Nee, werknemers kunnen geen toestemming geven voor privacyzaken

| AE 9313 | Arbeidsrecht, Privacy | 29 reacties

Energiebedrijf Uniper (tot 1 januari 2016 E.ON) heeft na onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zijn alcohol- en drugscontrolebeleid voor medewerkers ingetrokken, las ik een tikje vertraagd bij de toezichthouder. Dit beleid kwam erop neer dat het bedrijf alcohol- en drugstesten wilde inzetten om onveilige situaties te voorkomen, maar dat mag niet van de AP: dergelijke informatie wordt aangemerkt als bijzonder persoonsgegeven en dat mag als werkgever alleen worden verwerkt met aparte toestemming. En die kunnen werknemers niet geven.

Eind 2015 ontving de Autoriteit Persoonsgegevens signalen van werknemers van het bedrijf dat men akkoord moest gaan met beleid over random blaastests en drugscontroles (wangslijmtest, drugshonden, controleren van auto’s en werkplekken). Als een werknemer niet zou tekenen, zouden volgens die signalen sancties volgen, zoals plaatsing op een andere positie. Echt vrijwillig is dat dus niet te noemen. (Je zou ze de kost moeten geven, alle bedrijven waar je als werknemer moet tekenen voor allerlei beleid of gebruik van je persoonsgegevens waarna wordt geclaimd dat er ‘toestemming’ is.)

Dit leidde tot onderzoek, met als conclusie dat het bedrijf die gegevens echt niet zomaar mag verzamelen. Gegevens over alcohol- of drugsgebruik tellen als bijzonder persoonsgegeven – het zijn immers gegevens over gezondheid, als je het zuiver bekijkt. En als bedrijf mag je niet beschikken over dergelijke gegevens van je personeel. Ziekteverzuim en -dossiers mogen bijvoorbeeld alleen door een bedrijfsarts worden bijgehouden; de werkgever mag niet meer weten dan “Wim is ziek en waarschijnlijk maandag weer beter”. Zelfs Wim vragen “Goh wat had je eigenlijk vrijdag” is heel formeel verboden (oké oké alleen als je dat vervolgens in een bestand opslaat, of als je het hem appt).

Er zijn natuurlijk uitzonderingen. De hier meest relevante was die van uitdrukkelijke toestemming: wie in vrijheid zegt, het is prima dat je weet wat ik heb, heft daarmee het verbod op verwerking van dat persoonsgegeven op. Daar beriep Uniper zich op, maar dat sneuvelde al snel:

Uit [de wetsgeschiedenis] blijkt dus dat de toestemming niet onder druk mag worden gevraagd en gegeven. De testen worden uitgevoerd in opdracht van de werkgever. In het ‘Beleid alcohol-, medicijn- en drugsgebruik’ van 29 oktober 2015 staat dat een werknemer die geen verklaring tekent waarmee hij aangeeft in te stemmen met de testen in ieder geval een gesprek met de leidinggevende krijgt en bovendien het risico loopt op een andere positie te worden geplaatst. Een werknemer die bij de feitelijke test niet meewerkt wordt gesanctioneerd alsof er sprake is van een positieve uitslag. De werknemer wordt derhalve onder druk gezet om toestemming te verlenen. Er kan in dit geval dan ook niet gesproken worden van een ‘vrije toestemming’.

(Uniper beriep zich ook op gronden als een vitaal belang, dronken of onder de drugs gevaarlijke apparatuur bedienen is immers levensgevaarlijk. Daarvan werd echter gesteld dat de maatregel niet proportioneel was, en die laat ik verder even buiten beschouwing.)

Die uitspraak gaat natuurlijk over een specifieke context (geef toestemming of we behandelen je als drugsverslaafde en je kunt je promotie wel vergeten, even gechargeerd) maar de achterliggende gedachte is verstrekkend: een werknemer kan dus in beginsel geen toestemming geven voor privacykwesties aan zijn werkgever. Niet voor bijzondere gegevens, maar ook niet voor normale. Want ook in normale situaties is altijd enige ‘druk’ aanwezig, al is het maar de algemene druk dat je werkgever het onthoudt en mee laat wegen bij de keuze wie straks die promotie moet krijgen.

Een werkgever zal dus eigenlijk altijd een andere grondslag moeten hebben, zoals dat het nodig is voor het werk om die gegevens te hebben (wat alleen niet kan bij bijzondere persoonsgegevens) of dat hij een eigen zwaarwegend belang heeft (wat bij bijzondere persoonsgegevens overigens een ontheffing vereist). De naam en contactgegevens van personeel op je site zetten zou onder het eerste vallen; cameratoezicht met de juiste waarborgen onder het tweede.

