Retourrecht ook van toepassing bij ‘koop’ van gas of elektriciteit

| AE 2447 | Ondernemingsvrijheid | 26 reacties

Merkwaardig. Hoewel de wet het formeel niet toestaat, hebben twee kantonrechters nu geoordeeld dat je als consument recht hebt op de afkoelingsperiode van zeven werkdagen bij het afsluiten van energieleveringscontracten. En omdat de leveranciers hun klanten daarover niet hebben geïnformeerd, mochten de gedaagde consumenten hun contract tot drie maanden na de afsluitdatum opzeggen. (Met dank aan IT en Recht en eerder al Menno Weij die het signaleerden.)

Zowel de kantonrechter in Leeuwarden als die in Assen kregen een zaak voor zich over een telefonisch gesloten overeenkomst tot energielevering (beiden bij de NEM). In beide zaken betwistten de consumenten dat ze een overeenkomst hadden gesloten, en in beide zaken vindt de rechter de oplossing in het retourrecht of afkoelingsrecht dat je hebt bij aankopen via internet. Binnen zeven werkdagen na contractsluiting of na ontvangst van de zaak mag je deze retourneren en de koop ongedaan maken.

Een tikje merkwaardig is het wel dat de rechter deze regeling ook op gas en elektra van toepassing verklaart. Volgens de wet mag je ook bij leveringscontracten voor gas en elektriciteit (maar weer niet water via de waterleiding trouwens) spreken van “koop” (art. 7:5 BW). Maar er zit een beperking op het recht van retour: bestellingen van zaken die “naar hun aard” niet teruggezonden kunnen worden, mogen niet worden geannuleerd (art. 7:46d lid 4 sub d.3 BW). Mijn collega Sara besprak vorig jaar wat die uitzondering inhoudt:

Onder ‘naar zijn aard niet kunnen worden teruggezonden” vallen alleen producten waarvan het echt fysiek onmogelijk is deze aan de verkoper terug te sturen. Een geneesmiddel komt per post en kan dan natuurlijk ook weer per post worden teruggestuurd. Deze uitkomst is voor het merendeel van de webwinkeliers dan ook waarschijnlijk teleurstellend: naast elektriciteit en leidingwater is het mij echter nog niet gelukt een ander product te bedenken wat onder deze uitsluiting zou kunnen vallen.

De NEM doet het dus precies goed, zou je zeggen. Maar nee, de kantonrechters zien dat toch anders:

Bij een overeenkomst tot levering van gas en elektra gaat het echter niet om een eenmalig geleverde prestatie, maar is sprake van een duurovereenkomst. Door ontbinding kan verdere levering ongedaan worden gemaakt. Daarnaast valt niet in te zien dat een consument tot ontbinding van zo’n overeenkomst zou wensen over te gaan omdat de geleverde zaak hem bij nader inzien niet bevalt en dat met die ontbinding zou worden beoogd om datgene wat aan gas en elektra al is geleverd terug te geven.

Het komt er ongeveer op neer dat als je niet één zaak (één molecuul gas of één elektron) bestelt maar meerdere, je ook na ontvangst van de eerste paar zaken nog mag annuleren zolang je maar binnen de zeven werkdagen zit. En daarom is het niet logisch dat het recht van retour niet zou gelden voor levering van gas en elektriciteit.

Dat de al geleverde zaken niet teruggestuurd kunnen worden, maakt daarbij niet uit. Het al betaalde abonnementsgeld dient als compensatie daarvoor. Op zich kan dat, de regels voor ontbinding bepalen dat als ongedaan maken onmogelijk is, er een verplichting tot schadevergoeding ter waarde van de geleverde prestatie ontstaat (art. 6:272 BW).

Hoewel ik fan ben van consumentenbescherming heb ik moeite met deze redenering. De wet zet hier duidelijke grenzen, en als rechters dan zelf gaan verzinnen dat deze soms toch niet gelden, dan open je de deur om in feite het hele retourrecht van geval tot geval te beoordelen en al of niet buiten toepassing te laten.

