Auteursrecht op screenshots
Een nieuwe voor de auteursrecht-FAQ: hoe zit het met auteursrecht op screenshots? Dat is waar Pierre Gorissen tegenaan liep toen een van zijn reaguurders zich afvroeg hoe het zat met zijn portretrecht op een screenshot.
Bij een screenshot kopieer je stukjes van de software (de plaatjes, de layout, etc) in kwestie. In dit geval was één van die stukjes een klein fotootje van een persoon met wie Pierre aan het Skypen was. Inderdaad heeft die persoon een portretrecht: als hij een redelijk belang heeft dat tegen publicatie pleit, dan mag hij niet herkenbaar in beeld. Maar kan de maker van de software eigenlijk ook optreden tegen het screenshot?
Rust op een screenshot auteursrecht?
Kopiëren van stukjes van een beschermd werk is niet toegestaan. De eerste vraag is daarom of je beschermde stukjes overneemt.
Een screenshot zoals dit, van de standaard Windows knopjes rechtsboven op elk venster bijvoorbeeld is geen probleem; op een grijs vakje met een kruisje of twee vierkantjes rust geen auteursrecht.
Maar een rij iconen zoals in het voorbeeld hierboven uit Mozilla Thunderbird kan best beschermd zijn. Dat vereiste tenslotte creatief werk om te maken. Gelukkig staat de licentie van Thunderbird mij toe dit screenshot te maken en te laten zien, mits met bronvermelding.
Wanneer mag je een beschermd screenshot toch publiceren?
Als je iets overneemt dat onder auteursrecht valt, pleeg je in beginsel inbreuk, net zo goed als bij een foto van een design CD-speler. De wet noemt dat een “nabootsing in gewijzigde vorm” maken. Dat mag alleen met toestemming van de rechthebbende op de software, of wanneer de wet een uitzondering biedt.
Een voorbeeld van toestemming is Linden Labs bij Second Life:
you may use screenshots from Second Life to the extent that Linden Lab has the right to authorize use of the content within such screenshot, including screenshots of Linden in-world objects and Linden avatars, subject to these usage guidelines.
Bij Second Life kan dan nog weer meespelen dat je beschermde werken van anderen in je screenshot vastlegt, bijvoorbeeld een mooi ontwerp op virtuele t-shirts of een stuk kunst aan de muur van iemands virtuele huis. Daar kan Linden Labs geen toestemming voor geven.
De meest voorkomende uitzondering voor screenshots en foto’s lijkt me het citaat: als ik de CD-speler wil bespreken of aankondigen, mag ik er best een foto van maken en die bij mijn bespreking of aankondiging zetten. Een vergelijkbaar doel is een foto op Marktplaats.nl als ik de speler tweedehands verkoop. Ook dat mag, ook al ‘kopieer’ ik de speler. Evenzo mag een screenshot dus worden gepubliceerd als je het gebruikt bij een bespreking, kritiek of vergelijkbaar doel.
Gewoon een serie screenshots publiceren is nog geen citaat, het moet wel een doel hebben en dat moet blijken uit de context waar je het screenshot in verwerkt. Je kunt dus niet even een serie screenshots maken en op Flickr of elders zetten “voor het geval iemand er uit wil citeren” of zoiets.
Heeft de maker van een screenshot zelf auteursrecht?
De volgende vraag is dan of de maker van het screenshot een auteursrecht heeft op het screenshot. Meestal niet. Je moet eigen creativiteit toevoegen bij het maken van een werk voordat je auteursrecht hebt. Een artikel over die software heeft dat natuurlijk. Een foto van een CD-speler vaak ook, je moet tenslotte een hoek en een belichtingstijd kiezen waarmee de speler mooi op de foto komt. Maar bij een screenshot is het een kwestie van “PrtSc” indrukken en eventueel irrelevante delen wegknippen. Dat is geen creativiteit waarmee je auteursrecht krijgt. Het zou kunnen als de maker bijvoorbeeld een aantal schermen op een kunstzinnige manier rangschikt, maar veel anders kan ik niet bedenken.
Zo’n “simpel” screenshot valt dan onder het auteursrecht van het origineel. Alleen de maker van de software heeft dus iets te zeggen over gebruik van het screenshot, tenzij het gebruik natuurlijk onder bijvoorbeeld het citaatrecht valt.
Wordt het screenshot verwerkt in een ander werk, bijvoorbeeld zo’n bespreking of aankondiging, dan zit op dat andere werk als geheel wel auteursrecht claimen. Een PC-tijdschrift heeft auteursrecht op het artikel met een bespreking van een stuk software, met daarin het screenshot van dat stuk software. Dat screenshot zit er dan in op grond van het citaatrecht.
Arnoud
Tags:
ICT en Onderwijs BLOG | 20 augustus 2007 @ 6:18
Hergebruik en Copyright - theorie v.s. praktijk - #2…
“Wacht eens even… Ik sta ook op die foto. Hoe zit het nu met mijn rechten?”, die vraag leidde tot een nieuwe vraag over de rechten op een screenshot….
Willem | 20 augustus 2007 @ 11:31
Mijn vraag was eigenlijk als onschuldig grapje bedoeld.
Maar mijn complimenten voor het feit dat je het hebt opgepikt en er zo’n duidelijk verhaal van hebt gemaakt!
Je zegt: “Inderdaad heeft die persoon een portretrecht: als hij een redelijk belang heeft dat tegen publicatie pleit, dan mag hij niet herkenbaar in beeld.”
Betekent dit ook formeel gezien dat Pierre vooraf toestemming had moeten vragen? Dat maakt het allemaal wel een stuk ingewikkelder!
