Ius Mentis

Het bedrijf Ticketveiling.nl misleidde consumenten door via een speciaal ontwikkeld algoritme mee te bieden bij veilingen. Dat maakte de ACM onlangs bekend, en zij legde daarvoor een boete van 270.000 euro op. Deelnemers aan de veiling dachten dat zij opboden tegen andere menselijke deelnemers, maar het was dus een bot van de aanbieder zelf.

Bij Ticketveiling punt nl kun je via een veiling bieden op uitjes, diensten en producten. Kennelijk komt het daar met enige regelmaat voor dat er niemand (of te weinig mensen) ging bieden, waardoor de gewenste minimumprijs niet werd gehaald. Dan zet je dus een algoritme in:

Deze zogenaamde biedbot werd in de periode van 1 augustus 2024 tot en met 1 december 2024 ingezet bij de veiling van ruim 70.000 kavels. Deelnemers aan de veiling dachten daardoor dat ze opboden tegen andere menselijke deelnemers. In werkelijkheid boden zij op tegen een biedbot die door het bedrijf zelf was ingezet. Als de biedbot de veiling won, konden de menselijke deelnemers vervolgens voor dit winnende bedrag alsnog het aanbod accepteren. Daarbij werd niet verteld dat de biedbot de veiling had gewonnen.

In het boetebesluit lees ik dat men allerlei stappen nam om te verhullen dat hier sprake was van bots. Zo gebruikten deze verschillende biedstrategieën en hadden ze wisselende namen, zodat ook vaste klanten niet direct Berend zouden herkennen.

Ergens voelt het raar dat je je eigen bot laat bieden, want wat nou als die wint? Specifiek hier was dat geen nadeel: men had de “lachende tweede” regel. Ik citeer de collega’s van VakantieVeilingen:

Dat betekent dat je, ook al ben je niet de hoogste bieder, het product tóch kunt kopen voor hetzelfde bedrag als het winnende bod. Je krijgt daarbij exact dezelfde rechten en plichten als de winnaar van de veiling. We bieden dit alleen aan wanneer het hoogste bod aantrekkelijk voor jou is. Dit is het geval wanneer de prijs lager ligt dan de kassaprijs, maar wel binnen de vooraf afgesproken marge met de aanbieder. Zo profiteer je er allebei van.

Persoonlijk snap ik hier weinig van, waarom zou je als platform een ander dan de hoogste bieder het product gunnen? Misschien wanneer je meerdere exemplaren hebt, maar dan kun je je weer afvragen waarom je een veiling hanteert.

Ik had zelf gedacht dat dit zou uitkomen bij “jezelf bedrieglijk voordoen als consument”, maar de ACM houdt het veel simpeler: dit is misleiding over “de prijs of de wijze waarop de prijs wordt berekend” (art. 6:193c lid 1 onder d BW).

Arnoud

De populaire app TikTok introduceert TikTok Shop in Nederland, las ik bij Nu.nl. Met de nieuwe shopfunctie kun je vanaf 15 juni een product kopen zonder dat je de app verlaat. Lekker handig, maar de zorg van de Consumentenbond over impulsaankopen snap ik wel.

De Bond legt uit:

Met TikTok Shop kun je producten kopen zonder de app te verlaten. Een filmpje kijken en meteen op een koopknop drukken. Het gaat razendsnel. Daardoor worden impulsaankopen aantrekkelijker. Vooral jongeren lopen risico om spullen te kopen die ze eigenlijk niet nodig hebben. En met achteraf betalen kan dat ook nog leiden tot geldproblemen en schulden.

Het is immers geen webshop waarbij je rondsnuffelt, je winkelwagentje bekijkt en dan een checkoutproces doorgaat. (Er is wel een checkout, maar die is kort en snel vanaf de pagina van het individuele product.)

Door die snelheid en context (midddein iemands filmpje) vraag ik me dan af hoe aan de wettelijke informatieplichten wordt voldaan. Waar kan ik lezen over essentiële kenmerken zoals compatibiliteit, samenstelling en garantie? Maar ik moet zeggen, TikTok doet haar best om haar creators op te voeden zich aan de wet te houden.

De belangrijker zorg zit hem in de presentatie. Waar je bij ‘gewone’ webshops door categorieën en lijsten heenloopt, krijg je ze hier ingebouwd in de algoritmische presentatie. Dat kan oneerlijk zijn: de een kan een beter product hebben, maar de ander meer zichtbaarheid en volgers en daardoor tóch meer verkopen.

