Het is al een paar keer zijdelings aan de orde gekomen: wanneer heb je als handelaar of bedrijf recht op de bepalingen uit het consumentenrecht? Dat klinkt gek, immers het is consumentenrecht en een handelaar of bedrijf is dat per definitie niet. Maar soms kan een bedrijfsmatig handelend persoon tóch consumentenbescherming claimen bij overeenkomsten die hij aangaat. Dit heet “reflexwerking”.
Het idee achter reflexwerking is dat er soms zo weinig onderscheid zit tussen een beroeps- of bedrijfsmatig handelend persoon en een consument dat het onredelijk zou zijn hen niet dezelfde bescherming te gunnen. Meestal speelt dit bij aankopen of abonnementen aangegaan door kleine zelfstandigen (zoals zzp’ers), maar ook bij verenigingen of stichtingen kan dit aan de orde zijn. Waar de grens ligt, is niet duidelijk. De jurisprudentie zegt dat het moet gaan om een ondernemer
die zich materieel niet van een consument onderscheidt en die in de uitoefening van beroep of bedrijf overeenkomsten sluit die buiten het gebied liggen van zijn eigenlijke professionele activiteit.
Daarbij geldt nog de grens dat een BV eigenlijk nooit reflexwerking kan claimen, ook niet als deze maar één bestuurder heeft.
Persoonlijk vind ik sympathiek de regel van Hendrikse dat reflexwerking moet gelden wanneer de verhoudingen tussen koper en verkoper ongelijkwaardig zijn, met name wanneer de wederpartij bijzonder veel ervaring heeft met dit soort overeenkomsten en de verkrijgende (kopende) partij niet. Maar dat is niet de huidige stand van de rechtspraak.
Een beroeps- of bedrijfsmatig handelend persoon kan als reflexwerking geldt zich op dezelfde bescherming beroepen als een consument zou krijgen in die positie. Of in ieder geval grotendeels, want reflexwerking hoeft niet per se meteen 100% van het consumentenrecht te doen gelden. En een automatisme is het zeker niet.
Belangrijk in de overweging is de vraag of je van de handelaar meer mag verwachten dan van de consument. Zo werd in deze zaak geoordeeld dat een eenmanszaak geen reflexwerking toekwam voor een abonnement op een informatiedienst, omdat
gelet op de diensten die [de wederpartij] aanbiedt kan niet gezegd worden dat deze zodanig buiten de deskundigheid van [de eenmanszaak] zijn gelegen, dat [de eenmanszaak] met betrekking tot het aangaan van de overeenkomst eenmet een particulier vergelijkbare positie inneemt. [De eenmanszaak] zal zich immers als professioneel ondernemer, met name nu hij geen personeel in dienst heeft, hebben te beraden over de mogelijkheden waarop hij voor zijn bestaande en potentiële klanten bereikbaar kan zijn en hoe hij klanten kan werven middels het verstrekken van bedrijfsinformatie.
Zodra een bepaald soort transactie dus hoort bij je normale activiteiten als ondernemer, kun je moeilijk nog claimen dat je bij die transactie net zo beschermd hoort te worden als consumenten. Maar ook dat is weer niet altijd zo, getuige deze zaak waarin een kleine ondernemer van een agressief opgedrongen contract afkon doordat via reflexwerking de Colportagewet mocht worden ingezet. Ook hier ging het om een informatiedienst voor bedrijven.
Er is nog meer jurisprudentie, met name op kantonrechtersniveau. Deze gaat voornamelijk over colportage, omdat daar kennelijk agressieve en misleidende acquisitie bij bedrijven het meeste voorkomt. En de colportagewet geeft een consument het recht om zo’n overeenkomst te annuleren, zodat het logisch is dat een klein bedrijf ook die bepalingen wil kunnen inroepen.
Het is nog nooit getest, maar gezien doel en strekking van de Wet koop op afstand lijkt het me niet meer dan redelijk dat deze lijn ook gehanteerd wordt bij koop op afstand met een (klein) bedrijf als koper in plaats van een consument. Immers, maakt het uit of je een boek of een printer verkoopt aan een consument of aan een bedrijf?