Arnoud

Deel dit artikel

  1. Dit lijkt een nieuwe ontwikkeling. In een wat ouder kamerstuk (28 982 Liberalisering energiemarkten) kwam ik het volgende tegen:

    De bepalingen voor consumentenkoop zijn niet van toepassing op de levering van elektriciteit en gas of water via leidingen. Destijds achtte de wetgever deze bijzondere rechtsbescherming niet nodig, aangezien vrijwel alle energiebedrijven uniforme leveringsvoorwaarden hanteerden die in overleg met de consumentenorganisaties waren opgesteld. Deze situatie is inmiddels anders, gezien de fase van liberalisering waarin de energiemarkt zich thans bevindt. In een geliberaliseerde markt, maar ook reeds in de overgangsfase tot die markt, zullen gas en elektriciteit in karakter gelijkwaardig worden aan goederen die op een vrije markt aan consumenten worden geleverd; er wordt immers door energiebedrijven geconcurreerd om de afnemer en er is geen sprake van uniforme leveringsvoorwaarden. Daarom ook stellen de Minister van Justitie en ik voor om de regeling van de consumentenkoop onverkort van toepassing te laten zijn op elektriciteit en gas. Daartoe zal spoedig advies worden gevraagd aan de Raad voor de Rechtspraak over de gevolgen van dit voorstel voor de werklast voor de rechterlijke macht.

    Wellicht dat de afkoelingsperiode dus (op den duur) – mede in dat licht bezien – ook van toepassing is. Het blijft vreemd dat de Kantonrechter deze weg reeds inslaat, terwijl daartoe thans geen aanleiding voor lijkt in de wet. Ben benieuwd of er iemand in beroep/cassatie zal gaan.

  2. Waarom zou je bestellingen met de aard “niet terugzendbaar” niet mogen annuleren als je simpelweg kan betalen voor het gedeelte dat niet terugverzonden kan worden?

    Als het nou zo was dat de nog-te-leveren-bestelling niks waard is zonder de reeds-geleverde-bestelling, dan zou ik kunnen begrijpen dat annuleren niet wenselijk is. Maar de niet gekochte elektronen kunnen ze zo bij iemand anders kwijt. Ik kan niks bedenken waarbij de bestelling tweedelig geleverd wordt, waarbij het B-deel zonder het A-deel niks waard is, ?n waarbij het A-deel niet kan worden teruggezonden.

  3. Het is goed dat de consumenten bescherming op dit gebied wordt uitgebreid in de jurisprudentie omdat de energiemaatschappijen hun verkoopmethoden ook hebben aangepast en de consument daardoor steeds vaker benadeeld werd.

    @friso 220V is niet mee van deze tijd.

  4. @Lepelaar: Dit is ook een gek geformuleerd stuk uit de wet. Het idee was, als het niet terug k?n dan moet je niet zeggen dat het retour mag. Maar men had net zo goed kunnen kiezen voor “als het niet terugzendbaar is dan moet je de waarde van het product maar betalen”.

    Een voorbeeld van een zaak die naar zijn aard niet retourneerbaar is, is een inbouwkeuken. Nadat die ingebouwd is, bestaat hij juridisch niet meer want hij is deel van het huis geworden. Het is dan juridisch onmogelijk deze terug te sturen. (Natuurlijk kun je de onderdelen uitbreken maar het is dan juridisch een ?ndere keuken die je terugstuurt.)

    In je A-B voorbeeld: wat vind je van A=levering energie en B=slimme meter? De energie kan niet terug, en zonder energie heb je niets aan je meter.

  5. @Arnoud: Zie het als een golf in een golfslagbad. Er zijn hoge en lage golven, maar het water verplaatst zich niet, beweegt alleen om een vast midden. Een bootje op de golven kan wel verplaatst worden. De electronen bewegen dus heen en weer in de kabel, om een vast midden, door een wisselende + en – spanning. vgl het “Bootje” met “Vermogen” dat wel geleverd wordt. Dat vermogen kan zelfs met een windmolen op je dak, of zonnecellen, ook weer worden teruggeleverd aan het spanningsnet, in tegenstelling tot bijvoorbeeld gas en water (persoonlijk hoef ik het water van de buren niet terug). Maar dat is dan niet hetzelfde vermogen, maar goed, bij uitwisseling van geld hoef ik ook niet specifiek diezelfde briefjes terug waarmee ik betaald heb… 🙂

  6. @2 Arnoud

    Nu is Natuurkunde een lange tijd geleden, dus heb ik snel wat gegoogled. Kortom komt het hier op neer:

    Elektronen in een draad verplaatsen zich maar heel erg langzaam, in de orde van meters per dag. Omdat we het over wisselstroom hebben, wat met een frequentie van 50Hz schakelt, bewegen de elektronen dus telkens heen en weer door de draad. En gezien de lage snelheid van een elektron door de draad, verplaatst die zich dus haast niet in de loop der tijd.

