Via Reddit:
Stel dat persoon A achter een computer gaat zitten die eigendom is van persoon B maar in het huis van persoon C staat. Via die PC plaatst hij een bestelling bij een webwinkel voor een product. Bij die bestelling vult persoon A bij het factuuradres de naam van persoon D in en het adres van E. Bij het bezorgadres komt de naam van F en het adres van G te staan. De bestelling wordt betaald vanuit de rekening van persoon H, maar de handeling van het betalen is uitgevoerd door A. Bij de daadwerkelijke bezorging wordt het pakket aangenomen bij de deur door persoon I. Wie is, na levering, de juridische eigenaar van het product?Op het gevaar af als een autonoom te klinken: het gaat niet om de gebruikte identiteiten maar om de persoon van vlees en bloed die de handeling voltooit.
Je koopt een product door het aanbod van de verkoper te aanvaarden. Omdat het hier gaat om een webwinkel, moet dat via zo’n knop “Bestellen met betalingsverplichting” gebeuren. Maar zodra je op die knop drukt, heb je een overeenkomst. Levering, betalen etcetera is allemaal niet relevant. Persoon A is dus de koper. Dat zijn identiteit bij de winkel niet bekend is (die ziet namen D en E) maakt hiervoor niet uit.
Eigenaar word je door het product in ontvangst te nemen onder wat juristen een “geldige titel” noemen, in dit geval een koopovereenkomst. Het pakket wordt op het adres van G aangenomen door I. De vraag is of daarmee A – de koper – het ontvangen heeft, zodat zhij eigenaar is geworden.
Bij een koop op afstand heb je een pakket pas ontvangen als het fysiek bij jou “of een door [jou] aangewezen derde, die niet de vervoerder is” ontvangen is (art. 7:11 BW). Maar die regel gaat over het risico bij transport, en staat los van wanneer je goederenrechtelijk eigenaar bent geworden. Dat staat in artikel 3:90 BW: door aan de verkrijger het bezit der zaak te verschaffen.
Omdat hier het pakket door I aangenomen is, en niet gegeven is dat I het aan A gegeven heeft of dat afgesproken is dat I namens A zou aannemen, heeft A nog niet het bezit van het product. Daarmee is de eigendom dus nog niet overgegaan en dus is de winkel nog steeds eigenaar. Daarvoor is nodig dat I het aan A overhandigt.
Een goederenrechtelijk alternatief is te zeggen: I houdt het pakket voor de webwinkel, en nadat A heeft gehoord (track&trace mail) dat het pakket daar is, appt hij I om te zeggen “hee dat pakket is van mij, ik kom het zondag halen”. Volgens mij is dan A ook al de eigenaar geworden, en niet pas zondag.
Arnoud
Hoe werkt het dan als je iemand anders via een online winkel een cadeau wil sturen ? Dat lijkt me een plausibele uitleg van de situatie hier, A heeft een cadeau aan F gestuurd.
Ook dan is A de koper, zij het met de bedoeling dat niet A zelf maar zijn begunsteling F de eigenaar wordt. Het lastige is hier dan vooral dat F niet weet dat het pakket er aan komt en dus niets kan doen om de eigendom te verkrijgen. A zou dan I moeten appen met iets van “dit pakket is voor F” en dan regelen hoe het bij F terecht komt.
Meer interessant, kan een webwinkel er van uit gaan dat een ontvanger op een bepaald adres dan ook is “aangewezen als ontvanger” waardoor de kwestie van eigendom/gift nu een zaak tussen A en I is.
Als dat adres opgegeven is bij de bestelling dan zeker weten. Wat er juridisch gebeurt als de buurman het spontaan aanneemt, en of het uitmaakt of de besteller dat verboden heeft, is nog geheel onduidelijk.
Waarom zou dat zo zijn? Als ik van PostNL een email krijg met “je kan je pakket afhalen op afhaallocatie X”, en ik reageer per email met “Oke is goed, ik haal het morgen op”, dan word ik toch pas morgen eigenaar bij het ophalen?
De finesses van het goederenrecht beheers ik niet. Maar ben wel benieuwd waar het verschil dan zou zitten.
Een punt zou zijn dat je niet op een zinnige manier kunt melden aan PostNL dat je het pakket met code X komt afhalen. Maar stel dat dat lukt, dan denk ik inderdaad dat je eigenaar wordt op dat moment. Alleen weet ik niet wat dat voor praktisch voordeel heeft. Het risico gaat nog steeds pas over na fysiek in bezit krijgen (art. 7:11), en als je niet binnen een week het ophaalt dan gaat het nog steeds retour zoals contractueel afgesproken.
