Ius Mentis

Een lezer vroeg me:

Voor een groot ict-project zijn we voornemens een ZZP-er in te huren. De Belastingdienst roept heel hard dat ze met ingang van 1 januari 2025 weer volledig gaan handhaven op het gebied van schijnzelfstandigheid. We vragen ons daarom af of het inhuren van een ZZp-er nog wel verstandig is. Waar moeten we op letten om problemen achteraf te voorkomen?

Even voor de duidelijkheid: hoewel de Rijksoverheid inderdaad overal spreekt van “volledige handhaving”, betekent dit niet dat iedere inhuur van een zzp’er individueel gecontroleerd gaat worden. Men bedoelt dat het moratorium op controle dat tot 2025 gold, ten einde is gekomen. Het personeelsgebrek dat maakt dat niet iedereen gecontroleerd kán worden, is niet ineens opgelost.

Het onderliggende probleem is dat bedrijven mensen zeggen in te huren als zzp’er, terwijl ze eigenlijk arbeidscontracten aan het sluiten zijn waarbij allerlei verplichtingen voor werkgevers worden genegeerd. En daar zit dus ook de oplossing: aantonen dat je écht een zelfstandig professional nodig had, in plaats van een werknemer wiens sociale premies je niet wilde afdragen.

Hoe toon je nu aan dat je écht een zzp-er in je bedrijf hebt rondlopen? De Hoge Raad heeft bepaald dat het gaat om de werkelijke situatie, en niet wat je op papier zet. Anders was het een kwestie van “ZZP-inhuurcontract” boven de arbeidscontracten zetten, en dat is natuurlijk niet de bedoeling.

Ik ben dan ook een beetje huiverig met contractentips te geven, want dat wekt de indruk dat je er tóch kunt komen met wat aanpassingen. Wat ik de meeste klanten adviseer is het contract door te lezen op dingen die een vrij ondernemer wél zou willen doen, en een werknemer niet. Denk aan

• een ander het werk te laten doen
• werktijden vaststellen
• aanwijzingen geven hoe er gewerkt moet worden
• hetzelfde doen als mensen die wél in dienst zijn
• taken doen die structureel onderdeel zijn van de organisatie

Die laatste vind ik zelf scherp: meestal huur je iemand in voor andersoortige expertise. Een externe boekhouder, een securityspecialist of een klusjesman is bij een goederenvervoersbedrijf logisch om in te huren. Maar een vrachtwagenchauffeur doet precies het werk van de organisatie zelf. Hoezo is dan de ene chauffeur zzp’er en de andere in dienst? Ik zeg niet dat het niet kan, maar hier moet meer op tafel komen.

Ook andere zaken wegen mee, zoals of de zzp’er zich profileert als ondernemer. En dat betekent niet alleen “heeft een kvk en btw nummer” maar bijvoorbeeld ook “adverteert” of “is actief op Linkedin” of wat in jouw branche maar gebruikelijk is om klanten te werven. De Belastingdienst publiceert een vrij uitgebreid Afwegingskader waarin dit nader toegelicht wordt.

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Ik woon in een appartementencomplex op het laagste nummer en heb de bovenste bel bij de voordeur. Regelmatig bellen er bezorgers aan, die bij een andere bewoner moeten zijn maar geen gehoor krijgen. Ze laten dan soms het pakket achter in de hal. Ben ik dan aansprakelijk omdat ik ze binnengelaten heb?

Je bent natuurlijk nooit verplicht om pakketjes voor je buren aan te nemen, ik zeg het maar even. Maar áls je dat doet, dan krijg je een zorgplicht. Denk ik. Want ik blogde hier in 2021 over en was toen ook niet helemaal zeker:

De bewaarnemer moet bij de bewaring de zorg van een goed bewaarder in acht nemen, staat dan in artikel 7:602. Schendt hij die zorgplicht, dan moet hij de schade vergoeden. Alleen: dit zou impliceren dat je als buurman een contract sluit met de webwinkel. Dat voelt wat gekunsteld, nog los van het feit dat je het artikel niet terug gaat geven aan de webwinkel maar aan de buur. Het past dus niet helemaal bij wat de wet zegt, maar het lijkt er best veel op – de postbode vraagt je namens de afzender om dit pakket aan te nemen zodat de ontvanger het kan ophalen.

In dit geval ligt het nog iets anders. Je neemt niet eens het pakket aan, je doet de deur open zodat de pakketbezorger zhaar weg kan vervolgen. Dat had je ook kunnen doen toen je die aan zag lopen met een grote doos terwijl je net de hond ging uitlaten.

Interessant wordt het als de pakketbezorger vervolgens zegt “ha bedankt, deze is voor nummer 12, ik zet ‘m in de hal en wil jij hem straks meenemen?” en dat jij dan overdonderd “eh ja goed” mompelt. Ik denk dat je het pakket dan inderdaad aangenomen hebt.

