Een brakke beveiliging hebben, waarom is dat niet strafbaar?

brakke-beveiligingRecent was ik bij het responsible-disclosure event van hackerclub Revspace. Bij die avond kwam nog een intrigerend puntje langs: het is strafbaar om een brakke beveiliging te kraken, maar het is niet strafbaar om een brakke beveiliging te hébben. Althans, wij konden geen wetsartikel bedenken tijdens de discussie. Heel merkwaardig.

Het is strafbaar om binnen te dringen in een geautomatiseerd werk, zoals een computer of een netwerk. Daarbij hóef je geen beveiliging te doorbreken; het is genoeg dat je weet dat je niet mocht zijn op de plek in dat werk waar je bent. Net zoals je bij erfvredebreuk in overtreding bent zodra je een bordje “Verboden toegang art. 461 WvSr” passeert, ook al sloop je geen slot. Maar toelaten dat er wordt binnengedrongen is niet strafbaar.

Daarnaast is het strafbaar om gegevens te vernielen (=veranderen, wissen, onbruikbaar of ontoegankelijk maken, of gegevens eraan toevoegen). Hiervan is ook wat juristen noemen een culpose variant: “Hij aan wiens schuld te wijten is dat” er gegevens worden vernield, oftewel hij die nalatig was in het voorkomen van vernieling is ook strafbaar. Maar gegevensovername of gegevensdiefstal wordt hier niet genoemd.

Dus stel ik zet mijn klantenbestand online zonder adequate beveiliging en een Chinees kopieert de hele boel na het raden van het wachtwoord. De Chinees schendt 138ab, maar is niet te vervolgen. Maar wat valt mij te verwijten? Er is niets “veranderd, gewist, onbruikbaar of ontoegankelijk gemaakt” en ik heb geen beveiliging doorbroken. Ik was ook niet op onbevoegd terrein.

Ook in andere wetgeving kom ik geen regels over beveiligingsplichten tegen. Ja, artikel 13 Wbp eist “adequate beveiliging” als het gaat om persoonsgegevens. Maar dat is formeel bestuursrecht: het Cbp kan bij overtreding een last onder dwangsom opleggen, maar overigens geen boetes (art. 61 Wbp). Strafbaar is het niet, want artikel 75 Wbp (dat bepaalt wat er persoonsgegevenstechnisch strafbaar is) noemt artikel 13 niet. Heel merkwaardig.

Sinds enige tijd hebben telecomproviders een meldplicht bij datalekken waarbij persoonsgegevens op straat komen (art. 11.3a Tw). Maar ook dat is bestuursrecht, hoewel de OPTA wel boetes kan opleggen bij overtreding. Alleen, denk ik dan pietluttig: er staat “een inbreuk op de beveiliging die nadelige gevolgen heeft voor de bescherming van persoonsgegevens” en wat nou als ik geen beveiliging héb?

Heel merkwaardig dus.

Misschien dat het te maken heeft met de moeilijkheid een adequate definitie te vinden? Of dat er onbedoelde bijeffecten optreden als je bv. zegt “hij aan wiens nalatigheid/schuld het te wijten is dat persoonsgegevens worden verkregen/misbruikt”?

Arnoud

Europa wil cookiewet wijzigen met pseudo-anonieme cookies

analytics-cookie.pngZelfs de makers van de cookiewet zijn er niet meer blij mee. Europarlementariërs pleiten ervoor cookies in te zetten die niet tot de persoon herleidbaar zijn, maar wel interessant zijn voor adverteerders, las ik bij Nu.nl. Concreet: Europarlementariër Seán Kelly presenteerde een voorstel voor “pseudo-anonieme cookies”, meldde Emerce. Data moet niet aan een persoon maar aan een activiteit gekoppeld worden, zodat je wel getarget kunt adverteren maar niet weet over wie het gaat.

De cookiewet is op zijn zachtst gezegd nogal een tegenvaller. Waar de wet bedoeld was om mensen de controle terug te geven over hun PC, werd hij uitgevoerd als “laat overal een irritante popup zien én dwing mensen ja te zeggen”. En dat terwijl er niet eens aan cookies was gedácht bij de eerste wetsvoorstellen: het ging over browserbalken, add-ons en spyware die niet meer stiekem mocht worden geïnstalleerd.

