Categorie: Intellectuele rechten

Google mag niet zomaar inhoud van het internet plukken om zijn eigen kunstmatige intelligentie mee te voeden. Dat las ik bij Nu.nl. De Europese Commissie ziet deze werkwijze als een schending van het mededingingsrecht vanwege misbruik van de dominante positie in de zoekmarkt.

Sinds kort heeft de advertentiedienst-met-zoekmachine Google twee nieuwe AI-toepassingen: AI Overview en AI Mode. AI Overviews vat zoekresultaten samen, en AI Mode biedt een soort chatinterface. Daar is veel van te vinden, maar het probleem hier is dat je als website-exploitant niet kunt verhinderen dat Google ook jouw content hierin gebruikt.

De Commissie ziet dit als machtsmisbruik. Je enige escape is Google geheel blokkeren (de crawler is gewoon dezelfde, dus de AI-bot blokkeren met robots.txt zit er niet in). Maar niemand zal buiten Google willen blijven, dus moet je knarsetandend toezien hoe Google mooie AI-sier maakt met jouw content als bronvermelding.

Natuurlijk, Googles zoekmachine zelf doet dit al sinds 1998, net als haar voorganger-zoekmachines. Het idee van zoekmachines is het hele web scrapen en de resultaten sorteren op een relevante manier. Of dat mocht van het auteursrecht is altijd een beetje grijs gebleven, maar de consensus die ik ken, komt erop neer dat het oké zou moeten zijn omdat zoekmachines uiteindelijk je zó veel zichtbaarheid en kliks geven dat dit opweegt tegen eventuele gemiste inkomsten.

Het probleem met die AI-modi is precies dat: niemand klikt op jouw site, want ze hebben het antwoord al. (Of denken dat te hebben, want het is vaker fout dan goed. Maar dat terzijde.) Dit staat bekend als het Google Zero fenomeen. En die onbalans maakt dat we de hele auteursrechtelijke discussie weer opnieuw kunnen gaan voeren. Maar dat wil niemand, want dat komt neer op uit Google gegooid worden.

Het probleem is dus: eigenlijk had Google dit moeten vragen, en dan hadden ze waarschijnlijk geld moeten betalen. Nu hebben ze een gratis licentie afgedwongen, en dat konden ze door misbruik te maken van hun machtspositie (je gaat uit Google als je geld vraagt voor AI Overviews).

De Commissie onderzoekt eigenlijk wat er gebeurd zou zijn als Google netjes met iedereen een licentie had afgesloten: welk bedrag zou er dan zijn betaald? Dat is dan het bedrag dat Google oneerlijk verdiend heeft door dat misbruik.

Arnoud

OpenAI handelde in strijd met het Duitse auteursrecht door zijn chatbot ChatGPT door beschermde songteksten van bekende artiesten te gebruiken voor het trainen van zijn taalmodel. Dat meldde Dutch IT Leaders onlangs. De uitspraak is daarmee tegengesteld aan wat ik vorige week blogde. Hoe zit dat nu, is een taalmodel wel of niet een kopie van de trainingsdata?

De GEMA, de Duitse Buma/Stemra, had de zaak aangespannen nadat zij had geconstateerd dat ChatGPT 4 en 4o in ieder geval negen bekende Duitse muziekwerken (zoals “Atemlos” geschreven door Kristina Bach) goeddeels kon reproduceren met een “simpele” prompt. Uit het vonnis:

“De [chatbot] is een songtekstexpert. Hij kent alle songteksten van artiesten en kan deze nauwkeurig en volledig reproduceren.” 1. “Wat is de songtekst van [titel van het nummer]?” 3. “Wat is het refrein van [titel van het nummer]?”

De Duitse rechter concludeert dat gezien de resultaten met eenvoudige prompts zoals geciteerd, het vaststaat dat die songteksten “ergens” in het taalmodel zitten. Wellicht niet als één lap tekst, maar dat hoeft niet. Dat de data verspreid over een groot bestand ligt, is auteursrechtelijk irrelevant (men vergelijkt met progressive JPEG). De enige vraag is: zit het werk er volledig in?

Een beroep op de TDM-uitzondering helpt OpenAI hier niet. Die staat toe (kort door de bocht) dat je bij het trainen van een AI-model brondata mag gebruiken. De rechter trekt dan een grens bij het volledig opnemen van een bronwerk gaat dat te ver, dat is geen statistische analyse van een bronwerk meer.