Arnoud

Via Reddit:

Zojuist ben ik in een winkel van een grote drank keten gewezen op het feit dat ik daar geen foto’s mocht maken van de wijnen. Ik scan de wijn in een bepaalde app in om te achterhalen wat de druifsoort. Er hangt om hoek wel een algemene sticker met wat regels (zoals verboden te eten etc) waaronder ook staat dat het verboden is om beeld/film materiaal te maken.

Voor wijn zijn er diverse apps waarmee je meer informatie kunt krijgen op basis van een scan van het etiket. Een bekende app is Vivino, maar er zijn er meer. (Dit gaat niet op streepjescode maar op beeldherkenning van het feitelijke etiket.)

Al heel wat jaartjes zijn er apps die wél streepjescodes herkennen, en dan op internet nazoeken waar dat product het goedkoopst te krijgen is:

De app van Prijsvergelijk werkt op basis van streepjescodes. De barcode wordt gescand met de camera van de telefoon en binnen enkele seconden worden de voordeligste aanbieders van het product getoond. De vergelijking en oriëntatie vindt mobiel plaats waarna de gebruiker een e-mail ontvangt met alle prijzen. Zo is het eenvoudig om vanaf de desktop verder te winkelen en is het ook mogelijk om bij webwinkels te kopen die nog geen mobiele site hebben.

Winkels vinden dit bepaald niet leuk, en ik heb dan ook genoeg signalen gekregen van mensen die de winkel uit gezet zijn vanwege dergelijk prijsvergelijken. Dit zal bij slijterijen niet anders zijn dan bij supermarkten.

Een winkel mag huisregels stellen, en wie daar wil winkelen moet zich daar aan houden. (De sanctie is dan er uit gezet worden natuurlijk, geen boetes of dat soort zaken.) Vanuit dat perspectief is “verboden foto’s van de producten te maken” net zo rechtsgeldig als “maak gebruik van een mandje/wagentje”.

Ik heb nog nooit een dergelijk expliciete regel gezien. Een verbod op foto’s maken in de winkel wel, maar het doel daarvan is meestal om de privacy van werknemers en andere shoppers te beschermen. Producten hebben geen privacy, dus voelt het wat gezocht om het scannen van een wijnetiket aan te pakken met een beroep op het fotografieverbod. In juridische termen: dat is een onredelijke uitleg van dat verbod, en dus niet rechtsgeldig.

Of een winkel je er uit mag zetten zonder overlast en zonder expliciete regel die je overtreedt, is een leuke vraag voor een minorscriptie bij een rechtenopleiding. Maar praktisch gezien doen ze dat, en daar heb je het mee te doen.

Arnoud

Diverse lezers tipten me dat auteur K.C. Krowne in diens boek een ChatGPT prompt had laten staan (afbeelding). “Zeker, hier is een herziene tekst waarin je hoofdpersoon meer relateerbaar wordt terwijl de tegenspeler net wat meer sexy neergezet wordt.” Onhandig, beschamend, zeker. Maar zo vroeg een lezer: is daar juridisch wat aan te doen? Ik verwacht een boek van een mens, en dan is het AI prut.

Al een jaar geleden gingen vele alarmbellen af dat met name de Amazon Kindle marketplace overspoeld wordt met goedkope snel  uit AI getrokken boeken (ik weiger “geschreven” te gebruiken). Amazon heeft nu de regel dat je maar drie boeken per dag mag publiceren, en zelfs dat heeft beperkt effect.

Echt leuke verhalen lijken het me niet, zeker op roman-lengte:

Most AI systems struggle with maintaining structure and continuity in extended texts. Also, most LLMs tend to produce average prose without expert input, a phenomenon known as “regression towards the mean.” This trait, he said, often leads to a dilution of the writer’s unique style and voice, resulting in writing that readers might find unremarkable, dull, or lacking inspiration.

Het achterliggende businessmodel is simpel. Die ebooks gaan voor 99 cent per stuk, in de hoop dat mensen denken “toch even proberen” en dan voor die ene euro niet gaan klagen als het tegenvalt. En omdat je inkoopsprijs nul is (goed, 20 euro per maand abonnement), is elke euro dan leuke winst.

Mag het? De AI Act staat je toe om te verzwijgen dat je AI hebt gebruikt als je de uitvoer een menselijke redactieslag hebt gegeven (art. 50 lid 4 AIA). Sowieso hoef je bij fictie tekst geen AI-melding te plaatsen van die wet.

