Een lezer vroeg me:
Vroeger kocht je nog gewoon boeken. Die waren dan van jou. Nu koop ik ebooks, maar kennelijk worden die niet je eigendom? De aanbieder kan ze ineens weghalen of terugtrekken, en ze naar een ander platform overzetten is al helemaal niet mogelijk. Wat zit hier juridisch achter, waarom is dat niet gewoon gelijk getrokken?Een oud motto van de Nederlandse overheid was altijd: wat offline geldt, moet ook online gelden. Maar helaas is dat een beetje verloren gegaan in de modernde tijd.
In de kern is het probleem dat het concept ‘ebook’ heel lang gewoon niet in een juridisch vakje te duwen was. Het begrip eigendom geldt alleen voor fysieke, tastbare dingen – dingen die pijn doen als ze op je voet vallen. Voor ontastbare dingen bestaat het begrip vermogensrecht, maar dat gaat vooral over hoe je het aan een ander geeft.
Een ebook is dus niet je eigendom simpelweg omdat de wet dat niet als zodanig ziet. En dan mag de aanbieder zelf de regels invullen, en dat gebeurt natuurlijk in hun voordeel. Je mag er bij, tot het niet meer mag. Kopiëren, printen, copypaste: alleen als wij dat toestaan. En oh ja, regels over het omzeilen van zulke restricties zijn wél wettelijk vastgelegd: het kraken van kopieerbeveiligingen is onrechtmatig (en bij software zelfs een misdrijf).
Sinds een paar jaar is dit in Europa iets beter geregeld. Tegenwoordig staan er wel regels in de wet over “digitale inhoud”, volgens de wet”gegevens die in digitale vorm worden geproduceerd en geleverd”. Ebooks zijn daarvan het klassieke voorbeeld. Hier heb je, net als bij fysieke aankopen, recht op een goed product en dus ook garantie als dat niet zo blijkt te zijn.
Het is niet helemaal hetzelfde. Zo is er geen plicht dat digitale inhoud altijd moet werken. De mogelijkheden, compatibiliteit en interoperabiliteit moeten vooraf duidelijk gemeld zijn en anders heb je recht op geld terug. Helaas is daarbij niet expliciet geregeld hoe lang je van die inhoud moet kunnen genieten, anders dan “een periode die is afgestemd op het doel waarvoor de informatie kan dienen”. Oftewel: een ebook moet werken zo lang als je mag verwachten dat ‘ie werkt.
Het gebrek aan regels op dit punt vind ik een van de grootste gebreken van de informatiemaatschappij. Maar helaas is er weinig aan te doen buiten de wetgever aansporen hier meer regels over te maken.
Arnoud
Er is genoeg aan te doen, maar het vereist burgerlijke ongehoorzaamheid.
In mijn vriendenkring is het in ieder geval heel gewoon dat we een eBook kopen en dan de DRM ontdoen om er een backup van te maken. We delen ook de kennis hoe wedat kunnen doen als een tool niet meer werkt en een nieuwe tool nodig is. Ik ben zelf wat ouderwetser en heb honderden dode bomen boeken; de enige eBooks die ik heb kwamen met die boeken mee.
Dit doen we dus al jaren, nadat in 2009 het nieuws kwam dat Amazon een boek – nota bene 1984 – verwijderde van Kindles. Dit hebben ze toen na massaal protest terug gedraaid, maar was voor ons de aanleiding eigen backups te maken. Dat het niet mag boeit ons eigenlijk niet zo veel.
Eigenlijk zou het massaal negeren van een wet op zijn minst tot een evaluatie van de wet moeten leiden. Is er wel een draagvlak voor?
Zoals bijvoorbeeld wanneer je een nieuw onderdeel in je tractor wil monteren.
Aangezien die wet in de EU is gekomen onder dreiging van invoerrechten, en de invoerrechten recent alsnog gewoon zijn ingevoerd, beschouw ik die hele wet als onrechtmatig, en Nederland moet die wet gewoon zo snel mogelijk schrappen.
Mocht er concreet resultaat komen uit https://blog.iusmentis.com/2024/09/13/moeten-games-niet-op-zijn-minst-een-houdbaarheidsdatum-meekrijgen/ dan zou het inderdaad goed zijn om uit te breiden naar ebooks.
En tot die tijd stem ik met mijn portemonnee: het is alleen geld waard als er geen DRM aanwezig is.
Ik vrees dat dat laatste ook is wat een groot deel van de politici zal zeggen. De leverancier wordt nu al “gedwongen” geen onredelijke beperkingen aan eBooks op te leggen, omdat mensen het product anders niet meer willen kopen of hun boeken gaan kopen bij een leverancier die die beperking niet hanteert. Of dat realistisch is of een neoliberale droomwereld… tja.