Verboden is dit niet. De DSA (artikel 27) eist alleen dat platformaanbieders

in hun algemene voorwaarden in duidelijke en begrijpelijke taal de belangrijkste parameters [vermelden] die in hun aanbevelingssystemen worden gebruikt, alsook eventuele opties voor de afnemers van de dienst om deze belangrijkste parameters te wijzigen of te beïnvloeden.

Ook dit doet TikTok vrij uitgebreid. Desondanks zullen de door de Consumentenbond gesignaleerde risico’s blijven bestaan, maar ik zie daar niet meteen een wettelijke regel tegen.

Een deel van de zorg is de tijdsimpuls: het wordt nú gepromoot, je moet het nú hebben. Dat komt in de buurt van wat als oneerlijke handelspraktijk wordt gekwalificeerd, namelijk (art. 6:193g onder g BW):

bedrieglijk beweren dat het product slechts gedurende een zeer beperkte tijd beschikbaar zal zijn of dat het slechts onder speciale voorwaarden gedurende een zeer beperkte tijd beschikbaar zal zijn om de consument onmiddellijk te doen beslissen en hem geen kans of onvoldoende tijd te geven een geïnformeerd besluit te nemen;

Maar let op: het moet dan echt gaan om ‘bedrieglijk’, zoals elke week een eenmalige aanbieding doen. Als je het écht alleen vandaag te koop zet, dan is daar volgens mij weinig mis mee.

Arnoud

 

Een jury heeft [op 4 mei] de rechtszaak die ondernemer Elon Musk had aangespannen tegen OpenAI verworpen. Dat meldde Nu.nl vorige week. De reden is niet inhoudelijk; de zaak is te laat aangespannen volgens de formele regels. Maar wat was er dan aan de hand?

OpenAI, grondleggers van ChatGPT en daarmee de hype van “AI”, is in 2015 begonnen als een stichting. In 2019 veranderde dat naar een hybride vorm, en in 2025 werd alles anders:

In 2019, it created a hybrid structure, part nonprofit, part for-profit, that let investors earn returns while keeping the nonprofit in control. This structure limited how much investors could earn and didn’t allow equity ownership.

In late 2025, OpenAI restructured as a for-profit public benefit corporation with one crucial detail: the nonprofit OpenAI Foundation retained a 26% equity stake. As OpenAI’s value rises, so does the foundation’s endowment.

Elon Musk was al vroeg betrokken bij de stichting, en had nu bezwaar tegen die transformatie: het zou het originele doel van OpenAI fundamenteel ondermijnen. Dat was niet de afspraak, al was er natuurlijk geen hard stuk papier van destijds waarin dit letterlijk stond.

Juridisch heet dat in Californië “breach of charitable trust”, zoiets als “schending zorgplicht”. Dat kan ook zonder formele documenten, zorgplichten zijn bij uitstek dingen die je invult met softe aanwijzingen. Maar in Californië zit er een verjaringstermijn van drie jaar op, vanaf het moment dat je er daadwerkelijk kennis van hebt. De reden: zo’n club moet op een gegeven moment verder, dus als jij blijft zitten op je beweerde schending dan heb jij vanaf dan pech.

OpenAI wist de jury te overtuigen dat Musk al in 2017 kennis had van de plannen om naar een for-profit structuur te gaan. Sterker nog, hij had dat zelf voorgesteld, onder meer in een teleconference in 2017: “coming weeks, top priority. gotta figure out how do we transition from non-profit to something which is essentially philanthropic endeavor and is B-corp or C-corp or something. must tell the story and not lose moral high ground”.

Natuurlijk wist hij pas in 2025 van de herstructurering omdat die toen pas plaatsvond. Maar het bezwaar was niet tegen die specifieke omzetting, maar tegen de gehele transformatie. En dan had je in 2020 uiterlijk in actie moeten komen.

Over de wenselijkheid van het kunnen omzetten van een stichting naar een bedrijf doet de rechter geen uitspraak. Het is in Californië legaal om dat te doen (onder zekere voorwaarden die OpenAI niet geschonden lijkt te hebben).

Arnoud

Via Reddit:

Kan een product dat pas na bestelling wordt geproduceerd juridisch maatwerk zijn, ook als de klant kiest via vaste maatopties? Bij op maat gemaakte gordijnen wordt vaak aangegeven dat deze niet geretourneerd kunnen worden. Tegelijk hoor ik soms dat producten die via vaste maatopties (dropdown-menu) besteld worden juridisch geen maatwerk zouden zijn.