    Elektriciteit/energie bestaat dan ook niet zozeer uit de daadwerkelijke elektronen, maar de kracht die deze elektronen leveren. Je zou het kunnen zien als het een beetje heen en weer trappen op je fiets (zonder versnellingen/terugtraprem). De ketting beweegt haast niet (en zou kilometers lang kunnen zijn), maar je kunt aan de as wel energie aftappen.

    Je kunt natuurlijk energie terugleveren aan het net. Maar of dat feitelijk hetzelfde product als wat je gekregen hebt is, is natuurlijk een andere vraag.

    (Disclaimer: – ja, haha – korreltje zout enzo. Als je het beter weet, doe het dan zelf)

  7. Gas vertoont grote overeenkomsten met papier. Gas en papier bestaand beiden beiden uit brandbare materialen. Slechts wanneer je dit materiaal verbrand kun je het niet meer terug sturen.

    Met de opmerkingen van je collega Sara, ben ik oneens. Dat leidingwater niet gemakkelijk kan worden teruggestuurd heeft niet te maken met het product dat geleverd wordt, maar de wijze waarop het geleverd wordt. Je kunt leidingwater prima op vangen in flessen en die vervolgens opsturen.

  8. @Alex Haan:

    Hoe werkt gelijk stroom dan? En waarom werkt een lamp niet meer op het moment dat je met de schakelaar omgooit de schakeling verbreekt? Nee dit is onzin.

    De werking van elektronische schakelingen kun je uitleggen door dit uit te leggen aan hand van water. Het waterrad werkt doordat het water stroomt. En het water stroomt omdat er een hoogteverschil zit tussen waar het water vandaan komt en waar het naar toe gaat.

    De frequentie bij wisselstroom geeft aan met welke frequentie de stroom de andere kant op stroomt.

  9. @6 Arnoud Ik snap wanneer een zaak niet retourneerbaar is. Wat ik bedoelde, doorgaand op jouw voorbeeld van Levering Energie en Slimme Meter, is het volgende.

    Ik neem energie af, A, maar voordat de slimmer meter wordt geinstalleerd, B, annuleer ik. Vervolgens betaal ik de schadevergoeding van A. De leverancier kan B gewoon bij de volgende klant installeren. Het is niet alsof ze die meter nu moeten weggooien en dus kosten zonder opbrengsten maken.

    Dus waarom zou deze dienst niet geannuleerd mogen worden?

  10. @11 Alex de Kruijf

    Ik probeerde alleen de vraag @2 van Arnoud te beantwoorden. Ik vraag me af hoe je met die twee vragen verklaart dat mijn verhaal onzin is. Er komt natuurlijk een heel verhaal van stroom, spanning, etc. bij kijken.

    Of er nu sprake is van gelijkstroom of wisselstroom, als de schakelaar omgegooid wordt, stroomt er dus niks meer, dus doet de lamp het niet (het gloeidraad is dun, de stroom van elektronen zorgt ervoor dat het warm wordt, of bij een led zorgt het potentiaalverschil ervoor dat een elektron oversprint – ofzo). Terug naar de analogie: je stopt met heen (en weer) trappen, dus er is geen beweging bij de as om af te tappen.

    Ik zei toch dat het met een klein korreltje zout genomen diende te worden? En vervolgens zeggen dat het onzin is zonder zelf te zeggen wat er niet klopt, of het beter uit te leggen, helpt de discussie natuurlijk niet.