Op zeker moment is ook cookies deel geworden van die wet, en toen ging het ineens ook over privacy – hoewel de cookiewet zelf niet over privacy gaat. Waarschijnlijk dacht er ergens iemand, cookies gaan over privacy, privacy gaat over controle, dus laten we cookies in die wet frommelen dan hebben we dat óók geregeld. Plus, dan kun je meteen dat enge targeten en profilen reguleren.

Het concept van Kelly pakt het anders aan. Cookies moeten niet tot de persoon herleidbaar zijn, maar wel interesseprofielen samenstellen. Hoe ik me dat precies technisch moet voorstellen, weet ik niet. Ik vermoed dat het idee is dat een cookie alleen interesses vastlegt (roddelnieuws=0&tech=9&politiek=4 bij een nieuwssite) en dat er getarget wordt op basis van die interesses. Zo weten ze niet dat ík die techlovin’, politiekvolgende en roddelhatende nieuwslezer ben.

Hoe nieuw is dat? Cookies wérken min of meer zo, alleen zit het profiel dan in een database en bevat het cookie de sleutel om dat profiel te vinden (visitorid=123 in het cookie en 123:roddelnieuws=0&tech=9&politiek=4 op de server). Volgens mij is dat functioneel hetzelfde en hoe het eerste dan minder de privacy schendt, ontgaat me.

In Nederland wordt al een hele tijd gewerkt aan een geplande wijziging van de cookiewet, waarbij met name analyticscookies moeten worden uitgesloten van het toestemmingsvereiste. Er ligt nu een wetsvoorstel voor internetconsultatie, maar of dit het haalt én of dit standhoudt bij de Europese rechter, valt nog te bezien.

De insteek van Kelly lijkt me véél beter. Leg vast tot hoe ver bedrijven mogen gaan, verbied de rest en leg er stevige boetes op. Mensen kúnnen geen fatsoenlijke privacytoestemming geven, zeker niet bij het internetten waarbij je gewoon op dingen klikt enkel omdat je die pagina met kattenfilmpjes wil zien.

Arnoud

Mag Equens pintransactiegegevens doorverkopen?

hier-pinnenGrote ophef vrijdag: Pinbetaalprovider Equens wil de database van 2,2 miljard pintransacties per jaar te gelde maken, meldde onder meer Webwereld. Het zou gaan om geaggregeerde gegevens op postcodegebied, dus juridisch geen probleem en waar maakt u zich druk om. Dat kwam niet goed aan: diezelfde middag werd bekend dat men de verkoop had afgeblazen (huh, dus ze deden het al?). Maar had het nou gemogen?

De NOS meldt in een uitgebreid artikel dat ABN en Rabobank al juridische twijfels hadden. De crux zit hem in dat ‘herleidbaar’; gegevens die niet herleidbaar zijn tot een enkele persoon, vallen buiten de Wet bescherming persoonsgegevens oftewel de privacywet. Het is dus bijvoorbeeld toegestaan je bezoekerslogs te aggregeren en dan op dat niveau in het openbaar uitspraken te doen over bezoekers op je site: 94.3% van mijn bezoekers heeft een Nederlands IP-adres, bijvoorbeeld. Dat mag ik zeggen van de Wbp.

Aggregeren moet je wel goed doen, want de kans dat er tóch nog herleidbare informatie in zit, blijft altijd aanwezig. Het beruchtste voorbeeld is dat van de AOL query logs. In 2006 publiceerde het bedrijf voor wetenschappelijk onderzoek bestemde geanonimiseerde zoekdata – dacht men. De zoekopdrachten zelf bleken toch aardig persoonsgebonden, bijvoorbeeld omdat mensen zichzelf googelden, eh, aol’den.

De vraag is dus: als Equens zo’n pakket met data gaat verkopen, zijn er dan tóch mensen individueel te herkennen? Er zijn wellicht postcodes met slechts een paar inwoners (nieuwe wijken, grote landelijke stukken, etc) dus dan zou een pintransactie op wijkniveau ineens toch maar één persoon herkenbaar maken. En patronen in het koopgedrag maken mensen ook herkenbaar. In 2012 wist Amerikaanse supermarket Target dat een meisje zwanger was puur vanwege haar veranderde koopgedrag. Iets dat haar vader nog niet wist toen de toegesneden kortingsbonnen op de mat vielen.

