Mag je docenten opnemen (en al dan niet op Youtube zetten?)

| AE 6476 | Ondernemingsvrijheid, Privacy | 36 reacties

youtube-logo.pngEen lezer vroeg me:

Op onze hogeschool krijgen wij met enige regelmaat klachten van docenten over dat hun (hoor)college’s worden opgenomen. Meestal gaat het dan om mensen die een college opnemen voor studie (later terugluisteren), maar soms komen opnames ook op Youtube terecht. Mag een docent dit verbieden of hiertegen optreden?

Het opnemen van een college of les lijkt me niet snel verboden. De strafwet verbiedt het heimelijk opnemen van gesprekken (art. 139b Strafrecht), maar dat gaat volgens mij veel meer om privégesprekken dan om openbare hoorcolleges of lessen. Bovendien, heimelijk opnemen van gesprekken waar je deelnemer aan bent, valt sowieso buiten het strafrecht. En de luisteraar bij een college is toch een deelnemer, zou ik zeggen.

Een situatie die ik zelf wel eens meegemaakt heb, is dat iemand een opname-apparaatje neerlegt bij mijn lessenaar en dan weer weggaat “want ik heb nóg een college”. Die zou ik dan niet echt deelnemer willen noemen, maar als ik dat apparaatje dan laat liggen en laat opnemen dan mag je veronderstellen dat ik er stilzwijgend mee instem dat ik word opgenomen.

Wat je vervolgens doet met die opname kan wél verboden (onrechtmatig of strafbaar) zijn. Ga je het thuis nog eens naluisteren bij de studie, dan zie ik het juridische probleem niet. Dat zijn in feite audio-aantekeningen dan. Zelfs delen met je studiegenoten zou ik nog net legaal vinden, mits die het ook maar voor studie inzetten. Er geld voor vragen voelt ergens verkeerd, hoewel het zelden zo is dat iets legaal is als je het gratis doet maar illegaal als je er geld voor vraagt.

Zet je de opname op internet, dan loop je al snel tegen het portretrecht van de docent aan. Zeker wanneer je hem of haar gaat afkraken of te kijk zet voor anderen. Hoewel een college normaal openbaar is, trek je het zo een heel andere context in en dan kan de docent op grond van zijn portretrecht daartegen optreden. Ook de school of universiteit kan daar dan wat tegen doen: als goed werkgever moeten ze waken over de privacy van hun werknemers, als die door werkgerelateerd handelen in gevaar komt.

Een school kan in haar reglementen natuurlijk een clausule opnemen over het al dan niet mogen opnemen van colleges. Ik zou daar wel wat moeite mee hebben, omdat het vergaren van informatie een grondrecht is (deel van de vrijheid van meningsuiting) en een opleidingsinstituut die vrijheid niet zomaar even aan banden mag leggen. Als het wordt gekoppeld aan specifieke vervelende toepassingen van de opname (bv. publiceren op Youtube) dan lijkt het me wel legaal, maar gewoon categorisch “Zonder toestemming docent mag geen opname van het college worden gemaakt” zou ik niet legaal vinden.

Eerlijk gezegd weet ik niet goed wat het bezwaar kan zijn tegen opnemen van een college om dit later af te luisteren bij het studeren. Jullie wel?

Arnoud

Deel dit artikel

  1. Ik kan me zo wel voorstellen dat een universiteit het niet leuk vindt dat ‘haar’ lesstof wordt opgenomen en op Youtube wordt geplempt. Het is voor de universiteit niet zeker dat de docent (voor en na einde dienstverband) gebruik zal maken van zijn portretrecht om dit te bestrijden. Dus is het slimmer als de universiteit dit dus verbiedt in het reglement, zoals je aanhaalt.

  2. Volgens mij is de oplossing om als opleidingsinstituut zelf een opname te maken en aan studenten aan te bieden in een formaat dat acceptabel is voor de privacy (voorbeeldje van de Universiteit Utrecht: het beeld geeft de slides/het whiteboard weer en het geluid is van de docent, dus de docent zelf is niet in beeld). Constructief oplossen in plaats van regeltjes maken over het wel of niet opnemen van een college lijkt me namelijk veel effectiever.

  3. Volgens mij ligt het probleem meer in de afzeik-of memes-sfeer. Onder het motto van “kijk eens wat voor een faal-docent” wij hebben het materiaal via Twitter, Facebook, YouTube, Tumblr, etc. aanbieden. Vaak zijn dit soort filmpjes bewerkt. Dat maakt het erg lastig voor Docenten.

  4. Ik twijfel of Arnoud gelijk heeft dat colleges openbaar zijn. In mijn tijd waren de regelementen (volgens mij was dat zelfs de wet) zo dat formeel gesproken alleen met een collegekaart van de betreffende universiteit of een andere NL universiteit toegang tot de colleges werd verkregen. Ik heb echter NOOIT een controle meegemaakt.

    Hoewel het potentiele publiek dus zeer groot was, waren de colleges de-facto wel, maar officieel niet openbaar.