  11. @Friso Kuipers en @Arnoud (#1 en #2) Het is nog mooier! Bij Wisselstroom schudt de energie-maatschappij alleen maar de electronen heen en weer die in mijn eigen stroomkabels zitten. Ik ontvang geen electron en kan er dus geeneen terugsturen. Bij gelijkstroom ontvang ik wel electronen maar die worden vervolgens weer teruggestuurd naar de afzender. Een automatische retour dus! Gelijkstroom gaat altijd retour afzender. Bij electriciteit ontvang je dus geen goederen maar een dienst. De leverancier schudt voor jou de boel door elkaar of zorgt voor een bepaalde doorstroming en als resultaat kun je dit nu achter de computer lezen! 🙂

    Misschien moet je het zien als een abonnement op een krant of tijdschift. Heb ik het recht om me te abonneren op b.v. de Donald Duck om deze na ontvangst van het eerste blaadje meteen weer op te zeggen? Dat blaadje ligt ondertussen al in de kattenbak maar omdat de drollen van de kat teveel stinken als ze op dit blaadje liggen wil ik er dus weer van af. 🙂 Kan het blaadje natuurlijk terug sturen maar of de leverancier blij is met de extra kattendrol erop… (Overigens, blij dat ik een hond heb en geen kat!)

  12. Ik denk niet dat het verhaal met elektronen er iets toe doet. Er springen immers geen elektronen je lamp uit.

    Het energiebedrijf zorgt voor ‘druk’ (spanning) op het net. Waardoor die elektronen door je gloeidraadje heen worden ‘geduwd’ en dat veroorzaakt wrijving… en dat resulteerd in warmte en licht.

    Nee, dit is niet helemaal zoals je het natuurkundig wil formuleren, maar het maakt het hopelijk wel duidelijk. Het energiebedrijf steekt energie in het voortduwen/trekken van elektronen door dat dunne draadje, en jij haalt daar een zekere mate van energie vanaf, door dat je een dun draadje in die energiecirkel opneemt. Je verbruikt dus energie, niet elektronen.

    En die energie kan je als simpel mannetje niet weer terug het net op sturen, dus niet retouneren. Maar wat nu als je een windmolen hebt, zoals menig boer?

  13. “De wet zet hier duidelijke grenzen, en als rechters dan zelf gaan verzinnen dat deze soms toch niet gelden, dan open je de deur om in feite (het hele retourrecht) van geval tot geval te beoordelen (en al of niet buiten toepassing te laten).”

    Dit is naar mijn mening juist een goede ontwikkeling. Ik kan mij niet goed voorstellen dat het een burger met blijdschap vervult als de rechter uitsluitend en alleen acteert als de paladijn van de wetgever (op wiens payroll hij/zij toch al staat). Het is veelal lastig om de onafhankelijkheid van rechters te “zien”. Vaak is een beoordeling van een rechter geen inhoudelijke maar een procedurele beoordeling. Hierdoor verwaarloost de rechter de eigen positie als bufferende invloed tussen wetgever en burger(s). Natuurlijk vervalt dan een van de basispricipes van wettelijke regels: “iedereen is gelijk voor de wet”. Ook dit is geen gemis. Wij weten allemaal dat mensen niet gelijk zijn (in hun omstandigheden/mogelijkheden), hooguit gelijkwaardig.

  14. @16 Frisco Ja, maar hoe zit dat dan als je je contract opzegt, bedoelde ik? 🙂 Stel je hebt een windmolen/zonnepanelen. Je sluit een contract af, maar gaat op vakantie. Je meterstand wordt -100 KW/u. Je komt terug en wil het contract annuleren. (Of ook leuk, het energiebedrijf wil annuleren…) Betaalt het energiebedrijf op dat moment jou? En krijg je in dat geval ook de abonnementskosten terug?

  15. @Ronnie: Mijn zorg is dat je bij wetten in het wetboek kunt nalezen wat er wel en niet mag, maar bij rechtersregels moet je maar afwachten wat men oordeelt. Daarom ben ik geen fan van open normen of eigen rechtsregels van de rechter.

    Hoe weet je waar je je aan moet houden als in het wetboek staat “X geldt niet in geval A” en de rechter zegt “oh maar ik vind dat in geval A X wel geldt.”?

  16. Stel je hebt een windmolen/zonnepanelen. Je sluit een contract af, maar gaat op vakantie. Je meterstand wordt -100 KW/u. Je komt terug en wil het contract annuleren. (Of ook leuk, het energiebedrijf wil annuleren???) Betaalt het energiebedrijf op dat moment jou? En krijg je in dat geval ook de abonnementskosten terug?

