AI is enorm dom en daarom is ethiek in AI zo enorm belangrijk

| AE 11521 | Internetrecht | 12 reacties

Ethiek en AI, twee begrippen die steeds vaker samen genoemd worden. Want als we overal AI gaan inzetten, met name voor besluitvorming en automatische systemen, dan moeten we wel vooraf nadenken wat voor impact dat heeft en of het wel ethisch wenselijk is dat dat zo werkt. Goed dat daar steeds meer aandacht voor komt, maar het blijft wel opletten dat de juiste ethische discussie wordt gevoerd. AI is namelijk ontzettend dom, en je moet het dus vooral niet hebben over de ethische overwegingen die de AI maakt bij de besluitvorming. Het gaat om de ethiek van mensen overlaten aan AI systemen.

Wat precies AI is, weet volgens mij niemand. Ik houd het bij de cynische constatering dat AI die inzet van statistiek-gedreven voorspellingen is die griezelig lijkt op hoe mensen zouden handelen. De weersvoorspelling is dus geen AI, een machine learning systeem dat tumoren herkent is op het randje (want nieuw en computer dus griezelig) maar een humanoïde robot die contextuele grappen maakt die is AI.

De technologie achter AI is op zich vaak verrassend simpel. Meestal gaat het om machine learning, analysetechnieken op grote bakken data waarmee het systeem regels afleidt om voorspellingen te doen. Heb je een stapel met een miljoen spamberichten en een miljoen niet-spamberichten, dan komt daar een griezelig accurate herkenning voor spam uit. Ondanks dat niemand vooraf harde regels stelt (“als het uit China komt en Viagra noemt, dan is het spam”). Die regels worden “van onderaf”, uit de data dus, afgeleid. “90% van de spam komt uit China, en slechts 1% van de nietspam, dus als het uit China komt dan is het spam”.

AI kun je gebruiken om ‘echte’ beslissingen te maken. Grofweg sloop je dan de mens uit het proces en koppel je de uitkomst van de AI aan de input van het vervolgsysteem. Kom hier met die stapel financiële gegevens, laat de AI zeggen of een hypotheek risicovol is en gebruik de ja/nee om de afwijsbrief dan wel het contract te genereren. En dát is waar je die ethiek zo broodnodig hebt.

AI is dom. Althans, doet rechtlijnig wat er uit de data volgt. Dat klinkt heel logisch en fair, maar veronderstelt dat die data-analyse op een faire manier gebeurt. En dat is een risicovolle veronderstelling, want die data is vaak niet fair – en daarmee de AI ook niet. Wees je in het verleden vaak hypotheken af van mensen die Achmed heten, dan doet de AI dat net zo braaf. Dat het bij jou toeval was, doet er niet eens meer toe. Maar die AI is niet onethisch omdat die zo blind aan het discrimineren is. Die doet gewoon wat de data hem ingeeft. De AI is a-ethisch.

Ethiek bij AI komt dus altijd pas een stap later. De AI zegt nee, wat gaan we daarmee doen? Is het wenselijk om die uitvoer te vertrouwen, kunnen we randgevallen herkennen en wat gaan we doen als achteraf een besluit niet in orde blijkt te zijn?

Op mijn congres The Future is Legal gaat prof. Natali Helberger (UvA/IvIR) dieper in op deze en aanverwante kwesties rond AI.

Algoritmische agenten doordringen ons online bestaan. Op basis van onze digitale profielen – ontstaan door massale surveillance – rangschikken algoritmische agenten zoekresultaten, verbergen en tonen nieuwsitems op sociale netwerken en proberen te raden welke producten we zouden kunnen kopen. Opkomende algoritmische agenten zijn in staat content te bieden die speciaal voor ons is gemaakt en kunnen contact met ons opnemen via unieke, gepersonaliseerde interacties. Het bestuderen van deze algoritmische agenten biedt tal van methodologische, ethische en logistieke uitdagingen.

Meediscussiëren? Leuk! Maar je moet er wel snel bij zijn want de kaarten vliegen de deur uit.

Arnoud

Hoe ethisch verantwoord kan een AI of robot zijn?

| AE 10293 | Innovatie | 21 reacties

Toen ik tien of elf was, kocht ik mijn eerste boek van SF-schrijver Isaac Asimov. Wat ik me er vooral nog van herinnerde, waren de vele korte verhalen over zijn Drie Wetten van de Robotica: een robot mag een mens geen kwaad doen, een robot moet doen wat de mens zegt tenzij daarmee wet 1 wordt overtreden en een robot moet zichzelf beschermen tenzij dat in strijd blijkt met wetten 1 of 2. Hele mooie ethische principes, en je ziet ze dan ook steeds terugkomen in discussies over ethiek bij robotica en kunstmatige intelligentie. Maar ik zie het zo even niet werken.

Het idee dat robots en/of kunstmatig intelligente systemen in onze samenleving mee gaan draaien, krijgt steeds meer overtuiging in de maatschappij. Voor een deel is dat een hype, maar er zit zeker een kern van waarheid in de verwachting dat dergelijke systemen een vast onderdeel worden van productie en dienstverlening, en ook wel vanuit de overheid.

De manier waarop deze systemen handelen en vooral beslissen roept dan vragen op, verloopt dat wel ethisch verantwoord. Je beslissing kunnen motiveren is daarbij één ding, maar een veelgehoorde eis is ook dat zo’n beslissing rechtmatig en verantwoord is. Horen dat je geen lening krijgt omdat je moslim bent, is een inhoudelijk duidelijke motivatie maar natuurlijk een onacceptabele.

Een dergelijk beslissysteem moet dus een set ethische randvoorwaarden en wettelijke grenzen ingebouwd krijgen. Alleen, hoe doe je dat? Haast per definitie zijn ethische principes algemeen en weinig vastomlijnd, maar ook wettelijke regels (zoals de AVG, die zo’n leningweigering verbiedt omdat sprake is van profilering op een bijzonder persoonsgegeven) zijn moeilijk in automatisering te vatten.

Een interessant initiatief is het Ethics for AI project van de Oxford University. Zij bekeken allerlei ethische codes, en kwamen toen met de conclusie

The very idea of parcelling ethics into a formal ‘code’ is also dangerous, if it leads to the attitude that ethics itself is just some separate part of life and of activities; it’s not. It’s more meaningfully looked at as a part and parcel of how we live, individually and collectively. So it would be unfortunate indeed, if the presence of a code of ethics encouraged the view that you could do the ethics, and then get on with life, get on with the job.

Het idee dat je ethiek kunt inprogrammeren in een systeem zie ik ook als een waangedachte. Het is geen functionele eis dat iets ethisch moet zijn, je kunt niet werken op basis van een lijst ethische randvoorwaarden. Het is natuurlijk mooi dat je een voorwaarde vanuit ethisch standpunt kunt rechtvaardigen, maar dat is zeer zeker geen garantie dat je systeem ethisch verantwoord werkt.

Ik vrees dat we er niet aan ontkomen om te zeggen, AI en robotica zal miskleunen slaan, dingen doen die ethisch onverantwoord zijn. Daar komen dan bezwaren tegen, en die worden in nieuwe systemen opgelost. Maar het blijft lapmiddelen en gedeeltelijke oplossingen die het probleem voor nu uit de weg gaan, en het zal nooit een fundamentele oplossing zijn waardoor onethische beslissingen onmogelijk worden.

Arnoud