Nog meer dingen die van de AVG ineens niet zouden mogen

| AE 10713 | Privacy | 59 reacties

Oh jee, de AVG. Dat begint een beetje een vervelend mantra te worden sinds 25 mei. Omdat de nieuwe privacyverordening zo veel nieuwe regels met zich meebrengt, komt vrijwel iedereen erachter dat dingen anders moeten. En vernieuwing is vervelend, zeker als het op grond van zoiets raars als privacy moet gebeuren. Een greep dus uit de nieuwsberichten van de afgelopen tijd van mensen die dingen niet meer mogen, en vooral: waarom ze ongelijk hebben.

Niet meer durven bidden voor de zieken – dankzij de privacywet. Dat schreef NRC onlangs. Het noemen van een naam in het gebed (eventueel in combinatie met een verwijzing naar ziekte) kan mogelijk als een verwerking van persoonsgegevens gezien worden. En dan zou de kerk een boete kunnen krijgen.

Onterechte angst, lijkt me. Allereerst is hier sprake van een niet-geautomatiseerde verwerking van gegevens die niet in een bestand terecht komen. Een gebed of preek is geen doorzoekbaar gestructureerd geheel aan informatie. Daarnaast krijg je hier dan onmiddellijk een botsing met de vrijheid van godsdienstuitoefening (artikel 18 UVRM en artikel 6 Grondwet), zodat je op zijn minst een belangenafweging moet maken tussen de grondrechten privacy en godsdienst: wat weegt zwaarder, de religieuze behoeftes van de gelovigen of de privacy van de zieke die wellicht niet in gebed genoemd wil worden?

Wij kunnen geen medicijnendoosjes met etiketten meer aannemen bij onze retourdienst medicijnen, aldus mijn apotheek. Dat twitterde ik een paar weken terug. Het goed verwerken van oude medicijnen is belangrijk omdat deze het milieu ernstig vervuilen en gezondheidsrisico’s vertegenwoordigen, dus biedt vrijwel elke apotheek een inleverdienst aan. Maar dat ‘mag’ dus niet meer van de AVG. Eveneens onterecht, wat mij betreft. En wel om dezelfde reden: een niet-geautomatiseerde verwerking van gegevens die niet in een bestand terechtkomen. Dit valt gewoon buiten de AVG.

School maakt gezichten leerlingen zwart op foto: ‘Privacy staat voorop’, aldus RTL Nieuws. De school had leerlingen foto’s mee naar huis gegeven (gewoon als stukjes papier dus) maar daarop alle gezichten met een zwarte stift onherkenbaar gemaakt. “”We zijn een speciale school met een kwetsbare doelgroep. En we hebben altijd te maken met kinderen die niet op de foto willen”, zo motiveerde het bestuur de beslissing.

Een beetje raar. Het gaat om portfolios gemaakt door de kinderen zelf tijdens de lessen van het afgelopen jaar. Dat lijkt me dus redelijkerwijs noodzakelijk voor het leveren van het onderwijs, en daarmee te rechtvaardigen binnen de AVG. (Als die foto’s niet nodig zijn, waarom worden ze dan gemaakt?) En de privacy-impact lijkt me zeer gering omdat de foto’s alleen worden gedeeld met de betrokkenen zelf en hun wettelijk vertegenwoordigers. Deze zie ik dus niet helemaal.

Zelfs op het oog ‘onschuldige’ gegevens zoals het vrijgeven van het gewicht of de lengte van een voetbalspeler aan media is naar de letter van de nieuwe wetgeving niet toegestaan, zo meldde voetbalclub Feyenoord onlangs. Voetbalspelers zijn immers werknemers van de clubs, en werkgevers hebben de privacy van personeel te respecteren. Zij worden daarom terughoudender in mededeling doen over blessures en dergelijke van spelers.

Wederom onterecht volgens mij. Inderdaad, een gewone werkgever moet terughoudend zijn met privacygevoelige informatie van de werknemer aan derden verstrekken. Dat mag alleen als het voor het werk noodzakelijk is of er een zwaarwegend belang is voor de werkgever. Denk aan een klant bellen dat een afspraak niet doorgaat omdat de betreffende collega ziek is: dat is relevant voor het werk (maar wat deze persoon precies heeft, natuurlijk niet).