  5. Hoe zit het eigenlijk met het filmen van een stembureau? Je mag het stemgeheim (van anderen én van jezelf) natuurlijk niet schenden. Maar een stemlokaal is openbare ruimte; betekent dat dat je daar, net als op straat, in beginsel alles en iedereen mag filmen en fotograferen?

    • In principe ja. Maar die informatievrijheid is niet absoluut en mag worden begrensd om bv. de rechten van anderen (privacy) te beschermen of de nationale veiligheid of volksgezondheid te handhaven. Dat is dus de grond waarop men denkt fotograferen bij de nucleaire top in Den Haag vandaga te kunnen verbieden. En ik zou zeggen dat dit ook op kan gaan voor het stemhokje. Beschermen van jouw recht op stemgeheim is in het hokje even belangrijker dan mijn recht om te filmen hoe jij stemt.

    • Van de website van de kiesraad: Mag een kiezer een foto van zijn ingevulde stembiljet maken?

      De Kieswet bevat geen grondslag om mobiele telefoons te verbieden in het stemlokaal. Het gebruik van een camera in het stemlokaal mag er echter niet toe leiden dat het stemgeheim van andere kiezers niet (meer) is gewaarborgd. Van belang is verder dat een stemming rustig en ordelijk verloopt en dat kiezers niet worden belemmerd of gehinderd in het uitbrengen van hun (geheime) stem. Uiteraard mogen kiezers niet tegen hun zin gefotografeerd (of gefilmd) worden.

      Bij de instructie als stembureaulid werd verteld dat een “selfie” inderdaad toegestaan was. Ik had vooraf eigenlijk gedacht dat dat niet het geval mag zijn. Blijkbaar mogen kiezers hun eigen stemgeheim schenden (hoewel de kanttekening op zijn plaats is dat een kiezer één maal om een vervangend stembiljet mag vragen als hij of zij zich vergist heeft).

      Overigens is een stembureau inderdaad een openbare plaats en zijn kiezers nadrukkelijk welkom om dat proces gade te slaan, mits ze de stembusgang niet verstoren en zich onthouden van het uiten van hun publieke voorkeur.

      • Dat is me allemaal bekend. De Kiesraad, de minister, individuele stembureauvoorzitters vonden allemaal wel iets. Maar de feitelijke grondslag van diverse beweringen ontbreekt. Zo betwijfel ik in het hier geciteerde bericht de juistheid van het woordje ‘andere’ en de gehele laatste zin.

        Het stemgeheim moet worden gewaarborgd, en in de wet staat nergens dat dat alleen over andermans stem gaat. Fotograferen in de openbare ruimte mag, en in de wet staat nergens dat het anders is als het om kiezers gaat.

  6. Een school kan in haar reglementen natuurlijk een clausule opnemen over het al dan niet mogen opnemen van colleges. Ik zou daar wel wat moeite mee hebben, omdat het vergaren van informatie een grondrecht is (deel van de vrijheid van meningsuiting) en een opleidingsinstituut die vrijheid niet zomaar even aan banden mag leggen.

    Een hoorcollege lijkt me een soort voordracht is zal in die zin een auteurrechterlijk beschemd werk zijn waar de onderwijsinstelling het auteursrecht op heeft. In die zin kan de onderwijsinstelling volgens mij wel degelijk verbieden dat er opnames gemaakt worden. Het vergaren van informatie/kennis is geen goed argument want dat kan je ook niet gebruiken om lesboeken te kopieren die auteursrechterlijk beschermd zijn.

      • Laatst bij een van de eerste voorstellingen van een kinderfilm geweest. Daar kwam voor de film nadrukkelijk een tekst in beeld dat iedereen die opnames maakten van de film onherroepelijk verwijdered worden uit de bioscoop. Ook werd het publiek opgeroepen “alert” te zijn hierop en bioscoopmedewerkers te waarschuwen bij vermoeden van filmen.

        Dus een bioscoop zou filmen in de zaal niet kunnen verbieden wanneer ik mijn gefilmde copy vd film helemaal niet publiceer? Dat lijkt me toch heel stug.

        O ja: Mijn HTS was GEEN openbareg ruimte (vraag maar aan Pieter Storms, die dacht wel even binnen te komen walzen onder dat mom)

    • Het is mogelijk dat een docent een auteursrechtelijk beschermde lezing geeft. Maar als dat het argument is van de school, dan zeg ik thuiskopie (art. 16b Auteurswet). Voor eigen oefening, studie of gebruik mag ik kopieën maken van beschermde werken. Ik mag dus een lezing filmen of daar een geluidsopname van maken voor mijn eigen studie later. (Bij studieboeken moet ik me beperken tot een deel, tenzij het boek al jaren uit de handel is.)

      • Een beroep op het auteursrecht levert een andere grond op om publicatie van dergelijke opnames voor eigen gebruik aan te pakken. Vooral omdat het auteursrecht aan de werkgever (de hogeschool of universiteit) toevalt. Dit geeft de universiteit dan een grond om dergelijke publicaties aan te pakken. Het portretrecht is eerder een middel voor de docent om op te treden tegen publicatie op het internet.