    Link: Teruglevering van groene stroom De energie-leverancier is verplicht om hiervoor een redelijk vergoeding te betalen. Dus nee, je krijgt geen abonnementskosten terug maar wel een bedrag voor de door jou geleverde energie. Hierbij geldt wel dat je dan een speciale meter moet hebben die het stroomverkeer in beide richtingen kan meten. (Maar wie die niet heeft kan nog een oude meter blijven gebruiken tot het einde van de levensduur van die meter.) Je moet overigens wel een redelijk overschot produceren om een vergoeding te krijgen…

  17. @13: Ik had de indruk dat bedoelde dat er haart magie-achtige manier energie werd uitgewisseld. Het heen en weer bewegen las ik in combinatie met de geclaimde lage snelheid dacht ik dat je trilling wees. De snelheid van een elektron door draad ligt is in de orde van meters per seconden. Het is juist de beweging die het ‘m doet.

    Voor een goede discussie is het wel handig als je duidelijk bent in wat je bedoelt. Voor de vraag van Arnoud is het verschil tussen wisselstroom en gelijkstroom niet relevant. Je analogie met het heen en weer trappen op de fiets werkt (in ieder geval bij mij) verwarrend omdat deze meer vragen op roept dan hij beantwoord. Hoe kom je dan vooruit?

    De snelheid van een elektron door draag ligt trouwens in de orde van grote van meters per seconden. Elektriciteit werkt nu juist omdat ze bewegen. Wanneer elektronen zich zouden verplaatsen met een meter per dag dan zou de frequentie van een wisselstroombron een heel stuk hoger moeten zijn dan 50 Hz. En de postduif zou dan sneller zijn dan telefoneren.

  18. @21 die snelheid heb ik ergens vandaan geplukt. Of het nu meters per dag of per seconde is maakt niet zoveel uit.

    Omdat we over het algemeen over wisselstroom hebben, wisselt de richting vele malen per seconde, en dan verplaatst zo’n elektron zich in zo’n fractie dus alsnog maar een klein beetje.

    De vergelijking met de fiets slaat erop dat een schakel uiteindelijk niet van zijn plaats komt, maar je toch beweging bij de as hebt. Het gaat hier niet om vooruit gaan, maar om energie overdracht van de trappers naar de (achter)as.

    Een andere analogie is een tuinslang vol water (alleen is dat zoals gelijkstroom). Op het moment dat je de kraan open draait komt er bijna meteen water uit het andere eind van de slang. Maar het duurt een hele tijd voordat het water wat net uit de kraan komt, ook door de hele slang is gegaan en er weer uit komt.

    Dus, op het moment dat er aan de ene kant een elektron de kabel ‘in geduwd’ wordt, komt er bijna meteen een elektron aan de andere kant weer uit (grofweg zo tegen de lichtsnelheid aan).

    Bij het versturen van data spelen er natuurlijk weer heel andere dingen een rol. Maar daar is de individuele elektron niet de drager van data. Dat in tegenstelling tot glasvezel waar lichtdeeltjes (pulsen) daadwerkelijk met de snelheid van het licht door de kabel schieten.

    Ik probeerde nu juist niet teveel in detail te treden en alleen maar uit te leggen dat een elektron dus eigenlijk gewoon op zijn plaats blijft (bij wisselstroom). Of je moet de kabel verleggen :).

    Edit: Dus ik probeerde de vraag “Maar: verplaatst? Komen de exact zelfde electronen dan terug bij de leverancier uiteindelijk?” te beantwoorden.

    De elektronen die de leverancier ‘levert’, komen en gaan dus vele malen per seconde de centrale uit/in. (Hoe dat op super gedetailleerd niveau gaat, weet ik niet. Er zou natuurlijk iets van een verschuiving kunnen zijn. Het is immers grotendeels chaos in de wereld).

  19. De elektriciteit die we thuis krijgen is wisselspanning. Op Verschillende plekken in het elektriciteitsnet wordt de spanning op- of neergetransformeerd in transformatoren. Transformatoren bestaan uit twee spoelen, waartussen elektrische energie wordt uitgewisseld door het elektromagnetische veld. De spoelen zijn helemaal van elkaar ge?soleerd en er gaan geen elektronen van spoel naar spoel (dat zou een mooie kortsluiting zijn 🙂 ) De elektronen in onze meterkast komen dus nooit van ze lang zal ze leven voorbij de eerste transformator in de kelder van de flat of in het transformatorkastje in de straat of wijk.