Specifiek bij professioneel voetballers en andere topsporters zie ik dat echter anders. Hun rol in de maatschappij is veel groter, zodat de informatievrijheid hier een zwaardere rol gaat spelen. Heel kort door de bocht, het publiek heeft er recht op te weten wat er met ‘hun’ sterspelers aan de hand is. Natuurlijk zitten daar grenzen aan, een live camera boven het ziekbed gaat hem niet worden. Maar een voetbalclub mag volgens mij best melden dat hun speler Robin van Persie een kuitblessure opgelopen heeft en daarom niet kan spelen.

Wie heeft er nog meer “oh jee dat mag niet van de AVG” berichten gezien recent?

Arnoud

Bijtertjesblog 925 daagt haarklovende advocaten van Permission Machine uit voor auteursrechtzaak

| AE 10705 | Intellectuele rechten | 29 reacties

Hoi haarklovende advocaten van Permission Machine, komt u naar de zitting op 23 maart. Aldus werkendemannenblog 925. De site is tegen een bekend internetprobleem aangelopen: je hebt als internetpublicatie veel beeldmateriaal nodig, en als je dan een keer niet oplet dan krijg je gelijk een hap van een advocaat die geld wil zien namens een fotograaf die zich ernstig in zijn exclusieve rechten getast voelt. In dit geval een hap van maar liefst € 840.011, maar iets gebruikelijker zijn bedragen van enkele honderden tot een paar duizend euro. Exclusief advocaatkosten, want dat komt er dan ook nog eens bovenop.

Wie deze blog al wat langer volgt, weet van deze problematiek. Internet is gegroeid op het idee dat foto’s vrij beschikbaar zijn, en fotografen zijn er relatief laat achter gekomen dat het internet dat vond. Dat heeft tot een héle serie aan claims en ruzies geleid, waarbij elke keer de conclusie was dat de Auteurswet nu eenmaal streng is en dat je (zeker bij zakelijk gebruik) gewoon moet betalen als je iemands foto overneemt. Dat je niet wist van de rechten of dat je terecht meende rechtenvrije foto’s te hebben, of welk argument dan ook, deed daar niet aan af.

Veel bedrijven zien daar op zich het punt wel van in, maar verslikken zich vervolgens in de hoogte van de claim. Want waar je rechtenvrij beeld normaal koopt voor hooguit enkele tientjes, blijkt zo’n overgenomen foto altijd minstens 255 euro te kosten en als je niet uitkijkt 999. En daar bovenop komt dan nog eens de scrabbleclaim: 2x of 3x de beeldwaarde omdat dat in de algemene voorwaarden staat of “omdat overnemen zonder toestemming niet beloond moet worden”, onder verwijzing naar stapels jurisprudentie (of, met een beetje pech, Mr. Reid, John Reid) die dat zou legaliseren.

De claim tegen 925 maakt het wel erg bont met dik acht ton, maar van facturen van 5000 euro voor één foto van 300×300 pixels kijk ik werkelijk niet meer op. Wat er uiteindelijk van overblijft bij de rechter blijft vooralsnog een spannende, al is mijn ervaring dat wie ernstig overvraagt vaak het deksel op de neus krijgt. Desondanks, frustrerend blijft het om te zien hoe dit elke keer maar mis en mis blijft gaan.

Arnoud

Je kunt nog gewoon blijven fotograferen na de AVG!

| AE 10577 | Privacy | 38 reacties

Vele, vele fotografen mailden me de afgelopen weken met de vraag: mag je nog blijven fotograferen (en foto’s publiceren natuurlijk) vanaf 25 mei? Onder de AVG zijn foto’s immers persoonsgegevens, en volgens de strenge regels moet je dan bij het maken van iedere foto toestemming vragen anders volgt automatisch een miljoenenboete. En nou ja, het klopt dat een foto een persoonsgegeven is en dat het maken en gebruiken daarvan dus onder de AVG valt, maar dat wil niet zeggen dat je dus altijd toestemming nodig hebt van de geportretteerde. Zeker niet als je foto onder de uitingsvrijheid valt – en dat is al heel snel het geval.

