De Autoriteit Persoonsgegevens moet opnieuw kijken naar een zaak van een Nederlandse privacyactivist. Dat las ik bij Tweakers. Die privacyactivist is Michiel Jonker, die in 2019 naar de bioscoop wilde maar niet contant mocht betalen. De Raad van State zegt nu dat dit onvoldoende onderzocht is.
Jonker stelde dat de pinverplichting in strijd was met de AVG, omdat je dan immers persoonsgegevens verwerkt terwijl er ook een anoniem alternatief is (contant betalen). Hij vroeg de AP dan ook om handhavend op te treden, maar die wees dat op basis van bureauonderzoek af (“contant accepteren is geen wettelijke plicht”).
Daarop stapte Jonker naar de rechter, die in 2022 uitspraak deed. Die vond echter dat de AP haar afwijzing adequaat had gemotiveerd. Pinbetalen past bij het doel van de veiligheid van de organisatie verhogen, en de hoeveelheid gegevens is daarbij zeer beperkt. Bovendien kun je met een bioscoopbon wél anoniem een kaartje kopen.
De Raad van State oordeelt hier kritisch over. Dat veiligheidsargument is natuurlijk snel op tafel gegooid, maar wordt zelden concreet gemaakt. Natuurlijk, als iedereen pint dan kan een overvaller geen kassa meer meenemen. Maar is dat werkelijk een concrete zorg, bioscoopovervallen?
Uit de uitspraak van de RvS:
Op 11 juni 2019 heeft [bioscoop] Focus gereageerd op het bezwaarschrift van [appellant], en toegelicht dat zij het als haar zorgplicht ziet om de veiligheid van haar medewerkers zo goed mogelijk te beschermen, vooral nu in het filmtheater veel met vrijwilligers wordt gewerkt. Daarnaast wil Focus hen niet onnodig belasten met de verantwoordelijkheid voor contant geld. Volgens Focus is het een feit van algemene bekendheid dat de afwezigheid van cash-geld in een bedrijf de aantrekkelijkheid daarvan voor potentiële overvallers vermindert.De Raad reageert hierop dat een doel als veiligheid wel concreet gemaakt moet worden voor de organisatie die zich erop beroept.
Op basis van de beschikbare informatie kan echter niet worden vastgesteld dat in dit concrete geval de veiligheid van de medewerkers van Focus in het geding is. Dat heeft [appellant] gemotiveerd betwist en de AP heeft daar niets tegenover gesteld. … De enkele omstandigheid dat contant geld vatbaar is voor diefstal is op zichzelf onvoldoende om (sociale) veiligheid een gerechtvaardigd doel te achten voor verplichte pinbetalingen.Dit argument kan dus alleen opgaan als je het verbindt aan concrete omstandigheden. Misdaadcijfers in de buurt kunnen dan meewegen, onderzoek naar verminderde overvallen in andere steden bijvoorbeeld ook. Omdat er nu helemaal niets lijkt te zijn, wordt de beslissing van de AP om dit te tolereren, vernietigd.
De toezichthouder moet dus opnieuw de situatie analyseren en een uitspraak doen. En dat moet ex nunc, op basis van de situatie anno 2026. Omdat vandaag “alleen pinnen” zó ingeburgerd is, ben ik dus wel benieuwd wat de argumenten gaan zijn.
Arnoud
Kan de AP wat doen tegen een bioscoop die geen contant geld wil?
Apart dat de AP en de bioscoop (Focus) geen cijfers aangeleverd hebben over de risico’s van contant geld om de claim mee te staven. Die zijn er wel, zoals in deze brief van de branchevereniging bij een internetconsultatie over uitzonderingen op de plicht contant geld te verwerken.
https://internetconsultatie.nl/besluituitzonderingenacceptatieplicht/reactie/327987/bestand
Ik verwacht dat de risico’s te klein zijn om de claim goed mee te staven. Ik verwacht dat het voornamelijk een bezuiniging betreft die als bijkomend voordeel een beperking van de risico’s heeft. Cash is gewoon duurder geworden voor bedrijven tov andere betaalwijzen.