    We kunnen dus niet redeneren in termen van geleverde elektronen, maar zitten dus vast aan levering van zoiets abstracts als “energie”. Energie kun je opslaan. Energie kun je terugleveren. Energie kun je verbruiken en zou je later door andere energie kunnen vervangen die je terugleverd.

    @Alex en Alex: De energie wordt gedragen door de elektromagnetische golven. Elektromagnetische golven hebben in hebben in vacu?m een snelheid van 300 000 km/s (de “lichtsnelheid”). In materiaal ligt die snelheid wat lager: voor gewoon koperdraad op 95 % daarvan. In coaxkabel (antennekabel) ongeveer 60 %. Bij wisselspanning wisselt het elektrische veld telkens van richting en bewegen elektronen zich op het veld heen en weer rond hun plek. Hun gemiddelde snelheid is dus nul. Bij gelijkspanning worden de elektronen meegetrokken in de richting van het elektrische veld tot ze ergens tegen een atoom van het metaal botsen. Al dat heen en weer gestuiter tegen de atomen van het materiaal tempert hun snelheid. Dat heen en weer gestuiter draagt niet bij aan hun snelheid, maar netto worden ze toch een klein beetje meegezogen in dat elektrisch veld. De gemiddelde snelheid die ze daarbij bereiken kun je uitrekenen. Deze snelheid wordt driftsnelheid genoemd en is van de orde van grootte van 1 meter per uur.

  20. @19: Volgens mij moet je dit omdraaien. Als de wetgever een (door de bank genomen slechte) maatregel vastlegt dan dient de rechter deze maatregel niet blind te volgen (zoals sommigen in vergelijkbare posities vaak wel doen, maar hier niet om worden gewaardeerd), maar bijvoorbeeld vaststellen dat er niet wordt voldaan aan de voorwaarden zoals vastgelegd voor de maatregel en deze derhalve niet toepassen. Meer algemeen: de enige en ware wetten zijn natuurwetten. Al het andere dat wordt aangeduid met “wet” is niet meer/minder dan een door mensen/voor mensen gemaakte regel en heeft hierdoor intrinsiek geen (absoluut te bepalen) waarheidsgehalte. “Wettelijke” regels worden per definitie vastgesteld door overheersers en opgelegd aan de overheersten. Wat voor de een geldt hoeft niet (op vergelijkbare wijze) te gelden voor de ander. Het feit dat er geen globale regels binnen staten worden toegepast is afdoende bewijs voor de utopie van universaliteit van nationale regels. Mensen zijn (valt te bediscussieren) misschien wel gelijkwaardig, gelijk zijn zij niet. Het is dan ook tamelijk onzinnig om alles en iedereen op dezelfde wijze over een arbitraire kam te scheren. Het zou dan ook op grond van het voorgaande voor de goede verstaander duidelijk moeten zijn dat het op dezelfde wijze toepassen van een regel op een ieder niets van doen heeft met rechtvaardigheid. Omdat rechtvaardigheid, zoals “Death” opmerkt in “Hogfather” van Terry Pratchett zelfs met de fijnste zeef in het gehele universum NIET kan worden gevonden, maar slechts bestaat in de geest van enkele individuen, die dit als leiddraad voor het eigen handelen nemen, wordt velen (onbedoeld) regelmatig schade berokkend. Nee, niet mijn kopje thee!

  21. Ik ben van mening dat de wet niet zover opgerekt moet worden door de kantonrechters in kwestie. Sommige kantonrechters hebben nu eenmaal meer sympathie voor de underdog, zoals huurders en consumenten. Indien appel wordt ingesteld zullen beide zaken door het hof te Leeuwarden worden behandeld. Ik ben benieuwd hoe het hof over deze zaken oordeelt. Ik van mening dat de consument bescherming geniet tegen agressieve energieleveranciers als de NEM. Maar hier lijkt mij eerder een taak voor de wetgever weggelegd.

Laat een reactie achter

Handige HTML: <a href=""> voor hyperlinks, <blockquote> om te citeren en <em> en <strong> voor italics en vet.

(verplicht)

Volg de reacties per RSS