Het is me niet duidelijk hoe ver Equens wil gaan. Ik lees “informatie leveren over welke winkels klanten bezoeken en hoeveel ze daar uitgeven” maar ook “alleen naar de wijk waarin de klant woont te herleiden”. Maar is dat zinnig, op wijkniveau? “In wijk 5 gaan meer mensen naar de Dirk”, hoe nuttig is dat? Heb je niet liever statistieken als “mannen van 50+ uit wijk 5 kopen hun wijn bij de Gall&Gall, terwijl jonge vrouwen dit bij de Dirk doen”? Daarmee kan de G&G eens een stunt voor rosé gaan doen bijvoorbeeld. Maar als je op dát niveau van aggregatie stopt, dan loop je toch weer de kans informatie te lekken – hoe veel mannen van 50+ wónen er in die wijk, en van wie dachten we toch al dat het een drankorgel was?

We zullen het wel nooit weten want dankzij de bliksemophef is het van tafel. Maar intrigerend is het wel.

Arnoud

Welke persoonsgegevens moet ik aan mijn forumbezoeker geven?

naam-adres-persoonsgegeven-klant-relatie.pngEen lezer vroeg me:

Op mijn internetforum heb ik een gebruiker die mij vraagt om zijn persoonsgegevens toe te sturen op basis van de Wet bescherming persoonsgegevens. Prima, maar hoe ver gaat dat? Hij vraagt bijvoorbeeld om alle logs met zijn IP-adres, alle privéberichten van en naar hem, maar ook om forumberichten en privéberichten van anderen waar het over hem gaat, want dat zouden óók persoonsgegevens zijn!

Als iemand persoonsgegevens verwerkt, heeft de betrokken persoon een recht van inzage (art. 35 Wbp):

een volledig overzicht [van de gegevens] in begrijpelijke vorm, een omschrijving van het doel of de doeleinden van de verwerking, de categorieën van gegevens waarop de verwerking betrekking heeft en de ontvangers of categorieën van ontvangers, alsmede de beschikbare informatie over de herkomst van de gegevens.

Zaken als logs over iemand zijn persoonsgegevens, en hij heeft dus recht op een kopie van die logregels met zijn IP-adres of zijn gebruikersnaam. (Mits ze er nog zijn, er is géén logplicht of bewaarplicht voor forums.)

Het klopt theoretisch echter wel dat oók berichten met zijn naam erin persoonsgegevens zijn – het enkele feit dat zijn naam erin staat, maakt het bericht een persoonsgegeven. Ik zou echter zeggen dat privéberichten niet hoeven te worden overlegd aangezien niet jij maar de afzender die ‘verwerkt’, jij hebt immers geen zeggenschap op wat men in een pb schrijft.

Iemands profiel op een forum telt ook als een verzameling van persoonsgegevens, daar zal dus ook een kopie van meoten worden afgegeven. En datzelfde zou je kunnen beredeneren voor de berichten die iemand zelf heeft geplaatst. Dat is natuurlijk veel werk, maar dát is geen argument om een verzoek om inzage te weigeren. Dat blijkt uit het Dexia-arrest van de Hoge Raad, waarin men bepaalde dat deel van dit recht is het verkrijgen van kopieën en afschriften van persoonsgegevens (inclusief transcripties van opgenomen telefoongesprekken), tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden.

Het feit dat Dexia kosten moet maken om aan [verweerder] kopieën en transcripties te kunnen verstrekken, en het feit dat er enige tijd gemoeid is met het traceren van de telefoongesprekken met [verweerder], leveren geen bijzondere omstandigheden op als hier bedoeld, …

Ook met grote ‘administratiekosten’ mag je mensen niet proberen te ontmoedigen: een inzageverzoek mag wettelijk gezien maximaal € 5 kosten.

Privéberichten en berichten van anderen waarin iemand genoemd wordt zijn ook persoonsgegevens over die genoemde persoon. Echter, die moeten afgeven zie ik zo snel niet gebeuren. Allereerst kun je je afvragen of de forumbeheerder wel de ‘verantwoordelijke’ is in de zin van de wet – hij koos er niet voor dat die gegevens in die berichten terecht kwamen, immers. Dat was de afzender van het bericht. Dus díe is volgens mij de persoon die je om inzage moet verzoeken.

Daar komt bij dat de wet stelt dat wanneer “een derde naar verwachting bedenkingen zal hebben”, je eerst die derde moet vragen om zijn ‘zienswijze’ over het inzageverzoek. Gezien het feit dat het om privéberichten gaat lijkt het me logisch dat die zienswijze is “eh, nee, privébericht”. Hoewel het briefgeheim formeel niet geldt voor e-mail of privéberichten, zit er wel een zwaarwegend privacybelang op zulke berichten. En dat blokkeert dan het recht van inzage.