      • Art 16b Auteurswet lid 6 stelt dat dit artikel niet van toepassing is op het reproduceren zoals bedoeld in art 16c. Dat artikel zegt dat je mag reproduceren op een voorwerp dat bedoeld is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer te geven. Lid 2 zegt dat een billijke vergoeding verschuldigd is. Als voor het voorwerp de vergoeding niet door de fabrikant is afgedragen, is dus niet voldaan aan de eis van lid 2. Is er dan inbreuk? Het voorwerp waarop is opgenomen, mag in ieder geval niet zonder toestemming aan derden worden afgegeven (lid 7)

    • De auteurswet noemt expliciet voordrachten in de context van onderwijs, maar geeft daarbij ook aan dat het gaat om het voorlezen van bestaande, geschreven werken. M.a.w. er is een onderliggend werk, daar rust een auteursrecht op, en het voorlezen of tonen van het werk is dan een auteursrechtelijk relevante handeling.

      De wet geeft geen antwoord op de vraag wat er gebeurt als het onderliggende werk nog niet openbaar was gemaakt, anders dan te zeggen dat een hoorcollege zelf geen openbaarmaking is. Aangezien de voordracht zelf wél een werk is, gelden denk ik bij het publiceren van een hoorcollege op YouTube door iemand anders dan de educatieve instelling dezelfde regels als wanneer jij zonder mijn toestemming een manuscript van mij zou publiceren. (Ik weet alleen niet wat die regels zijn, had geen zin de hele wet te lezen).

      een auteursrechtelijk beschermd werk

      Werken worden belast door het auteursrecht, niet beschermd.

  7. Eerlijk gezegd weet ik niet goed wat het bezwaar kan zijn tegen opnemen van een college om dit later af te luisteren bij het studeren. Jullie wel?

    Een argument lijkt me dat sommige docenten misschien heel gevoelig zijn voor het idee dat opnames van hen openbaar kunnen worden gemaakt, bijvoorbeeld omdat daardoor hun auteurs- of portretrecht kan worden geschonden, en dat die gevoeligheid de kwaliteit van hun onderwijs zou kunnen aantasten.

    Daarom zou ik colleges niet opnemen zonder voorafgaande toestemming van de docent (waarbij die toestemming ook best kan worden gevraagd bij aanvaarding van het docentschap).

    • Publiceren mag niet, dat is wel duidelijk uit de hele discussie.

      Maar waarom mag opnemen als hulpmiddel bij de studie niet, dat is de vraag. Een irrationele, nergens op gebaseerde angst, dat de opnames illegaal gepubliceerd zouden kunnen worden, lijkt me onvoldoende antwoord. Sinds wanneer is een ongefundeerde angst dat iets zou kunnen gebeuren voldoende om anderen rechten te ontzeggen?

      Een goede reden zou kunnen zijn dat het de lessen verstoort. Een andere goede reden zou kunnen zijn dat de opleidingsinstelling door middel van actieve participatie tijdens lessen de kwaliteit van de opleiding wil verhogen, en of een impliciete monitoring doet van de vooruitgang en studiehouding van de student, waardoor de instelling op een of andere manier aan een zorgplicht verzaakt ten opzichte van studenten die vertrouwen op door anderen gemaakte opnames.

      Maar eigenlijk zijn dit ook geen goede redenen. Er is wat voor te zeggen dat een goede, innoverende, onderwijsinstelling zelf opnames maakt en die aan de studenten te beschikking stelt, uiteraard alleen voor studiedoeleinden.

      Ik zie in een opnameverbod vooral een knee-jerk reactie van een gevestigde orde die vooral bang is voor verandering, voor het verlies van een (vooral vermeende) controle, voor een verlies van een professor-student vertrouwensband

  8. Het opnemen van colleges zonder toestemming van de docent is naar mijn mening wel een inbreuk op de privacy van de docent. Het is echter niet met de wet tegen te gaan vrees ik. Je moet er als docent maar aan wennen dat alles wat je doet gefilmd en verspreid mag worden. Docenten die erg goed zijn in het presenteren moeten dus rekening houden met het feit dat hun dienst heel eenvoudig ontvreemd kan worden. Docenten hebben geen artiestenstatus en hun werk als ‘infotainer’ zijn daarom niet beschermd. Enige oplossing lijkt mij dat docenten zelf het initiatief nemen en hun eigen lessen opnemen en zelf op internet zetten. Ik moet de eerste hogeschool nog zien die dan ineens naar de rechter stapt omdat ze eigenaar zijn van de lesstof. Lesstof is immers algemeen verkrijgbaar, het is net zo goed een product van de school als vand e docent die het op zijn eigen manier uitlegt.

Laat een reactie achter

Handige HTML: <a href=""> voor hyperlinks, <blockquote> om te citeren en <em> en <strong> voor italics en vet.

(verplicht)

Volg de reacties per RSS