Dat tweede ja; de gemiddelde koper weet niet eens dat het boek over 1, 10 of 20 jaar opeens niet meer is te openen ongeacht hoe netjes ze hun eigen Kobo of Kindle behandelen.
En daar komt dan, idealiter, wetgeving om de hoek kijken om de consument te beschermen.
Het is toch simpel: Een ebook is een afspiegeling van een gewoon (dode-bomen)boek. Dus ik verwacht dat de “periode die is afgestemd op het doel waarvoor de informatie kan dienen” gelijk is aan die van het gewone boek. En ja; ik lees boeken (ook fysieke exemplaren) die tientallen jaren oud zijn, zeker voor fictie is de periode waarin je van een boek kan genieten natuurlijk enorm lang.
Dit wordt ook impliciet erkend door de lange duur van de auteursrechtbescherming (als de informatie geen doel meer dient, hoeft je het kopiëren ervan ook niet meer te beschermen).
Inderdaad, het oudste boek in mijn boekenkast is 369 jaar oud en nog steeds prima leesbaar (als je door die gotische letters heen kunt lezen). Ik verwacht, met voldoende relevant onderhoud van het materiaal, dat mijn eboeken ook zo lang mee kunnen gaan — met die opmerking dat dergelijk onderhoud waarschijnlijk ook betekend dat ik het elke x jaar opnieuw op een nieuw medium moet overschrijven, en desnoods van formaat moet converteren.
“Oftewel: een ebook moet werken zo lang als je mag verwachten dat ‘ie werkt.”
Van een boek mag je toch wel 100 jaar ‘werking’ verwachten, meer nog als je het goed behandelt en netjes opbergt.
In het algemeen ja, maar je zou de inhoud van het specifieke boek kunnen meewegen en hoe lang die inhoud nog relevant is. Dat is bij zakelijke/studieboeken die gedateerd kunnen raken mogelijk aanmerkelijk korter dan bij literatuur.
Helaas zijn er ook met dodebomenboeken mensen die dat verschil niet inzien, en denken dat je boeken over Excel 97 prima in mini-biebs kan dumpen in plaats van gewoon in de papierbak.
Het lijkt me dat de kopen (ik zal niet zeggen eigenaar gezien de discussie) degene is die dat moet beslissen. Ik ben het natuurlijk met je eens dat een boek over Excel 97 niet meer zo relevant is, en die die ook niet in een mini-bieb thuis hoort, maar is ons idee daarover voldoende rechtvaardiging voor de ebook-uitgever om de toegang er toe te verwijderen? Als iemand er toch plezier in heeft om anno 2026 nog een boek over Excel 97 te lezen, waarom zou die dat niet mogen doen (Ja ik weet ook niet waarom je een boek over Excel zou willen lezen, er zijn minder pijnlijke manieren om aan zelfkastijding te doen).
Het is ook buitengewoon moeilijk om vast te leggen wanneer iets nog relevant is. Voor mensen die wiskunde studeren is het volkomen relevant om de werken van Newton en Euler te lezen, ook al zijn die werken eeuwen oud. Er zijn veel meer vakgebieden waarin bepaalde werken van decennia geleden nog volkomen relevant zijn. Als je kunstgeschiedenis studeert kan een studieboek van 100 jaar oud over schilderkunst van 500 jaar oud bijvoorbeeld nog prima relevant zijn.
Waar ik me helemaal buitengewoon aan erger is de zogenaamde “levenslange” licentie, die dan als je heel diep graaft in de kleine lettertjes gedefinieerd is als “tenminste 5 jaar”. Hoe dat hier in EU/NL juridisch zit weet ik niet.
Maar wat bepaalt de relevantie van de inhoud van het boek?
Een boek over auto-onderhoud uit 1950 zal niet relevant zijn voor een auto uit 2022 maar juist wel voor een oldtimer uit 1956.
En als ik historisch onderzoek doe naar managementmethoden dan kan een managementboek uit 1983 ook relevant zijn, ook als het geen waarde meer heeft in de huidige werkpraktijk.
Nu zijn boeken uit 1950 en 1983 nog juist wel van papier maar wie straks in 2091 zijn klassieker uit 2022 wil onderhouden of wil weten hoe management werkte in 2025 zal het dan moeilijk hebben als alle ebooks van deze tijd niet meer werken omdat de uitgever ze via DRM heeft ingetrokken.
De Engelsen hebben daar een mooie oplossing voor: ‘If you publish anything in the UK and Ireland, you need to give one copy to the British Library. This system, called legal deposit, has existed in English law since 1662. It was updated in 2013 to include electronic publications.’
Het zou een flutarchivering zijn als ze geen oplossing hadden voor het ongewenst terugtrekken door de uitgever.