijn intentie is. En omdat je het al hebt gekocht door te pakken, is het niet betalen een civielrechtelijke kwestie geworden. Ik zie geen objectief kenbaar verschil tussen een dief die het pakt en een shopper die het pakt.
Geldt zelfscannen als aanvaarding?
Dat een aanbod op elk moment kan vervallen klinkt toch wel wat phishy en veel ruimte bieden voor misbruik, dus ik vraag me wel af of dat wel redelijk is. Als dat zo is dan kan je je toch eigenlijk nooit beroepen op je recht om iets voor een geadverteerde prijs te kopen als de winkelier op elk willekeurig moment kan zeggen dat het aanbod verlopen is. Rechten als dat er bijvoorbeeld voldoende voorraad moet zijn van producten als er voor een bepaalde prijs geadverteerd wordt, zijn zijn dan ook hol, omdat daar ook de winkelier kan zeggen “ik trek het aanbod heden in” als hij door zijn minieme voorraad heen is.
Ik denk dat het recht niet bedoeld is, en niet toegerust, om elke mogelijke interactie tussen een klant en een winkel vast te leggen in een wet. Het uitgangspunt is dat een winkel producten wil verkopen, en klanten die producten willen hebben. Alleen als er echt onenigheid ontstaat door buitengewone situaties of een van beide partijen is onredelijk moet het recht een oplossing bieden.
Zelfs als er een juridisch antwoord is op je vraag kan je behoorlijk lang doorgaan met nieuwe hypotetische situaties bedenken waar dat antwoord dan niet op van toepassing is.
Daar ben ik het op zich wel mee eens, maar volgens mij zijn er juist diverse regelingen in de wet opgenomen om consumenten te beschermen – omdat de praktijk toch blijkt dat er winkeliers zijn die zich niet “redelijk” gedragen volgens het frame dat je schetst en bijvoorbeeld een “aanbieding” publiceren die vervolgens nauwelijks daadwerkelijk verkrijgbaar is. Vandaar dat zo’n concrete praktijk toch verboden is.
Gegeven dat de wetgever die noodzaak zag om het te verbieden, voelt het raar dat er dan een eenvoudige escape uit dat verbod zou zijn door het oorspronkelijke aanbod op willekeurig moment in te kunnen trekken.
Bij nader inzien kom je dan wel uit bij zaken als oneerlijke handelspraktijken, mensen lokken met een prijs die je niet bedoeld had. Onjuiste informatie verstrekken over de prijs of de wijze waarop de prijs wordt berekend is per definitie een oneerlijke handelspraktijk. Foutje kan, ongelukkig toeval ook, maar als je dit stelselmatig doet dan zie ik de ACM-boete wel voor me.
“(Ook vind ik een mooi argument dat als je bij het pakken al de koop sluit, je niet meer kunt stelen. Door de koop te sluiten met product in de hand, wordt je eigenaar. Dat je nog moet betalen, staat daar los van. Oftewel: het delict winkeldiefstal is onmogelijk. Dat kan niet waar zijn.)”
dit klopt toch niet. bij het pakken (de redenering volgende) ga je een betalingsverplichting aan die je voldoet bij de kassa. loop je dan zonder weg zonder te voldoen aan de verplichting heb je nog steeds wederrechtelijk iets ontnomen, omdat de initiele eigendom voorwaardelijk is en de voorwaarde bij wanbetaling komt te vervallen…
De eigendomsoverdracht van koop is niet voorwaardelijk op voldoening van de koopsom. Je koopt en wordt eigenaar, en daarnaast moet je betalen. (Tenzij een voorbehoud is gemaakt in de voorwaarden, maar dat speelt hier niet.)
Als ik een wagentje vol heb ga ik het niet merken als bij de kassa een andere prijs wordt aangeslagen. Is er een nieuw aanbod gedaan als de klant dat niet door heeft / dan niet zo ervaart? Ik weet dat er mensen zijn die ter plekke het hele bonnetje afpellen, maar dat is niet de norm.
Des te meer bij de zelfscan waar de prijzen per direct al opgeteld worden in de winkel-app zodra ik het pak melk bij het rek al scan en in m’n winkelwagen leg.
En wat als de prijs na het scannen wordt aangepast (aannemende dat de prijzen van de artikelen syncen naar de handscanners en/of de actuele prijs op het moment van scannen van de handscanner of klantenkaart bij de kassa opgehaald wordt)?
Ik mag hopen dat de actuele prijs op het moment van scannen in de scanner zelf wordt vastgelegd en niet kan worden aangepast totdat je betaald hebt. (Net zoals bij het tankstation de brandstofprijs op de pomp niet wordt aangepast zolang de tankbeurt bezig is.)
Onder die voorwaarde voelt het gebruik van de handscanner eerlijker omdat de prijs niet stiekem achter je rug om wordt aangepast tussen het moment van pakken en het naar de kassa lopen.
Dat klopt niet. Zelfs als je door het product te pakken een koopovereenkomst zou sluiten en eigenaar zou worden, is iemand die een product pakt en niet van plan is daarvoor te betalen een winkeldief. Door het ontbreken van de wil komt er immers geen koopovereenkomst tot stand en is er dus ook geen eigendomsoverdracht. Iemand die eerst z’n karretje vult en daarna pas besluit niet te betalen is dan een winkelverduisteraar.
Oef, ik was nog niet helemaal wakker. Dat van dat verduisteren klopt natuurlijk niet. Dat zou dan “gewoon” een wanprestatie zijn.
Ik zou zeggen dat de overeenkomst tot stand komt op het moment dat je de producten op de band legt dan wel aanbiedt aan de kassiere ter afrekening. Zeker dat aanbod kan worden herroepen, maar die herroeping moet de klant wel bereiken voordat hij het aanbod aanvaard (art. 3:37 lid 3 BW). Dat de klant na het afrekenen ziet dat er een andere prijs is aangeslagen maakt dat de herroeping de klant heeft bereikt nadat het aanbod is aanvaard. Sommige winkels hebben digitale schermen waarop je kunt kijken wat er in rekening wordt gebracht, maar ook dat zie je pas nadat het aanbod is aanvaard.
Da’s een hele mooie die recht doet aan het gevoel dat iets niet klopt. Je zag ‘m voor 9,95, je gaat naar de kassa “deze graag” (joepie, 9,95) en dán zeggen ze “nee, 14,95”. Ja, ik denk dat ik deze gedachte overneem.
Het kunnen kiezen voor de ‘korte kassabon’ lijkt sympathiek, maar is niet alleen een besparing op papier. Het voorkomt ook dat klanten de bon kunnen checken en in de gaten krijgen dat het vrij vaak voorkomt dat de prijs aan de kassa hoger is dan in de winkel. Vooral de in de winkel beloofde bonuskorting van een bepaalde keten wordt bijzonder vaak niet in mindering gebracht. Omdat dit (nog) niet in het kassasysteem verwerkt is, of omdat de boordjes in de winkel nog de aanbieding van vorige week weergeven en de korting dus al wél uit het kassasysteem verwijderd is. Gelukkig doet betreffende keten er in de praktijk niet moeilijk over als je na afrekenen met de bon in de hand alsnog om de korting vraagt. Maar dat vraagt dus wel veel aandacht en tijd (voor meestal maar een klein bedrag aan gemiste korting). En om het kiezen voor de volledige bon in plaats van de korte met alleen een barcode.