Volgens de wet (art. 6:230p punt f onder 1 BW) geldt de ‘maatwerkuitzondering’ voor deze specifieke categorie:

• de levering van volgens specificaties van de consument vervaardigde zaken, die niet geprefabriceerd zijn en die worden vervaardigd op basis van een individuele keuze of beslissing van de consument, of die duidelijk voor een specifieke persoon bestemd zijn;

Enkel het product maken op bestelling is daarvoor niet genoeg (net als de speciale bestelling bij de fabriek). Over assemblage op specificatie kunnen we discussiëren.

De verwijzing naar opties uit een dropdown doet me denken aan deze blog:

Een keuze uit standaardmaten of -opties [bij een houten deur] is echter nog niet “volgens specificatie vervaardigd” of “op basis van een individuele keuze”, het is immers een standaard keuze op die manier. Daarom kan een winkel zich niet op de uitzondering beroepen wanneer hij enkel standaardopties of -maten aanbiedt. Dit is ooit ook door de Geschillencommissie zo geoordeeld. Had de winkel gezegd “typ lengte en breedte in”, dan was de deur natuurlijk wel maatwerk geweest.

Ook in zaken over een bed met opties en een tweede over een deur werd vergelijkbaar geoordeeld. De specifieke referentie naar keuzemenus komt weer uit een Europees richtsnoer uit 2021, waarin ze het volgende zeggen:

Indien de consument daarentegen de goederen gewoon samenstelt door te kiezen uit door de handelaar aangeboden standaardopties (die vooraf zijn bepaald), zou niet moeten worden gesproken van “specificatie” of “personalisering” in de enge zin van deze bepaling. De uitzondering zou dus niet van toepassing zijn in de volgende voorbeelden: — het kiezen van meubelen met een specifieke kleur of textuur door een keuze te maken uit de catalogus van de fabrikant; — een auto met extra uitrusting, geselecteerd uit de catalogus van de fabrikant; — een aantal bij elkaar horende meubelen op basis van standaardelementen.

Een dropdown-menu is een typische manier waarop je standaardopties aanbiedt: kies een van de zes modellen, welke van deze kleuren wilt u en moet de afwerking glanzend of mat zijn. Daarom komt die term regelmatig terug.

Maar dat betekent natuurlijk niet dat gebruik van een dropdown automatisch impliceert dat sprake is van maatwerk. Een bedrijf kan producten bedrukken met een geboortedatum, en een dropdown aanbieden om die te kiezen. Toch zou ik een tshirt met mijn geboortedatum erop als “volgens specificaties van de consument vervaardigd” zien.

Waar het uiteindelijk op neerkomt, is de vraag of de opties ‘standaard’ zijn. Dat gaat vaak samen met aantal: zestien kleuren, zes modellen, glanzend of mat. Maar het onderliggende criterium is of het product ook bij andere klanten verkoopbaar zou zijn. De richtsnoeren omschrijven dit mooi als “dat de goederen in beginsel uniek zijn en zijn geproduceerd op basis van de individuele wensen en eisen”.

Waar ligt nu de grens? Met geboortedata heb je zo’n 120 x 365 = 43.800 keuzes, en dat voelt als best veel. En ja, natuurlijk is het best denkbaar dat er een week later nóg iemand een shirt met die geboortedatum wil hebben, maar in beginsel is dat shirt uniek want ik wilde míjn geboortedatum er op.

Maar bij die tweede deurenzaak ging het ook om een fors aantal factoren:

• Type: opdek of stomp en binnen of buiten
• Deurvariant: enkele of dubbele deur
• Draairichting: links/rechts en naar binnen/buiten
• Hoogte: drie keuzes
• Breedte: vier keuzes
• Aflakken: niet of één van vijf RAL-kleuren

Dat is (2 x 2) x (2) x (2 x 2) x (3) x (4) x (6) = 2.304 en dat is ook een respectabel aantal. Ik snap zeker dat de deurenwinkel dan zegt “zo’n deur wordt niet in die vorm opnieuw verkocht”.

Bij het uitprobeerrecht wordt als maatstaf wel gehanteerd “uitproberen is wat je in de winkel ook zou mogen doen”. Dus bij een wasmachine wel het deurtje dicht en het knopje draaien, niet een sportwas doen en kijken hoe schoon het wordt. Die maatstaf hier toepassen levert dan iets van “Als een fysieke winkel een dergelijke variatie aan voorraad zou houden, dan is het standaard”. Fair?

Arnoud