Die 80% zegt iets over de daling van overvallen in zijn algemeenheid, niets over de branche zelf. En ik vind het wel bespottelijk dat ze hun bezwaren tegen verplicht contant geld “principieel” noemen, zonder nadere onderbouwing van de veiligheidsrisico’s. (Een paragraaf later komt de aap uit de mouw, geen contact geld is kostenbesparend.)
Was er onlangs niet een wetsvoorstel die contante betalingen aan de toonbank juist ging verplichten (behoudens uitzonderingen)? Hoe is het afgelopen met de consultatie daarvan? Gaat dat door?
Dat wetsvoorstel (chartraal betalingsverkeer) is 4 februari 2026aangenomen door de tweede kamer. Ik heb nog niet gecontroleerd of er relevante amendementen zijn geweest die hier iets aan veranderen.
Het woord is nu dus aan de eerste kamer.
Chartaal*
En als toevoeging: met 123 stemmen voor, dus brede steun.
Ook niet onbelangrijk: VVD, D66, BBB en PVV waren voor; GLPvdA was als enige grote partij tegen. Dat zou dus ook een duidelijke meerderheid in de eerste kamer moeten opleveren.
Geen idee hoe dat juridisch zit, maar de toezichthouder nu dus opnieuw de situatie moet analyseren en een uitspraak moet doen op basis van de situatie in 2026, terwijl de situatie in 2027 mogelijk (significant) anders is, voelt dat als zonde van de tijd.
Dat kunnen ze toch meenemen in het besluit; bijvoorbeeld dat ze niet gaan handhaven omdat de verwachting is dat dat niet in lijn is met aankomende wetgeving?
Die wet gaat vreemd genoeg niet meer over het moeten accepteren van chartaal geld. Zie deze brief met uitleg: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27863-145.html Er komt een EU-Verordening met een cashgeldacceptatiegebod. Daar kunnen lidstaten uitzonderingen op maken. Men hoopt dat de in Nederland al bedachte uitzonderingen ook onder de definitieve tekst van de Verordening houdbaar zullen zijn. Het is goed denkbaar dat Nederlandse bioscopen en andere culturele instellingen uiteindelijk linksom of rechtsom cash mogen blijven weigeren (want waarom niet; cultuur is toch wat minder essentieel dan voedsel, zorg en transport). Bovendien, zullen zij juist als digitale/girale betaling even niet mogelijk is zelf al snel besluiten om toch maar weer even wel cash (en latere betalingen/IOU’s) te accepteren.
Qua maatschappelijke weerbaarheid in noodsituaties is het misschien wel een aardig idee om een systeem met papieren contracten voor buy now pay later klaar te hebben liggen inclusief een werkproces voor het personeel. Zo kan je ook in winkels blijven verkopen aan klanten die bij uitval van de betaalterminals niet genoeg cash bij zich hebben. Moeten ze zich wel even identificeren en hun adres invullen als je ze niet al persoonlijk kent; maar voor veel situaties zal dit prima bruikbaar zijn. Dit kan ook ter plekke met pen en papier, maar voor grote winkels lijkt me een map met noodformulieren best een aardig idee. De overheid zou hier modelcontracten en uitleg voor beschikbaar kunnen stellen. Wel handig als ondernemers dit vervolgens al gedownload en geprint hebben voor de Nederlandse Gran Apagón.
Dit is dus bij uitstek iets waar de AVG niet over gaat (of over zou moeten gaan). Zolang er geen acceptatieplicht is valt dit volledig binnen de civiele contractsvrijheid.
Hoezo? Je dwingt een betaalmethode af waarbij ik allemaal persoonsgegevens moet verstrekken. Waarom gaat de wet persoonsgegevens daar niet over?
Dat kan dhr. Terstegge beter uitleggen dan ik.