Arnoud

Geldt de meldplicht datalekken ook voor defaced websites?

| AE 9315 | Aansprakelijkheid, Privacy | 7 reacties

Tweakersgebruikers melden maandag defacement van verschillende websites, waarbij de site zelf is vervangen door een boodschap die afkomstig lijkt te zijn van een Turkse groepering. Dat las ik op Tweakers gisteren. Of er een link is met de gebeurtenissen rond de Turkse minister van Familiezaken Kaya, is onduidelijk. Maar diverse lezers vroegen me wel: moet je dit nu melden aan de klant, valt dit onder de meldplicht datalekken?

De meldplicht datalekken geldt voor alle datalekken waarbij persoonsgegevens zijn betrokken. Een datalek is een inbreuk op de beveiliging van persoonsgegevens waardoor deze kunnen worden misbruikt, of gebruikt op een manier die niet toegestaan is. Doet zo’n datalek zich voor, dan moet dat in principe worden gemeld bij de toezichthouder (tenzij de impact minimaal is) en vaak ook bij de betrokkenen (tenzij de data encrypted was of de impact wederom minimaal is). Dit geldt nu onder de Wbp, en vanaf volgend jaar ook onder de Privacyverordening.

Voor andere data of andere soorten misbruik van persoonsgegevens geldt de meldplicht niet. Mijn standaardvoorbeeld is de hack bij een accountant waarbij de nog geheime jaarcijfers van een bv of nv worden gestolen: heel vervelend maar géén datalek in de zin van de wet en dus ook niet meldingsplichtig.

Bij een defacement worden pagina’s vervangen door andere teksten en/of afbeeldingen, in dit geval dan met een politieke strekking. Ik vraag me af of daarbij persoonsgegevens worden geraakt. Het kan natuurlijk altijd, maar het ligt voor mij niet voor de hand dat iemand die inbreekt om een tekst/afbeelding ergens neer te kwakken, ook persoonsgegevens van gebruikers kopieert of zelfs maar die langs ziet komen. Dus ik zou dit niet direct als datalek aanmerken.

Het is natuurlijk wel zo netjes om dit als bedrijf te melden aan je klant. Ik zou zelf vinden dat je dit verplicht bent vanuit je zorgplicht als goed opdrachtnemer. En vaak staat het ook in de algemene voorwaarden: bij gebleken misbruik of inbraken zal de hoster de klant informeren over genomen maatregelen, daaruit volgt dan ook een plicht tot melden dat een defacement heeft plaatsgevonden. Maar een datalek is het niet.

Arnoud

Belastingdienst mag camerabeelden met nummerplaatherkenning niet gebruiken

| AE 9286 | Privacy, Strafrecht | 8 reacties

De Belastingdienst mag de foto’s die langs de snelweg zijn genomen met camera’s die zijn voorzien van automatische nummerplaatherkenning niet gebruiken, oordeelt de Hoge Raad. Dat meldde Tweakers afgelopen vrijdag. Door te datagraaien in de nummerplaatinfo vastgelegd door deze zogeheten ANPR-camera’s kon de Belastingdienst achterhalen dat een aantal zakelijke rijders een onjuiste ritregistratie had opgevoerd. De Hoge Raad acht dit in strijd met de wet: zonder aparte wettelijke regeling mag de overheid niet in databanken met persoonsgegevens grabbelen.

ANPR-camera’s zijn langs de weg aangebrachte camera’s die automatische kentekenherkenning kunnen uitvoeren. Deze worden door het Korps landelijke politiediensten opgehangen om onder meer gestolen auto’s te traceren en te kunnen vangen, of om verdachten of voortvluchtigen te kunnen achtervolgen. Dit is toegestaan onder de Wet politiegegevens, het broertje met platte pet van de Wet bescherming persoonsgegevens.

Function creep is ook de overheid niet vreemd, dus verbaast het niet dat de Belastingdienst zich al snel meldde om ook eens wat informatie over kentekens te achterhalen. Specifiek: ter verificatie van de rittenregistratie van zakelijke rijders, die immers niet meer dan 500 kilometer per jaar privé mogen rijden. Met de ANPR-registraties is na te gaan of de opgegeven privéritten kloppen, waarna bij discrepanties een naheffing kan worden opgelegd. De Belastingdienst kreeg toegang onder een convenant met de KLPD.