Goederenrecht is ook niet mijn expertise gebied, maar ik schat ook in dat A binnen dit feitencomplex pas op zondag, na inbezitneming van het pakket, eigenaar is van het pakket (en de inhoud). Levering longa manu zou mogelijk kunnen zijn, maar dan is wel een tweezijdige verklaring van A en I nodig. Het afleveradres dat A heeft ingevuld bij bestelling is in dat geval de vereiste mededeling aan de verkoper dat hij rechtsgeldig kan en moet leveren aan I, die houder zal zijn. Een eenzijdige mededeling van A aan I: “Ik kom het pakket zondag ophalen.”, is m.i. onvoldoende om aan A te leveren c.q. om van I een houder te maken en A eigenaar/bezitter. Zonder een verklaring van I dat hij inderdaad houdt voor A, is niet voldaan aan de eis van de tweezijdige verklaring en zou ik I in ieder geval tot zondag als eigenaar/bezitter beschouwen.
De winkel lijkt mij in ieder geval geen eigenaar meer na bezorging. Door de levering denk ik dat we moeten aannemen dat, wat de verkoper betreft, het eigendom is overgedragen. Althans, dat de verkoper heeft beoogt de eigendom over te dragen aan I, of heeft willen leveren c.p./longa manu aan een houder voor A. De verkoper zal zichzelf na levering in ieder geval niet meer beschouwen als eigenaar van het pakket. (Behoudens in het geval in de overeenkomst of in av een eigendomsvoorbehoud is opgenomen uiteraard.)
Ik zie je overwegingen. Maar dat de winkel geen eigenaar meer is na bezorging bij I, dat kan toch niet? A is de enige die de eigendom kán krijgen, want de enige met een (koop-)titel. De winkel blijft eigenaar totdat A dat wordt, lijkt me.
Ik begrijp je aarzeling heel goed. Maar waar ik tegenaan hik, is dat A in jouw oplossing door een eenzijdige rechtshandeling gericht aan I, de mogelijke claim van I dat hij eigenaar/bezitter is, te niet kan doen en A daarmee het uitganspunt dat de bezitter verondersteld wordt eigenaar te zijn volledig buitenspel kan zetten. A wordt in jouw situatie eigenaar op grond van het enkele feit dat hij stelt de zaak gekocht te hebben en aan I een bericht stuurt dat hij de zaak zondag op komt halen. A heeft daarmee op basis van zuiver zijn eigen verklaring een sterkere positie dan de (mogelijke) bezitter, zijnde I.
A hoeft m.i. ook niet per se zelf bezit gehad te hebben om een overdracht te bewerkstelligen . Als A b.v. gekocht zou hebben met het (niet voor de verkoper kenbare) oogmerk om de zaak te schenken aan I, dan heeft A m.i, zonder inbezitneming, toch een koop gesloten met de verkoper en een overdracht bewerkstelligd. Als de verkoper eigenaar blijft tot A te kennen heeft gegeven aan de verkoper een schenking te hebben beoogt, of A zelf eerst de zaak in bezit heeft moeten nemen om het eigendom van de verkoper geleverd te krijgen, weet de verkoper nooit wanneer hij precies het eigendom verliest of wat de verkoper nog in eigendom heeft. Ik zou – om eens wat te noemen – niet de curator of de boekhouder willen zijn die zich met die vraag moet bezighouden.
Die zie ik. Maar is dat niet eerder een bewijskwestie dan een fundamenteel principe? We kunnen ook zeggen: de eenzijdige rechtshandeling van A (de mededeling aan I) heeft enkel effect als A de titel hééft. Als A dat niet desgevraagd kan bewijzen, dan gaan we A niet ineens als eigenaar aanmerken. A beroept zich op het rechtsgevolg, want hij wil het pakket meenemen, dus laat hem maar bewijzen dat hij eigenaar is met die mededeling.
In je situatie van de schenking zou ik als verkoper simpelweg stellen: die is en blijft van mij totdat de beoogd ontvanger deze heeft gehad. En dat is dan óf A, die daadwerkelijk de koopovereenkomst sloot, óf I die daadwerkelijk het pakket ontving en kennelijk door A beoogd was het pakket te krijgen. Dat I het weggeeft aan jarige J is dan leuk en aardig, maar I was dan eigenaar tot het verjaardagsfeestje.
Ik kan mijn reactie niet aanpassen dus maar even zo. Bij nader inzien: eigenlijk is het ook geen levering longa manu, omdat de zaak niet op het moment van overdracht door I wordt gehouden voor de verkoper. Blijft volgens mij wel overeind dat de verkoper I na levering niet als houder voor zichzelf zal zien.