Categorie: Uitingsvrijheid

Tesla-topman Elon Musk moet onder ede komen verklaren over eerdere uitlatingen over Autopilot, berichtte Reuters onlangs. Die eerdere uitlatingen staan op video, maar zoals RTL Nieuws eerder berichtte, het zou een deepfake-video kunnen zijn. “Musks advocaten zeggen dat de topman zich niks herinnert van dat interview.” (Hoi Mark) De rechtbank wil hem nu alsnog langshebben. Het riep wel vele vragen op, hoe dat zit met deepfakes (of de kans daarop) in het bewijsrecht.

De achtergrond van dit verhaal is een dodelijk ongeval met een Tesla (model X), waarbij een Apple-ingenieur om het leven kwam die rekende op de werking van Tesla-stuurhulp Autopilot. De nabestaanden stellen dat dit overlijden te wijten is aan Tesla, dat haar product overhypte. Een van de argumenten daarbij is een uitlating uit 2016 van Musk, te weten

“A Model S and Model X, at this point, can drive autonomously with greater safety than a person. Right now.”

De advocaten gooien er nog een mooie stelling achteraan:

In addition Musk, “like many public figures, is the subject of many ‘deepfake’ videos and audio recordings that purport to show him saying and doing things he never actually said or did,” Tesla said.

Natuurlijk mag Tesla tegenbewijs aandragen, bijvoorbeeld dat dat niet zo bedoeld is of uit de context is gehaald, of sloeg op een ander model of weet ik veel. Je kunt ook de authenticiteit van het bewijs aanvechten, en dan is “deepfake” in principe net zo’n argument als “er is geknipt” of “dat zei ik in 2013 over de model S en ik heb het in 2015 teruggenomen”. Alleen: wanneer er zo’n concrete video is uit onverdachte bron, dan moet je meer doen dan alleen maar zéggen dat het bewijs niet klopt. Er moet dus iets op tafel komen waaruit kan worden gehaald dat er is geknipt, of dat het uit een oudere video komt of noem maar op. En dat lijkt er tot nu toe niet te zijn.

De theoretische mogelijkheid dat een video nagemaakt kan worden, is op zichzelf geen argument. Alles kan (koffiekan, theekan) maar als de andere partij een goed verhaal had waarom de video echt is, dan moet je toch zeker inhoudelijk reageren. En het verhaal klinkt goed: video staat al zes jaar op Youtube, is gemaakt door de organisatie, die staat bekend als journalistiek en onafhankelijk, de video heeft geen rare knips of kwaliteitsverlies of andere opmerkelijkheden en Musk wordt al jaren geciteerd op basis van die conferentie-uitspraken. Dan geloof ik het gewoon niet meer, dat de video nep zou zijn.

Arnoud

De familie van Formule 1-rijder Michael Schumacher klaagt een Duits tijdschrift aan vanwege een vermeend interview met de autocoureur. Dat las ik bij Tweakers. ‘Vermeend’, want ondanks uitspraken als “No meagre, nebulous half-sentences from friends. But answers from him! By Michael Schumacher, 54!” bleek het te gaan om AI-gegenereerde teksten. Iets dat je past wist als je alles had gelezen. Wat zou de familie kunnen doen?

Het blaadje dat het ‘interview’ publiceerde heet Die Aktuelle, waarover ik bij ESPN lees:

In 2014, the magazine posted a picture of Michael and wife Corinna on the front cover, with the headline “Awake”, only for the piece in question to have been about people who have awoken from comas in the past. The magazine also won a legal case against the Schumachers the next year after a front cover saying “a new love” had entered Corinna’s life, only for the article to be about the couple’s daughter, Gina. [etc]

Vraag is natuurlijk even (naar Nederlands recht) wat je juridisch hier tegen zou kunnen doen. Smaad, zullen velen denken, maar welk concrete aantasting van de goede naam van de coureur vindt hier plaats? Dat hij een interview geeft aan Die Aktuelle, ja haha het kan.

De AVG, zal menig lezer denken. In Italië was dat de reden om ChatGPT per direct te verbieden, toch? Ja klopt, maar ik ga nu iets schokkends zeggen: deze club valt onder de uitzondering voor journalistiek, zodat rechten als correctie of verwijdering er niet in zitten. De grondbeginselen (artikel 5) blijven wel van kracht (art. 43 li1 1 UAVG), maar dat is een veel lastiger discussie door al die flauwe disclaimers en journalistieke trucjes door overal een vraag van te maken.