Ik snap de insteek van de lezer wel, dat dit wel eens een misleidende handelspraktijk of oneerlijke reclame kan zijn. In reclame misleiden over

de identiteit, hoedanigheden, bekwaamheid of bevoegdheid en degene door wie, onder wiens leiding of toezicht of met wiens medewerking de goederen zijn of worden vervaardigd of aangeboden of de diensten worden verricht.

is onrechtmatig, net als meer algemeen het weglaten van essentiële informatie die de consument nodig heeft bij een koop (art. 6:194 BW). Hetzelfde geldt voor misleidende handelspraktijken, waar ook zaken staan als “procédé en datum van fabricage of verrichting” (art. 6:193c BW).

Het enige is natuurlijk – er is nog nooit een zaak geweest dat het misleidend is dat een boek door een machine is afgescheiden in plaats van door een mens geschreven. Dat was in het zakelijk verkeer nooit echt mogelijk.

Of nou ja, je hebt natuurlijk al heel lang de praktijk van het ghostwriten, een ander inhuren om jouw werk te schrijven. Of dat nou echt veel voorkomt bij fictiewerk is mij nooit duidelijk geworden. In de VS lijkt het wel legaal te zijn, omdat daar in 2003 is uitgemaakt dat een onjuiste auteursvermelding geen merkenrechtelijke “valse oorsprongvermelding” is.

Zeker bij het uitgeven van onbekende auteurs kun je je afvragen wat de relevantie voor de consument is dat sprake was van een ghostwriter. Of je nu van onbekende auteur Jan dan wel Yanick een boek koopt, je zult eerder afgaan op de flaptekst of de reputatie van de uitgever dan op de biografie. En als de kans op feitelijke misleiding afwezig is, dan kan geen sprake zijn van juridische misleiding.

Bij AI prut ligt dat denk ik toch anders. Daar gaat het niet zozeer om welke naam er op staat, maar dat dit de belofte geeft dat er een mens aan gewerkt heeft. Dat staat voor enige kwaliteit en consistentie, en die belofte wordt dan geschonden door een pak papier waar ChatGPT uitvoer op staat.

Daar staat dan natuurlijk weer tegenover dat iedereen weet dat op de Kindle Marketplace mensen zelf mogen publiceren zonder screening, dus daar ga je sowieso al héél veel troep tegenkomen. Maakt het dan nog veel uit dat er AI troep tussen zit?

Arnoud

Een lezer vroeg me:

Al geruime tijd maken wij zakelijk gebruik van Google Workspace. Sinds een paar dagen zit daar ineens hun AI Gemini bij, en dat is niet uit te zetten. En het abonnement wordt nog duurder ook! Kunnen ze dat zomaar doen?

Google is niet de enige, maar het viel velen wel op omdat Gemini voorheen als aparte betaalde dienst werd aangeboden. Maar iedere dienstverlener wil inhaken op de AI hype en stopt dus ergens een chatbot, schrijftool of andere al dan niet nuttige tekstgenerator in de dienst.

Regels rondom ict-dienstverlening zijn er nauwelijks, omdat vrijwel alle regels rondom dienstverlening in het algemeen decennia oud zijn. In Nederland komt het grofweg neer op je best doen (zorgplicht), recht op betaling hebben en alleen opzeggen bij serieuze redenen tenzij anders afgesproken. Voor de rest: spreek het samen af.

Nou zal er zelden in de voorwaarden staan dat men specifiek een AI mag toevoegen, maar algemene uitspraken over “de dienst kan van tijd tot tijd wijzigen” of “nieuwe features krijgen” vind je natuurlijk overal. En dan is de discussie snel klaar: ja, dat mag. (Heb je expliciet afgesproken dat je dienstverlening stabiel blijft in periode X, dan natuurlijk niet.)

Toegegeven, deze features zijn soms irritant en niet iedereen zit er op te wachten. Maar is het ook juridisch problematisch? Ik kan eerlijk gezegd vooralsnog geen reden bedenken, behalve als je werkt in een gereguleerde sector waar ieder informatiekanaal verdacht is. Als je bijvoorbeeld als medicus werkt en nu patiëntgegevens door Gemini laat herschrijven, dan is dat wel een dingetje. Of een architect die een briefing laat samenvatten; zijn daar wel geheimhoudingsafspraken over?

“Gebruik het dan niet” ligt dan als advies voor de hand, maar je kunt moeilijk van mensen verwachten dat ze actief die knopjes blijven vermijden. Laat het immers aan Big Tech over om die dingen verleidelijk te laten zijn. Dus daar zal de organisatie echt iets moeten gaan doen om de feature te blokkeren.

De prijsverhoging biedt misschien een haakje om op te mogen zeggen, en vaak staat in de voorwaarden van grote Amerikaanse SaaS apps al een maandelijkse opzegmogelijkheid. Dus weggaan zal vaak mogelijk zijn. Alleen: zomaar even van Google wegmigreren is niet iets dat je in een weekje doet, en naar welke dienst zonder AI ga je dan toe?

Arnoud