Natuurlijk, je voelt op je klompen aan dat deze bezoeker een beetje zit te stangen. Hij zal gok ik boos zijn omdat hij geband is, of hij heeft ruzie met andere forummers en wil ammunitie uit die privéberichten. Maar daar kun je niet zo veel mee als beheer. Je hoeft geen reden te hebben om inzage te krijgen, het feit dat je persoonsgegevens worden verwerkt is die reden. Pas als je onevenredig vaak om gegevens gaat vragen of andere bijzondere omstandigheden, zou er heel misschien sprake kunnen zijn van misbruik van recht. Je zult dus aan de slag moeten en die gegevens moeten verzamelen.

Als je echt zou willen terugpesten dan lever je alle informatie op papier aan, dat moet immers formeel nog steeds van de wet. Tevens eis je dan vooraf betaling van de € 5, dat mag, en verlang je kopie identiteitsbewijs want je bent verplicht de identiteit van de verzoeker te controleren. En daarna verlang je bewijs dat hij de eigenaar is van het account; ik ben héél benieuwd hoe je dat gaat bewijzen als forummer.

Arnoud

Mag je medische gegevens uit forumberichten gebruiken voor onderzoek?

persoonskaarten-privacy-archief.pngEen lezer vroeg me:

Voor mijn werk als onderzoeker wil ik nagaan hoe mensen over hun medicijngebruik praten op internetforums. Ik weet dat het verwerken van medische persoonsgegevens niet zomaar mag, maar hoe zit het in deze situatie? Het zijn immers openbare forums waar je zonder account op kunt. Geldt de privacywet dan ook nog?

Het is normaal inderdaad verboden om medische informatie te verwerken. De Wbp eist toestemming of een specifieke wettelijke grond (art. 21 Wbp). Dit is vanwege het karakter van deze persoonsgegevens strenger dan bij normale persoonsgegevens. Er is dus géén grond à la de “eigen dringende noodzaak” die normaal wel (bij uitzondering) kan gelden om persoonsgegevens zonder toestemming te gebruiken.

Maar als de gegevens “door de betrokkene duidelijk zelf openbaar zijn gemaakt”, dan geldt dit verbod niet (art. 23 Wbp). Als iemand dus zelf meldt diabetes te hebben, dan valt verwerking van dat gegeven dus niet meer onder dit verbod.

Dat wil echter niet zeggen dat het gegeven dus vogelvrij is. De hoofdregel van de Wbp dat er toestemming, overeenkomst of dringende noodzaak moet zijn, geldt ook nu. Wie geen toestemming heeft om medische feiten te publiceren en ook geen eigen dringende noodzaak kan aantonen, schendt alsnog de Wbp. Ik moet dus in deze blog nog steeds een reden hebben om te melden dat iemand diabetes heeft, ook al staat dat op zijn eigen openbare Facebook. (Die reden zal bij een blog de vrije meningsuiting zijn.)

Specifiek voor wetenschappelijk onderzoek of statistiek is er nog een uitzondering op dit verbod, namelijk wanneer:

a. het onderzoek een algemeen belang dient,
b. de verwerking voor het betreffende onderzoek of de betreffende statistiek noodzakelijk is,
c. het vragen van uitdrukkelijke toestemming onmogelijk blijkt of een onevenredige inspanning kost en
d. bij de uitvoering is voorzien in zodanige waarborgen dat de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene niet onevenredig wordt geschaad.

Als een dergelijk onderzoek kan voldoen aan deze vier eisen, dan is het dus óók toegestaan. Het grote struikelblok hier zal denk ik lid c zijn: waarom kun je niet gewoon iedereen een berichtje sturen en vragen of je hun berichten mag gebruiken?

Het is overigens een misverstand dat wetenschappelijk of statistisch onderzoek altijd mag onder de privacywet. Het enige dat er over dergelijk onderzoek in de wet staat, is dat als de gegevens legaal verkregen zijn (dus toestemming, overeenkomst of noodzaak) je óók statistisch onderzoek mag doen op die gegevens (art. 9 lid 3 Wbp). Maar had je überhaupt geen grond om die gegevens te verwerken, dan is verwerken voor statistiek ook niet toegestaan.