Update (7 december 2011) in dit vonnis wordt reflexwerking afgewezen, met mooie samenvatting van de juridische criteria:
[Reflexwerking geldt] indien de transactie waarvoor [A] is benaderd, buiten het kader van zijn beroepsactiviteiten valt, met andere woorden als [A] de transactie zou hebben afgesloten als particulier, om te voorzien in zijn privébehoeften (zie HvJEG 14 maart 1991, NJ 1993, 590). Daarvanis in dit geval geen sprake: uitgangspunt moet zijn dat [A] de overeenkomst ” op grond waarvan een laptop en internetverbinding ter beschikking zouden wordengesteld, technische bijstand zou worden geboden (helpdesk) en een website zou worden ontwerpen en gehost” is aangegaan ten behoeve van zijn klusbedrijf. Niet is gesteld of gebleken dat dit een privéaangelegenheid was.
Update (9 januari 2012) in dit arrest bepaalt het Hof Arnhem dat reflexwerking nooit geldt bij de Colportagewet, omdat de wetgever dat expliciet niet gewenst heeft.
In de wetsgeschiedenis van de Colportagewet is daar geen aanleiding voor te vinden. Zo wordt in de wetgeschiedenis vermeld dat overeenkomsten tussen ondernemers buiten de werkingssfeer van de regeling vallen … Ook in andere, meer recente wetgeving wordt alleen bescherming toegekend aan de consument zijnde de’natuurlijke persoon, die niet handelt in de uitoefening van een beroep of bedrijf”.
Arnoud
Als je zakelijk wil kopen maar je bent twijfelachtig over de aankoop waardoor je het recht op retour wil behouden dan koop je prive en declareer je de bon. Maar het zou me niks verbazen als die werkwijze aangemerkt kan worden als misbruik van recht. Maar ja, toon het maar aan.
Maar dan zit je weer met o.a. BTW-voordelen die je misloopt wanneer je particulier koopt. Ook niet voordelig om het dan zo aan te pakken. Los van de vraag of dat is toegestaan, ben geen fiscalist.
Zou het ook vreemd vinden wanneer een grote speler als bijv. Bol.com pertinent zou weigeren om een boek gekocht door een bedrijf terug te nemen, terwijl ze dat bij een particulier zonder problemen wel zou doen.
Kan me wel de situatie voorstellen dat bijvoorbeeld de leverancier van bedrijfskleding, ook zonder logo, weigert om de Wet Koop op Afstand na te leven. Hij zou zich dan kunnen beroepen op het feit dat hij enkel met professioneel handelende partijen zaken doet.
Is het ook niet zo dat het afhangt van wat de verkoper doet? Zo maakt de wetgeving verschil in bijv. de zichttermijn voor consumenten, maar als jij in jouw algemene voorwaarden simpelweg aangeeft dat jouw klanten altijd veertien dagen zichttermijn hebben, ben je verplicht dit ook aan zakelijke klanten te bieden. Je geeft door gebruik te maken van algemene voorwaarden, aan dat jouw diensten verder gaan dan het wetboek?
Ja, als de winkelier geen onderscheid maakt tussen consumenten en bedrijven dan hebben de laatste dezelfde rechten. Veel voorwaarden bevatten daarom expliciet bepalingen die beginnen met “Als u een consument bent, dan” bij specifieke regels uit het consumentenrecht.
Stel, de Opdrachtgever is een vereniging van Eigenaren van een appartementen complex.
Deze VvE wenste en onderhoudscontract af te sluiten. Deze vereniging is niet als ondernemer aan te wijzen;
de leden van deze vereniging zijn normaliter natuurlijke personen, die hoogstwaarschijnlijk en nagenoeg allemaal
prive daar wonen.
Binnen een dergelijke vereniging zijn feitelijk de leden allemaal hoofdelijk aansprakelijk voor de door de vereniging aangegane verplichtingen.
Valt het onderhoudsabonnment voor preventief onderhoud van de aanbieder (Ondernemer) nu onder deze Wet van Dam?
gr. Hennie
Een vereniging is een rechtspersoon, geen natuurlijk persoon.
Een consument is een natuurlijk persoon of een huishouden.
Die twee zijn dus niet helemaal aan elkaar gelijk te stellen dus ik zou denken dat een vereniging dus niet aanspraak kan maken op de Wet van Dam.
In de wettekst, maar ook op vele redeacties wordt niet gesproken over de rechtspersoon, anders dan een besloten vennootschap met een directeur als enige persoon in de onderneming.
Het criteria zoals de wetgever het ook in haar uitspraken hanteert, is “ondernemer”.
Een VvE is niet perse een ondernemer/onderneming. Het is niet meer dan een verzameling van particulieren, die bijvoorbeeld op basis van een appartementsrecht woonruimte gebruiken.
De VvE levert aan haar leden geen diensten, althans naar mijn mening.