Een persoonsgegeven is ieder gegeven dat direct of indirect te herleiden is tot een persoon, zo luidt de definitie uit de AVG. Bij een foto is dat evident het geval zodra een persoon herkenbaar is. Dat hoeft niet perse omdat er een naam onder staat, je gezicht (of herkenbare postuur) is al genoeg om het een persoonsgegeven te maken.

Daarmee krijg je als fotograaf te maken met de regels van de AVG, en dat begint dan al vanaf het máken van de foto. Immers, de AVG geldt op iedere “verwerking” van persoonsgegevens en het vervaardigen oftewel maken daarvan is een voorbeeld daarvan. (Uitzondering: de analoge foto, dus met ouderwetse film, wanneer die foto niet bestemd is om in een gecatalogiseerd archief terecht te komen. Dan val je buiten de AVG.) Het publiceren is evenzo een ‘verwerking’ en dus onderworpen aan de regels van de AVG.

Die regels kunnen streng zijn. Zo moet je een register hebben van iedere categorie verwerking die je doet, zoals je klantadministratie, je personeel, het jaarlijks uitje met collega’s, en ga zo maar door. Je moet persoonsgegevens goed beveiligen. En je moet aantoonbaar een grondslag hebben, zoals toestemming, om die verwerking überhaupt te mogen doen.

Gelukkig zijn er een aantal uitzonderingen. Allereerst val je buiten de AVG wanneer je fotografie echt alleen als persoonlijke hobby doet, en de foto’s niet in grote kring publiceert. Dat valt dan onder de uitzondering voor “strikt huishoudelijke verwerkingen”. Die uitzondering is wel beperkt, zodra je je portfolio op internet zet val je er al buiten. Een afgeschermde Instagram- of Facebookgroep kan denk ik nog net, als je selectief bent met wie je toelaat.

De belangrijkste uitzondering is wanneer je handelen valt onder de journalistieke exceptie. Al bij invoering van de AVG werd geroepen dat de persvrijheid of uitingsvrijheid in het gedrang zou komen – als je een journalist kunt ‘pakken’ op bijvoorbeeld inadequate beveiliging van een artikel met rare opmerkingen over jou, is dat veel sneller dan een smaadprocedure – en vandaar dat er speciale uitzonderingen zijn opgenomen voor deze activiteiten. Helemaal in Nederland, waar we in de Uitvoeringswet de nodige artikelen uit de AVG buiten toepassing hebben verklaard voor journalistiek handelen.

Wanneer handel je nu journalistiek? Ik formuleer het met opzet zo, om aan te geven dat het hier gaat om een activiteit en niet een beroepsgroep. Journalist of fotograaf zijn is immers geen beschermd beroep, en niet iedere vorm van foto’s (of teksten) maken valt onder een activiteit uit dat beroep. Je moet dus kijken naar wat je aan het doen bent. Volgens de hoogste Europese rechtbank is iedereen journalist:

bij de bekendmaking aan het publiek van informatie, meningen of ideeën , ongeacht het overdrachtsmedium. Deze activiteiten zijn niet voorbehouden aan mediaondernemingen en kunnen een winstoogmerk hebben.

Die tweede zin is belangrijk: ook gewone mensen met een blog of andere plek voor die informatie, meningen of ideeën vallen gewoon onder deze definitie. Je hoeft dus geen journalist te zijn om journalistiek bezig te zijn. Waar het om gaat, is of je iets wilt publiceren (informatie, meningen of ideeën) en daarbij die foto nodig hebt. (Naast journalistiek geldt deze uitzondering ook voor academische, artistieke en literaire uitingsvormen. Hiervoor gelden vergelijkbare definities.)

Deze definitie is volgens mij zo breed dat je haast moeite moet doen er buiten te vallen. Ik kom niet veel verder dan beveiligingsbeelden, pasfoto’s, smoelenboeken en klassenfoto’s als voorbeelden van niet-journalistieke fotografie.