Arnoud

Mag een site je verplichten om je via Facebook aan te melden?

face-book.pngEen lezer vroeg me:

Ik was op zoek naar een studentenkamer en kwam Kamers in Nederland tegen. Daar staat letterlijk: “KamersInNederland.nl is bewust een afgesloten platform. Alleen door in te loggen met je Facebook-account kun je kamers bekijken en plaatsen. Op deze manier houden we oplichters buiten de deur.” Maar is dat wel legaal? Mag je bezoekers verplichten zich via Facebook aan te melden?

Bij commerciële diensten heb ik het nog niet vaak gezien, maar bij steeds meer forums en blogs zie ik de eis om je aan te melden via Facebook, Twitter en dergelijke diensten van derden.

Op zich is dat legaal. Je mag je dienstverlening aanbieden zoals jij dat wil, en als je wil dat mensen lid zijn van Facebook dan mag je dat als voorwaarde stellen. Het doet gek aan, want in het normale leven heb je zoiets eigenlijk nooit. Maar ik kan er niet echt een regel tegen bedenken.

De enige regel die in de buurt komt, is dit artikel op de grijze lijst:

dat de wederpartij verplicht tot het sluiten van een overeenkomst met de gebruiker of met een derde, tenzij dit, mede gelet op het verband van die overeenkomst met de in dit artikel bedoelde overeenkomst, redelijkerwijze van de wederpartij kan worden gevergd;

Het is dus verdacht om te eisen dat je klanten ook met iemand anders een contract moeten sluiten. Maar de grijze lijst is niet dwingend; je mag tegenbewijs leveren waarom het wél redelijk is. En de hint staat er al: er moet een redelijk verband zijn tussen de twee overeenkomsten. Bij kamerverhuur speelt het probleem van oplichters en malafide huurders en verhuurders. Door te eisen dat je je identiteit onthult, schrik je die partijen af. En verder kost het je weinig, behalve je privacy dan maar die is juridisch gezien toch nul euro waard.

Het voelt wel gek om zo expliciet Facebook aan oplichting te koppelen. De indruk lijkt een beetje te zijn “heb je geen Facebook, dan ben je een oplichter”. En dit vond ik wel dubieus:

We controleren Facebook profielen automatisch én handmatig. Bovendien helpen onze gebruikers een handje mee.

Dit vereist – net als het googelen van sollicitanten – apart toestemming. Die zou dus op de loginpagina geëist moeten worden, verstoppen op een pagina waar men niet per se langs komt is juridisch niet genoeg.

Verder kon ik het als jurist niet nalaten de Privacy Policy te lezen. Alleen, dat bleek naar de algemene voorwaarden te gaan waar niks over privacy in staat. Maar waar wél in staat dat er € 9.50 per maand plus bemiddelingsloon verschuldigd is, terwijl de dienst volgens de site gratis is (“omdat het kan“). Gevalletje copypasten bij de concurrent?

Arnoud

Mag je de inhoud van een verloren portemonnee twitteren?

creditcard-facebookEen lezer vroeg me:

Als ik een portemonnee vind met bankpasjes en dergelijke erin, mag ik dan foto’s daarvan op Twitter (of Facebook) zetten met de vraag wie deze persoon kent? Zo hoop ik dat de portemonnee snel terugkomt bij de originele eigenaar.

Dit lijkt me niet echt verstandig. Door kaartnummers en dergelijke te publiceren, wordt identiteitsfraude wel een stuk gemakkelijker. Zeker in combinatie met een identiteitskaart, waar zelfs iemands BSN op staat.

Welke wet je ermee overtreedt, weet ik niet precies. Aanzetten tot identiteitsfraude (dus medeplichtigheid) lijkt het me niet, daarvoor is vereist dat je opzettelijk handelt. Door nalatigheid kun je geen medeplichtige zijn. Dit nog los van het feit dat het érg moeilijk te bewijzen zal zijn dat een oplichter met juist de gegevens uit die tweet de valse aankoop heeft gedaan.

Een schadeclaim van de betrokkene lijkt me om dezelfde reden moeilijk. Bewijs maar dat de schade door die tweet is veroorzaakt – en daarna graag ook even hoe hoog die schade was.