In het verenigingsrecht is het ook nog eens zo, dat ieder lid hoofdelijk aansprakelijk kan worden gesteld voor een verplichting die door de VvE is aangegaan.
De vraag is dus: Hoe kijkt een rechter daar tegenaan. Kan zij bijvoorbeeld zich op het standpunt stellen, dat het aangaan van een onderhoudscontract namens de vereniging voor bijvoorbeeld de centrale verwarming, indirect toch gezien kan worden
als een door zeg even 40 particulieren (lees: consumenten) afgelosten onderhoudscontract?
Wat je dan krijgt is dat van de 40 leden van de vereniging, er vervolgens 10 het abonnement kunnen opzeggen en de overige 30 gewoon abonnee blijven. Sterker nog, je zou kunnen stellen dat de leden op individueel niveau sowieso het abonnement niet willen aangaan op het moment dat de vereniging hierover onderhandelt.
Artikel 26 Burgerlijk Wetboek Boek 2 beschrijft wat een vereniging is en noemt het een rechtspersoon.
Wim, terechte opmerking van Hennie is dat een VvE geen onderneming runt. (Of zij dan alsnog als consument beschermd wordt door bepaalde wetten, zou je in de wetstekst en historie moeten nazoeken. Wanneer een wet spreekt over “natuurlijk persoon” is de conclusie simpel.)
Individuele bewoners mogen een mening hebben over het onderhoudscontract, maar de VvE is contractpartner en er is sprake van een contract; bewoners kunnen niet individueel uitstappen. (Ze mogen wel op een vergadering proberen een meerderheid achter beëindiging van het contract te krijgen.
Ik ben met je eens dat de vereniging een rechtspersoon is. Maar de Wet van Dam maakt voor bepaalde verenigingen een uitzondering, daarmee tegelijk ruimte creeerend voior discusssie en de vraag waar ligt de grens?
En de Reflexregel maakt het ook niet duidelijker.
Waar kun je expliciet, en zonder enige discussie over wat er staat en wordt bedoeld, terugvinden dat de Vereniging van Eigenaren
is uitgesloten?
Ik voel namelijk wel met je mee als het gaat om de natuurlijke persoon, maar er zitten in de Wet van Dam uitzonderingen, die anderen op basis van het gelijkheidbeginsel, zouden kunnen aanroepen.
MathFox: het gaat mij niet perse om het feit of leden kunnen uitstappen.
Ik zie het zo: De VvE is een rechtspersoon. Dat staat wel buiten kijf.
Maar kijkend naar het beoogde doel van de Reflexregel, sluit ik op voorhand niet uit dat een rechter zou kunnen beoordelen, dat de VvE wel de contractpartij is, maar feitelijk zijn dat het bestuurders die als gemachtigden van alle leden (natuuurlijke personen/consumenten optreden. Hoe past dit in de Reflexregel?
kan de reflexwerking ook tegengeworpen worden bij de opzegtermijn (per einde jaar) van een vakblad. De uitgever stelt dat het abonnement afgesloten is binnen het kader van de uitoefening van een beroep, en dat daarom de wet Van Dam niet van toepassing is.
Lijkt mij vergezocht. Ik heb zelf tijden een abonnement op een ICT vakblad gehad, terwijl ik nooit in de ICT heb gewerkt. Daarnaast heb ik een tijdje een vakblad gehad wat wel op mijn vakgebied lag, maar wat toch echt door mijzelf is afgesloten en betaald. Mijn werkgever vergoede dit niet.
Bedrijfsmatig lijkt mij als een abonnement/overeenkomst is aangegaan door een bedrijf. Als jij persoonlijk iets afsluit wat aansluit op jouw werk ben jij niet automatisch bedrijfsmatiug bezig lijkt mij. Het kan ook zijn dat je graag op de hoogte blijft, maar dat je het niet eens voor je werk nodig hebt.
Zou mooi worden als je in de ICT werkt is dan opeens ieder ICT blad een vakblad? Als je bij een financiele instrelling werk is dan ineens het FD een vakblad? En hoe zit het met de timing? Als je een abonnement aangaat voor je in de ICT werkzaam bent en dan een baan in de ICT krijgt, ben je dat abonnement dan beroepsmatig aangegaan? Wordt het opeens na het aangaan beroepsmatig? En wat als je van baan wisselt en de financiele dienstverlening in gaat?
Als het blad graag wil dat ze niet onder Van Dam vallen kunnen ze gewoon alleen op bedrijfsnaam abonnementen aangaan. Dan kan je er niet meer omheen.