En nu hebben we het nog over een simpel screenshot. Wat nu als Pierre tijdens ons videogesprek Camtasia had aangezet en zowel beeld als geluid had opgenomen en dat als filmpje op z’n weblog had gezet? Mag dat zowiezo niet of alleen ná voorafgaande toestemming van de tweede partij?
Arnoud Engelfriet | 20 augustus 2007 @ 12:04
Omdat het gaat om een portret zonder opdracht hoefde Pierre geen toestemming te vragen. Hij moest inschatten of jij een redelijk belang zou hebben tegen publicatie. Als dat er niet is, mag hij het portret publiceren. Een voorbeeld is een privacy-belang.
Het publiceren van bewegend beeld valt weer onder een andere wet, namelijk de Wet cameratoezicht. Daar moet ik even induiken.
Arnoud
Martijn Lodewijk | 10 januari 2009 @ 22:32
Een aanvullende vraag.
Ik zit erover te denken om een beginnerscursus Microsoft Word te schrijven, bijvoorbeeld in PDF formaat. Het doel zou bijvoorbeeld kunnen worden omschreven als het uitleggen van een bepaalde functionaliteit van het programma aan iemand met een zekere kennis van de basisbeginselen van computergebruik.
Nu wil ik deze cursus als het wat wordt tegen een gering bedrag gaan verkopen via een webwinkel. Kan ik dan, bij duidelijk commercieel gebruik door mij en met bovengenoemde doel voor ogen mij beroepen op het citaatrecht voor wat betreft de screenshots die ik wil gebruiken als toelichting op bepaalde handelingen?
Met andere woorden ik maak een cursus in PDF formaat, voor het uitleggen van bepaalde handelingen is een screenshot handig, misschien is het zelfs bijna onmogelijk uit te leggen zonder screenshot, is zo’n cursus een bespreking of andere uitzondering in het citaatrecht?
Arnoud Engelfriet | 11 januari 2009 @ 10:20
Ja hoor, dat is een overname in het kader van een bespreking van het werk (MS Word). Zolang je de bron ergens noemt, zit dat goed.
Als je andermans screenshots wilt gebruiken, moet je even uitkijken of daar niet per ongeluk een stukje creativiteit van die ander inzit. Want dan zit er auteursrecht op het screenshot en mag je het niet zomaar overnemen.
Frederique | 23 januari 2009 @ 10:40
Ik heb een vraag, stel ik wil een applicatie maken die op internet komt en verschillende computers. In deze applicatie wil ik screenshots gebruiken van een programma van Adobe. Mag dit dan dus ook niet??
Arnoud Engelfriet | 23 januari 2009 @ 10:48
Wat is het doel van de screenshots? Als je in je applicatie uitlegt hoe dat programma werkt, lijkt me er weinig mis mee. Ook als je bv. wilt laten zien dat Adobe mooie of juist onhandige interfaces maakt, mag je screenshots laten zien.
Frederique | 23 januari 2009 @ 10:55
Ja het is inderdaad om uit te leggen hoe het programma werkt. Weet zeker dat het mag of is het een gok?
Arnoud Engelfriet | 23 januari 2009 @ 10:59
Ik weet zeker dat dat mag, zolang je maar zegt wat de bron is (Adobe dus) en je het houdt bij zakelijke uitleg. Niet doen of je Adobe partner bent of dat het je eigen programma is dus.
Frederique | 23 januari 2009 @ 11:03
Ok, ontzettend bedankt!!
Internetrecht door Arnoud Engelfriet | 26 oktober 2009 @ 10:46
Welke rechten zitten er op een walkthrough voor een spel?…
Een gamende lezer vroeg zich af:
Hoe zit het met copyright op een walkthrough van een video spel?
Hebben de makers van het video spel hier de rechten op of valt het binnen fair use?
Ik geloof niet dat er een goed Nederlands woord voor is, maar een wa…
Alex de Kruijff | 26 oktober 2009 @ 12:45
De maker van een screenshot kan, afhankelijk van de omstandigheden, daar zelf auteursrecht op hebben. Je moet net als bij foto’s een keuze maken waar en hoe je deze maakt.
Branko Collin | 26 oktober 2009 @ 15:04
Op slechte screenshots zit auteursrecht, op goede niet.
Adriaan | 24 november 2010 @ 22:31
Hoe zit het met screenshots van websites? Ik ben een developer en wil graag screenshots gebruiken van websites waar ik aan gewerkt heb, alleen liggen de auteursrechten voor de ontwerpen bij een ontwerpbureau. Wel maak ik screenshots van de schermen die ik gemaakt heb (HTML/CSS), dus in zekere zin is het de uitkomst van mijn werkzaamheden die ik vastleg.
MathFox | 24 november 2010 @ 23:20
Adriaan, vraag voor de zekerheid toestemming van de ontwerper of jouw opdrachtgever.
Je vertelt ook niet hoe je de screenshots verder wil gebruiken (op een openbare website of alleen in een map die je aan mogelijke opdrachtgevers laat zien?) Hoe je het gebruikt maakt ook verschil (citaat, kopie voor eigen gebruik?)
Internetrecht door Arnoud Engelfriet | 24 december 2010 @ 8:39
Auteursrecht op software geldt niet voor user interface…
De gebruikersinterface (user interface) van een computerprogramma valt als zodanig niet onder het auteursrecht op dat programma. Dat oordeelde het Europese Hof van Justitie gisteren (zaak C‑393/09, via). Een interface is pas beschermd als het ontwerp…
Gilbert | 11 mei 2011 @ 15:38
Mag een foto van een fiets, afkomstig van de site van de leverancier van die fiets, worden gebruikt op Marktplaats.nl om die fiets 2e hands (en particulier) te verkopen? Mag er eventueel wel een link naar die betreffende foto worden gebruikt?