Heel formeel is het een verwerking van persoonsgegevens, je publiceert immers gegevens gerelateerd aan een persoon in een geautomatiseerd en doorzoekbaar systeem. Die publicatie rechtvaardigen moet dan met een beroep op de eigen dringende noodzaak, namelijk de betrokkene helpen zijn portemonnee terug te krijgen. Dat mag, maar dan mag je niet meer publiceren dan noodzakelijk is voor dat doel.

Praktisch gezien zou ik zeggen, houd het bij een voor- en achternaam en iets bijzonders (visakte, foto van kind met paarse krokodil) waar mensen zichzelf in kunnen herkennen. En je kunt zelfs de overige gegevens gebruiken ter controle dat degene die zich meldt, écht de eigenaar is.

Arnoud

Help, de helpdesk moet gaan skypen

skype-chatEen lezer vroeg me:

Bij ons bedrijf werkt de adviesdesk nu per telefoon, chat en e-mail. De directie wil echter naar Skype: zo kunnen klanten de medewerker dus zien, en dat zou de klant prettig vinden. Echter, niet alle werknemers voelen zich daar prettig bij want soms moet je vervelende gesprekken voeren en als klanten je dan kunnen zien, dan kunnen ze je later herkennen. Mag een werknemer weigeren Skype met video te gebruiken?

Een werkgever mag eenzijdig aanwijzingen geven hoe het werk moet worden uitgevoerd. Wel moet hij als goed werkgever de privacy respecteren. Het komt dus neer op een afweging van belangen: hoe groot is de privacy en hoe groot is het bedrijfsbelang? Kan een goed werkgever zoiets verlangen van werknemers, past dit binnen een goede uitvoering van de functie?

Natuurlijk is er de Wet bescherming persoonsgegevens, die gaat ook over video-opnames van werknemers. Maar die wet (net zoals de wet over cameratoezicht) gaat vooral over het structureel volgen en registreren van werknemers, en dat is hier niet aan de orde. Ja, oké, als alle gesprekken opgenomen worden en in een archief gaan, maar dat speelde niet bij de vraagsteller.

Mij lijkt dat een werkgever dit wel kan eisen. Het raakt natuurlijk aan de privacy van de werknemer, maar omdat het gaat om klantcontact tijdens het uitvoeren van het werk lijkt me dat op zich niet een héél zwaar belang.

Natuurlijk, er kunnen situaties zijn waarin een boze klant nu de werknemer kan herkennen en/of beelden kan publiceren of misbruiken. Maar de theoretische mogelijkheid dát dat kan gebeuren, is niet genoeg. Pas als dat structureel een risico is, bv. bij medewerkers van een uitkeringsfraude-controleur, kan ik me voorstellen dat je niet zomaar iedereen zichtbaar wil hebben voor de klanten.

Zouden jullie bezwaar hebben tegen verplicht videobellen in plaats van gewoon bellen?

Arnoud

Moet mijn contactformulier SSL-beveiligd zijn?

https-secure-secuur-netwerkEen lezer vroeg me:

Op mijn site wil ik een contactformulier toevoegen. Nu las ik dat je dan verplicht een SSL-verbinding (https) toe te passen, dat is nogal een dure grap voor mij. En toen zag ik dat jij op je blog geen SSL-verbinding hanteert, niet bij je contactformulier en niet bij het plaatsen van reacties. Dus mag ik dan concluderen dat het niet hoeft?

Met een contactformulier sturen mensen persoonsgegevens in. De wet eist dat je die persoonsgegevens ‘adequaat’ beveiligt tegen misbruik en ongeautoriseerde toegang. Een SSL-beveiliging is de meest voor de hand liggende en simpelste manier om dit te doen, vandaar dat vrijwel iedereen dat middel toepast bij bestel- en contactformulieren.

De wet zegt echter nergens létterlijk dat SSL-beveiliging verplicht is. Sterker nog de wet bepaalt eigenlijk nergens überhaupt letterlijk welke maatregelen genomen moeten worden. Je moet als beheerder/exploitant van een site zelf bepalen welke maatregelen gepast zijn gezien de aard van de informatie en het mogelijk misbruik daarvan.

Bij een bestelformulier op een website stuur je allerlei gegevens op waarmee je een juridisch bindende bestelling plaatst, vaak inclusief betaalgegevens (creditcardnummer). Die kunnen worden gesnift en hergebruikt, en dat is wel ernstig genoeg om beveiliging bij het verzenden te vereisen.