Nee, ik denk dat je toch ‘gewoon’ bij de onrechtmatige perspublicatie uitkomt. Waarbij je dan hetzelfde probleem hebt als bij smaad: welke reputatieschade lijdt Schumacher of zijn familie door deze publicatie? Quotes zoals “Mijn leven is compleet veranderd. Het was een verschrikkelijke tijd voor mijn vrouw, kinderen en hele familie” zijn nou echt niet heel vervelend, diffamerend of beledigend te noemen. En dat is toch wel de lat voor onrechtmatige publicaties.

Arnoud

Je zult klokkenluider zijn in  een wereldwijd omkopingschandaal en dan teruglezen dat jij een van de hoofdschuldigen was. Het overkwam de Australische burgemeester Brian Hood dankzij ChatGPT, dat deze “alternatieve feiten” uit haar statistische duim zoog. Of ook heel vervelend: rechtenprofessor Jonanthan Turley die van seksuele intimidatie werd beschuldigd, compleet met nepverwijzing naar de Washington Post. Categorie erger dan samen met Rian van Rijbroek een artikel schrijven, maar de juridische vraag blijft dezelfde: kun je bij ChatGPT uitvoer spreken van smaad, of wat zou er meer nodig zijn voordat we daar zijn?

Op Titter lees ik twijfel: als er duidelijk bij staat dat de uitvoer nep kan zijn en dat je toch vooral de feiten moet controleren, dan kun je toch nog moeilijk stellen dat hier sprake is van smaad? En zelfs als je de huidige disclaimer ietwat klein vind (ik ken zwembaden met grotere disclaimerbordjes inderdaad) dan nog, het is al zo vaak in de pers geweest dat ChatGPT feiten verzint waar je bij staat, dat je toch moeilijk nog onwetendheid kunt claimen.

Mijn juridische hoela voor dat argument, om het even formeel te zeggen. Het is en blijft een krankzinnig idee dat je eender welke dienst kunt opzetten en aankleden zoals je goed uitkomt in de reclame, en dan daaronder in de kleinst drukbare letters “Nee, bovenstaande klopt niet” zou kunnen zeggen. Niet als je een betaalde garderobe aanbiedt. Niet als je onbeperkt internet aanbiedt. En niet als je een chatbot aanbiedt die pretendeert conversaties te voeren en daarbij feitelijke informatie oplepelt. Ik geloof er dus ook niets van dat mensen “wel weten dat het een robot is” of “dat het statistische correlaties betreft”. Sorry, nee, dat zijn allemaal geen argumenten waarom mensen de informatie als, eh, gewoon-voor-de-lol-klopt-niets-van-waarom-vraag-ik-dit-eigenlijk-aan-deze-bot informatie zullen beschouwen.

Natuurlijk, als “iedereen” weet dat het nep is, dan zal er geen sprake zijn van smaad. Maar ik ben er bij lange na niet van overtuigd dat dat het geval is, ChatGPT heeft nog lang niet de mate van bekendheid die zeg Koefnoen of De Speld heeft, en dat is wel een beetje het niveau waarop je kunt zeggen “ja kom nou, dit is satire mensen”. Ja, de 350 mensen die nu deze blog lezen wel maar met excuses voor uw gewaardeerde bijdrage: u bent niet de maatman voor wat men hoort te weten.

Je kunt je dan weer wel afvragen of er sprake is van “ruchtbaarheid geven” in de zin van strafbare smaad (art. 261 Strafrecht) als je iets voorgeschoteld krijgt in de specifieke chatinterface waarmee jij met die bot chat. Dit is met name in de Engelse en Amerikaanse context een belangrijke: er moet daar sprake zijn van een publicatie aan een onbepaalde groep, aan “het publiek”. In Nederland is de lat van ‘ruchtbaarheid’ een stuk sneller gehaald. Zoals de HR het in 2015 formuleerde:

Ruchtbaarheid krijgt een gegeven als het bekend wordt binnen een bredere kring van betrekkelijk willekeurige derden, als het ter kennis van het publiek wordt gebracht. Van het kennelijke doel om ruchtbaarheid te geven kan ook al sprake zijn als de mededeling slechts aan één persoon of aan enkele personen wordt gedaan.

Arnoud