Wanneer je journalistiek bezig bent, dan gelden een hoop artikelen uit de AVG niet voor jou. Dat is in de Uitvoeringswet AVG zo bepaald. Ik ga ze niet allemaal noemen, maar dit zijn de belangrijkste gevolgen:

  • Eenmaal gegeven toestemming van een geportretteerde is niet meer intrekbaar (artikel 7 lid 3 is buiten werking).
  • Als geportretteerde heb je geen recht van inzage, correctie of verwijdering bij de fotograaf (heel hoofdstuk III is buiten werking).
  • Je hoeft datalekken niet te melden bij de toezichthouder of bij geportretteerden (hoofdstuk IV is op dit punt, artikelen 33 en 34, buiten werking).
  • Je hoeft je geen zorgen te maken over opslag van je foto’s in het grote boze Amerika (heel hoofdstuk V is buiten werking).
  • Je mag ook strafrechtelijke en bijzondere persoonsgegevens verwerken (artikelen 9 en 10 zijn buiten werking).
  • Je hoeft geen register van je journalistieke verwerkingen bij te houden (hoofdstuk IV is op dit punt, artikel 30, buiten werking).

Wel heb je nog steeds een grondslag nodig (artikel 6 blijft van kracht). Dat kan zijn toestemming van de betrokkene, maar er zijn er meer. Omdat je bezig bent met het aan het publiek bekend maken van informatie, meningen of ideeën, is in principe automatisch de vrije nieuwsgaring de grondslag (dit is een eigen gerechtvaardigd belang). Bij dat belang geldt altijd een afweging met de privacy van de geportretteerden, maar die afweging komt de facto neer op wat we al decennia kennen als de redelijk-belangtoets in het portretrecht. De AVG is niet strenger dan het portretrecht.

Normaal kun je als betrokkene bezwaar maken tegen zo’n gerechtvaardigdbelangafweging, maar specifiek bij journalistiek geldt dit niet: het recht van bezwaar bestaat niet (heel hoofdstuk III met daarin artikel 21 is buiten werking).

Ook moet je als fotograaf zorgen voor een goede beveiliging van je persoonsgegevens (artikel 32 blijft van kracht), en als je andere mensen met je foto’s laat werken (denk aan een backupdienst of een ingehuurde illustrator die ze mooi bewerkt) dan moet je daarmee een verwerkersovereenkomst sluiten (artikel 28 blijft van kracht).

Alles bij elkaar zie ik dus geen reden tot zorg bij fotografen om aan de AVG te voldoen.

Arnoud

Hoe kan Facebook legaal gezichten gaan scannen onder de AVG?

| AE 10513 | Privacy | 10 reacties

Als voorbereiding op de AVG gaat Facebook gezichtsherkenning aanzetten voor Europese gebruikers die dat willen, las ik bij de socialenetwerksite. Dat is verrassend, omdat ze het in 2011 uitgezet hadden na klachten dat de (Duitse) Wbp werd overtreden met deze feature. Doel van de nieuwe feature is te zorgen dat mensen in kunnen grijpen als… Lees verder

Op een technisch natuurgetrouwe foto zit natuurlijk geen auteursrecht

| AE 9938 | Intellectuele rechten | 30 reacties

Als je als fotograaf je best doet om je onderwerp zo natuurgetrouw, duidelijk en correct mogelijk in close-up in beeld te brengen, dan heb je op die foto geen auteursrecht. Die weinig verrassende maar toch ongetwijfeld controversiële uitspraak haal ik uit een recent vonnis van auteursrechtscrabbelaar Masterfile tegen een bedrijf dat één van haar stockfoto’s… Lees verder

De klassenfoto valt ook gewoon onder de privacywet!

| AE 9638 | Privacy | 26 reacties

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de Nederlandse privacytoezichthouder, roept scholen op zorgvuldig om te gaan met beeldmateriaal van leerlingen. Dat meldde Nu.nl dinsdag. In een persbericht legt de privacytoezichthouder uit dat klassenfoto’s (en ander beeldmateriaal waar leerlingen herkenbaar op staan) ook gewoon onder de Wet bescherming persoonsgegevens vallen, en dus in principe alleen met toestemming mogen… Lees verder