Maar bij een blogcommentaarformulier? Oké stel iemand zit in hetzelfde internetcafé als jij, monitort het draadloze netwerk en onderschept je naam en reactie. En dan? Dan kan hij ook reageren op mijn blog. En de reactie te weten komen, drie seconden voordat deze online gaat voor de hele wereld. Nou en?

Het enige stukje echt vertrouwelijke informatie is het e-mailadres, dat ik als beheerder wel zie maar de andere reageerders niet. Tsja. Is de kans op misbruik van dat e-mailadres groot genoeg om een SSL verbinding op dat formulier te rechtvaardigen?

Arnoud

Mag een school zijn informatiesystemen wel uitbesteden?

Een lezer vroeg me:

De school van mijn dochter gaat gebruik maken van het leerlingvolgsysteem ParnasSys. Dit is een SaaS-dienst, waarbij persoonsgegevens worden verzameld. Maar ik kan nergens vinden dat het bedrijf dit heeft aangemeld bij het College bescherming persoonsgegevens! Mag dit dan wel?

Hoofdregel bij de Wet bescherming persoonsgegevens is dat je je verwerking moet melden bij de toezichthouder. Ja, altijd. Maar omdat je dan inderdaad helemáál knettergek wordt van die wet, is er een serie vrijstellingen opgenomen. Zo hoef je een intranet niet (meer) te melden, mits je maar binnen de regels van de vrijstelling blijft.

Misverstand daarbij is trouwens dat “onder de vrijstelling vallen” betekent dat je legaal bent. Je hebt echter nog stééds adequate toestemming of een andere grondslag nodig.

Er is een vrijstelling voor leerlingen, deelnemers en studenten aan een onderwijsinstelling waar een school gebruik van kan maken. Ze mogen de gegevens dan bv. alleen gebruiken voor het onderwijs, beschikbaar stellen van leermiddelen, innen van lesgeld, het doen uitoefenen van accountantscontrole, het publiceren op de eigen website en zo nog een paar. Wil een school een Facebookpagina maken met leerlingfoto’s erop, dan vallen ze daarmee buiten de vrijstelling. Die pagina moet dan worden aangemeld.

Nu is het bedrijf achter ParnasSys geen school, dus zij mogen zich niet op de vrijstelling beroepen. Maar in deze situatie maakt men gebruik van de ‘bewerker’ constructie. Wanneer een school iemand inhuurt die in hun opdracht persoonsgegevens verwerkt, en de school bepaalt met welk doel, dan is het nog steeds de school die verantwoordelijk is. En dat is precies wat er bij SaaS-dienstverlening gebeurt. De school bepaalt dat ze een leerlingvolgsysteem wil en kiest welke functionaliteit ze daarvoor wil inzetten. ParnasSys doet zelf niets – als het goed is.

De wet schrijft voor dat je dan een bewerkersovereenkomst moet sluiten met de bewerker. Hierin leg je vast wat hij wel en niet mag doen, welke beveiligingsmaatregelen hij moet nemen, of je mag auditten en hoe je om wilt gaan met schadeclaims van benadeelde ouders of leerlingen. Dit gebeurt echter maar zelden bij SaaS-diensten.

Update (20:32) het bedrijf achter ParnasSys reageerde in de comments:

ParnasSys heeft een bewerkersovereenkomst met de gebruikers en die voldoet ook aan de richtlijnen van OC&W met betrekking tot de leerlingadministratie en het leerlingvolgsysteem.

Verder hebben wij een speciale demo-school met niet-bestaande voorbeeldleerlingen, maar wel met realistische data. Je ziet dus mooie grafieken en gewone namen, maar die namen zijn compleet gefingeerd. Niemand van onze medewerkers presenteert vanuit gegevens van een bestaande school, als we daar al bij zouden kunnen. Je koopt toch geen pakket waar bij de presentatie al privacy-grenzen overschreden worden?

Het echte probleem zit hem volgens mij meer in de mogelijkheden, waar veel scholen niet goed bij stilstaan. Er zijn systemen waarbij ouders de geboortedata van álle klasgenoten kunnen zien. Is dat erg, is dat wenselijk? Ik weet het niet, maar zelden is dit een actieve beslissing, dit “doet het systeem gewoon” en dan wordt er achteraf een reden verzonnen waarom het oké is (“dat weten ze toch allang van elkaar”). Of er komen online cijferlijstinzagedingen, waar we ooit een aardige discussie over hadden. Wil je wel dat ouders alles kunnen zien wat er op school gebeurt?

Arnoud