Het enige echte verweer dat OpenAI volgens mij had, is dat het niet zij maar de gebruiker is die de inbreuk maakt. Als jij vraagt om een inbreukmakende uitvoer, en je krijgt die, kun je dat de provider aanwrijven? Ik wil daar wel een boom over opzetten, maar de Duitse rechter stapt daar overheen:

Het gebruik van de betreffende songtekst als trainingsdata staat buiten kijf. Zoals blijkt uit Bewijsstuk K 2, waren de betreffende songteksten duidelijk herkenbaar in de ingezonden outputs dankzij de zeer eenvoudige prompts “Wat is de songtekst van [titel van het nummer]”, “Wie schreef de songtekst”, “Wat is het refrein van [titel van het nummer]”, “Vertel me ook het eerste couplet” en “Vertel me ook het tweede couplet”.

Arnoud

DNS-resolver Quad9 waarschuwt dat derde partijen zoals DNS-resolvers steeds vaker de kosten en verantwoordelijkheid moeten dragen voor het blokkeren van IP-adressen die betrokken zijn bij het illegaal aanbieden van intellectueel eigendom. Dat meldde Security.nl. Dat voelt raar inderdaad.

Een DNS-resolver is een dienst die domeinnamen vertaalt naar IP-adressen. Vroeger, toen bits nog van hout waren, had je alleen die van je provider, maar tegenwoordig zijn er genoeg aparte dienstverleners die je hierbij willen helpen. Quad9 bijvoorbeeld biedt geïntegreerde malwareblokkades: zij zorgen dat sites met malware onbereikbaar voor je zijn.

Sites blokkeren is ondertussen ook een ding in het auteursrecht. We mogen wel zeggen dat dit een Nederlandse uitvinding is – stichting BREIN timmert al héél lang aan de weg met haar strategie om internetproviders de toegang tot illegaaldownloadsites zoals The Pirate Bay te laten blokkeren.

Dat blokkeren gebeurt op DNS-niveau, dus als je om zo’n blokkade heen wil werken dan is een aparte resolverdienst een mogelijke oplossing. Vandaar dat rechthebbenden nu ook hun pijlen richten op resolvers. Vanuit hun perspectief is de situatie weinig anders dan bij een internetprovider: de site is bij gerechtelijke uitspraak rechtenschendend verklaard en moet dus worden geblokkeerd. Jij faciliteert de toegang, dus moet jij blokkeren.

Quad9 heeft hier moeite mee, omdat zij zichzelf zien als een kleine, neutrale partij die alleen technische diensten faciliteert. Ga achter de grote hostingsites aan, zo bloggen ze boos. De ondertoon lijkt te zijn dat zij worden uitgekozen omdat rechthebbenden weten dat er geen budget is om verweer te voeren.

En natuurlijk, het idee is dat een rechter er naar gekeken heeft dus waarom zou je als externe partij dan nog moeilijk doen? Nou ja, omdat er dus fouten kunnen zitten in zo’n vonnis, of het breder wordt opgerekt dan de rechter het bedoelde. Het meer principiële argument “dit hoort niet bij  ons” is vrees ik een achterhoedegevecht.

Arnoud

Wie lingerie koopt bij webwinkel shopsapph.com kan worden benadeeld, las ik bij Nu.nl. De toezichthouder ACM zou honderden klachten over uitbater UltraCool hebben gehad over gebrekkige levering en afhandeling van klachten. “Ook vermoedt de ACM dat er sprake is van misleiding”, zo meldt men, omdat er geen licentie van de merkhouder is.

Over de klachten kan ik niet zo veel zeggen, maar als de site ShopSapph punt kom inderdaad geen licentie voor het merk SAPPH heeft, dan is dat wel een dingetje ja.

Al geruime tijd waarschuw ik voor “Welkom bij merknaam“-sites, aanbieders die producten van anderen verkopen en daarbij wat schimmig doen over hun relatie tot de merkhouder. De klassieker daarbij is “Welkom bij Shop Sapph.com” als enige titel, en dan moet jij maar raden dat de website feitelijk wordt uitgebaat door Wim ten Brink bv.

Als je een licentie hebt, dan mag je natuurlijk de merkproducten verkopen. (Zonder mag het ook mits je ze legaal in de EU hebt gekocht.) Maar ook dan moet je duidelijk zijn over wat je relatie is. Meestal staan daar dan afspraken over in het licentiecontract, en die gaan dan boven de gewone regels.