Dat mag alleen niet. Persoonsgegevens mogen alleen worden gebruikt voor de doelen waarvoor ze zijn verzameld, en delen met andere organisaties is al helemaal niet de bedoeling. Bij de overheid mag er iets meer, maar daar geldt een harde, duidelijke regel: dan moet in een wet zijn vastgelegd wat men gaat delen en waarom. De reden daarvoor is vrij simpel, dan kan het parlement beslissen of dit een gewenst overheidshandelen is en kan de rechter concreet toetsen of de wet wordt nageleefd.

De Hoge Raad is hier vrij snel klaar: er is geen wet die zegt dat dit mag, dus mag dit niet. Natuurlijk heeft de Belastingdienst altijd een kapstokartikel over het heffen van belasting, het controleren van aangiftes of het verkrijgen van informatie, maar een wet die raakt aan de privacy moet specifiek zijn. En dat zijn kapstokwetten per definitie niet.

Natuurlijk ziet iedereen de bui al hangen dat er dan nu snel een wetje komt om dit te regelen. Dat voelt als een makkelijke truc, maar juridisch gezien klopt het: zo ongeveer alles mág, als het maar expliciet in een wet vastligt.

Arnoud

Wie is aansprakelijk voor dat #cloudbleed-lek van Cloudflare?

| AE 9280 | Cloud, Privacy | 10 reacties

Door een bug in de html-parser van CloudFlare konden gevoelige gegevens van klanten van het bedrijf lekken en stond data in de cache van zoekmachines. Na een melding van Google heeft de dienst voor optimilisatie van websites het lek in zeven uur gedicht. Dat meldde Tweakers, met meer details in The Register. De clouddienst had… Lees verder

Ja duh, natuurlijk moet een stemwijzer werken met https

| AE 9273 | Privacy | 6 reacties

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft onderzoek gedaan naar de beveiliging van websites die interactieve stemhulp bieden, las ik bij Nu.nl. De privacytoezichthouder meldt dat 14 van de 24 onderzochte websites geen gebruik bleken te maken van een versleutelde verbinding, en na de vingertik hebben vier meteen de handdoek in de ring gegooid. De rest is… Lees verder

Mag je schoolfoto’s in een Dropbox delen met alle ouders?

| AE 9245 | Privacy | 53 reacties

Een lezer vroeg me: Wanneer er bij onze basisschool foto’s worden gemaakt van een evenement (zoals Sinterklaas of een schoolreisje) dan delen wij die met de betreffende ouders door de foto’s in een Dropbox aan te bieden. Alleen zij kunnen er dan bij, verder is het niet openbaar. (Voor publicatie op de site vragen we… Lees verder

Wetsvoorstel moet digitaal leren met nepnaam veiliger maken

| AE 9265 | Cloud, Privacy | 21 reacties

Kinderen die op school met digitale lesmethoden werken, hoeven niet meer hun eigen naam in te vullen. Dat stond in het papieren AD afgelopen weekend. De ministerraad heeft namelijk ingestemd met een wetsvoorstel van die strekking, hoewel exacte details nog ontbreken. Kort gezegd komt het erop neer dat bij gebruik van clouddiensten door scholen moet… Lees verder

Google moet wél buitenlandse e-mails overdragen aan de FBI

| AE 9261 | Privacy, Software | 19 reacties

Een Amerikaanse rechter heeft bepaald dat Google ook e-mails die op servers buiten de VS zijn opgeslagen moet overdragen aan de FBI in een zaak over binnenlandse fraude. Dat meldde Nu.nl onlangs. Deze beslissing staat lijnrecht tegenover de hogerberoepszaak van Microsoft dat géén berichten opgeslagen in het buitenland hoefde af te geven aan de Amerikaanse… Lees verder

Google moet berichten over afgesloten strafzaken vergeten

| AE 9230 | Meningsuiting, Privacy | 25 reacties

Google moet een belastend zoekresultaat over een ontuchtpleger uit Doetinchem uit de zoekmachine verwijderen, las ik in Tubantia. Gauw het vonnis erbij gepakt: Google moet inderdaad uit haar zoekresultaten (bij Googelen op ’s mans naam) een Facebookpagina weglaten omdat deze vertelt over de strafrechtszaak, met naam en toenaam (en foto) van de man. Omdat het… Lees verder

Moet je echt bij elke internetdienst een bewerkersovereenkomst sluiten?

| AE 9217 | Privacy | 7 reacties

Een lezer vroeg me: Wij maken zakelijk gebruik van applicaties en software in de cloud. Mijn vraag is nu echter of je echt met iedere cloud leverancier een bewerkersovereenkomst moet afsluiten? Iedere applicatie verwerkt namelijk op de een of andere manier wel persoonsgegevens, de ene meer dan de ander. In sommige gevallen gaat het enkel… Lees verder