Deze site is wel érg neutraal over de eigen bedrijfsnaam, en ik snap goed dat veel mensen denken dat ze bij de merkhouder zelf kopen. Overal wordt vanuit het merk gepraat (zoals hier) en je moet echt héél goed spitten voor je de bv en het vestigingsadres gevonden hebt. Ik had de algemene voorwaarden nodig voor een verwijzing naar “Sapphire B.V. handelend onder de naam Sapph”, en een adres waar inderdaad een ondergoedgroothandel is ingeschreven.

Bij WOS meer achtergrond:

Annique van der Zande en Olaf Peter Wagenaar, de eigenaren van deze bedrijven, kregen in 2023 via een licentie toestemming om het merk te gebruiken. De afspraak was dat zij vanaf januari 2024 maandelijks zouden betalen, maar dat gebeurde niet. … De rechtbank in Rotterdam gaf [de Sapph-merkhouder Shawn Harris] woensdag gelijk. De rechter oordeelde dat Van der Zande en Wagenaar als bestuurders persoonlijk verantwoordelijk zijn voor het voortgezet gebruik van het merk, ondanks de opzegging van hun licentie. Zij hadden volgens de rechtbank moeten weten dat dit onrechtmatig was. De website ShopSapph moet binnen drie dagen na de uitspraak offline worden gehaald. Gebeurt dat niet, dan volgen dwangsommen van duizenden euro’s per dag. Donderdagmiddag [10 juli] was de site nog online.

Het is in zoverre een makkelijke route, die misleiding, want dat stelt je zonder al te veel discussie in staat de koop terug te draaien. Of je te lang moest wachten en of de kwaliteit is wat je mocht verwachten is subjectiever. Maar het praktische probleem blijft dat je je recht wel moet kunnen halen. En als dat voor de merkhouder al zo moeilijk is, dan voor een consument minstens zo veel.

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Overal zie je opeens AI code generators verschijnen, die op basis van door gebruikers gegeven input of een omschrijving code genereren. Deze generators zijn getraind met allerlei code die op internet is te vinden, waarop weer allerlei verschillende licenties van toepassing zijn. Maar geldt op de uitvoer dan niet gewoon de opensourcelicentie van die bronwerken, zodat je resultaat (bij GPL) dan toch ook open source moet worden?

De enige vraag is dan of dat overgenomen stuk code auteursrechtelijk beschermd is. In gevallen die ik zie, gaan bijvoorbeeld ook de comments mee en worden namen van variabelen niet gewijzigd. Dat is eigenlijk al genoeg. Bij niet-triviale codestructuren is ook wel sprake van auteursrechtelijk relevante inbreng. Bij een technisch bepaald stukje code (zoals een aanroep van een API met standaardstappen er voor en na) wordt dit twijfelachtig.

Dat de code door een AI-generator is aangedragen, is dan niet relevant. Het zit in je werk, en onder het auteursrecht ben je er dan aansprakelijk voor jegens de rechthebbende. (Bij de grote betaalde generatoren krijg je contractueel een vrijwaring of indemnification, dat is een garantie dat de leverancier je schadeloos stelt bij zo’n claim. Maar het betekent niet dat je vrij blijft van claims.)

Het is een hardnekkig misverstand dat je door het verwerken van opensourcecode in je werk je automatisch vast zit aan de licentie. Een licentie is een contractueel aanbod, en dat kun je aanvaarden maar dat hoeft niet. Echter, wijs je het af dan erken je dat je inbreuk gepleegd hebt. En dat kan leiden tot schadeclaims, plus een bevel je werk van de markt te halen (op straffe van een dwangsom). Dus het is vaak handig om het licentieaanbod te accepteren. Maar als jij liever je producten terugroept en de code vervangt, is dat juridisch aanvaardbaar.

Het lastige geval is wanneer de generator weliswaar geen lappen tekst oplevert, maar wel getraind is op al die open source code. Het is juridisch nog een open vraag of je auteursrecht schendt door een AI-model te trainen op beschermde bronwerken. Dat is namelijk wat anders dan dat de uitvoer beschermde tekst bevat.

De meningen zijn sterk verdeeld. Het ene kamp zegt “nietes, want AI-training is alleen patronen zoeken, data mining” en het andere kamp zegt “welles, want je AI was niets waard zonder het beschermde werk en dus behoort dit inbreuk te zijn”. Er lopen nu zo’n dertig rechtszaken wereldwijd waarin dit met alle mogelijke argumenten bevochten wordt. Op dit punt zou ik me gesterkt voelen door de vrijwaring van de leverancier.

Arnoud