De toegevoegde waarde van een bodycam voor de politie en de maatschappij

| AE 11261 | Informatiemaatschappij, Regulering | 6 reacties

Agenten voelen zich veiliger met een bodycam, las ik in Trouw onlangs. Dat bleek uit een proef van twee jaar, die nu er voor zorgt dat er zo’n tweeduizend agenten rond gaan lopen met camera’s op hun lijf. Een op de vier agenten met een camera op het lichaam is echter niet op de hoogte van de regels, zoals dat het ding uit moet blijven bij filmen in huizen en andere privéruimtes. Wel bevestigt het onderzoek dat politieteams die hem gebruiken echt minder vaak te maken krijgen met zware bedreiging dan cameraloze eenheden. En wat ik dan opmerkelijk vind: bodycams maken agenten strenger.

De Amsterdamse proef lijkt een succes, er worden dus tweeduizend camera’s bijgekocht en landelijk ingezet. Er zijn totaal zo’n 20.000 agenten, maar lang niet iedereen heeft natuurlijk een bodycam nodig. Het lijkt effectief om bewijs vast te leggen van een situatie, en dat het rode lampje aanfloept levert ook meer rust in de situatie op (behalve bij alcohol en drugs, daar kan het juist agressie stimuleren). Opmerkelijk vond ik dan wel dat er nog geen enkel bodycamfilmpje naar het OM blijkt te zijn gegaan als ondersteunend bewijs in een strafzaak.

Mogelijk weten agenten dus niet of zo’n filmpje wel bruikbaar is als bewijs. Dat is overigens wel zo, wanneer het gaat om beelden verkregen aan de openbare weg. Maar ik lees ook dat men de beelden eerder gebruikt als geheugensteun, even terugkijken wat ik, verbalisant, precies zei en wat verdachte vervolgens deed. Dat is natuurlijk prima, en het proces-verbaal is sowieso bruikbaar (en heel sterk) als bewijs. Dus ik zie dit niet direct als een probleem.

Ook lijken er nog geen klachten tegen agenten te zijn geweest waarbij de bodycam relevante beelden gaf. Dat is een ander voordeel van een bodycam: een liegende agent kan zo worden betrapt. Maar gezien het risico voor de agent om op liegen betrapt te worden, lijkt mij de kans zeer klein dat hij met bodycam aan zoiets zou doen.

Nee, wat ik opmerkelijk vond was dus wat er in Slate stond: bodycams maken agenten strenger. Althans in Amerika. Daar geldt net zoals bij ons dat agenten discretionaire bevoegdheden hebben, dus ze mogen in een situatie kiezen om te beboeten of een waarschuwing te geven. Dat wordt dus gefilmd, en wat blijkt nu: die beelden worden gebruikt om de agent te beoordelen. En dan krijg je dus bij iedere waarschuwing dat hij moet uitleggen waarom hij dat blonde meisje liet gaan en die donkerharige Noordafrikaanse jongeman een boete gaf.

Als reactie daarop gaan agenten dus tegen iedereen strenger worden, want voor te streng gedrag is nog nooit iemand een promotie geweigerd. Dit is voor mij wel een beetje een oneigenlijke uitkomst, bodycams waren bedoeld om de situatie tussen burger en agent overzichtelijker te krijgen en volgens mij niet om de agent te beoordelen. Ik hoop dus dat dit in Nederland geen navolging vindt.

Arnoud

Politie mocht iPhone verdachte onder dwang via duim ontgrendelen

| AE 11158 | Regulering, Security | 10 reacties

De politie heeft in een onderzoek naar een phishingbende de iPhone van een verdachte onder dwang via zijn duim mogen ontgrendelen, las ik bij Security.nl. In drie vonnissen besliste de rechtbank Noord-Holland dat deze opsporingstechniek legitiem is, ook nu er geen specifieke wettelijke regeling is. Dat bevestigt de eerdere lijn uit februari waarin ook de Marechaussee dit mocht doen.

In deze zaak ging het om verdenkingen van phishing (juridisch: diefstal in vereniging en oplichting), waarbij de verdachten in voorlopige hechtenis waren genomen. Daarbij werd een iPhone aangetroffen, die de politie wilde ontgrendelen waarvoor de vinger van de verdachte nodig was. Die weigerde dat, waarop de officier besloot dat de verdachte weerspannig was en hem liet boeien, waarna de vinger door een agent op de telefoon werd gezet. Daarna was de telefoon toegankelijk voor onderzoek.

Het juridische probleem hierachter is dat er geen specifieke regels zijn over het doorzoeken van telefoons die als bewijs in beslag zijn genomen. Dat moet eigenlijk wel, omdat dergelijke apparaten tegenwoordig veel persoonlijke informatie bevatten. Om diepgaand te treden in de privacy van een verdachte, is een wettelijke regeling nodig. Denk aan huiszoeking of snuffelen in iemands mailbox.

De Hoge Raad bepaalde in 2017 dat de politie terughoudend moet zijn met telefoondoorzoekingen. Even kijken naar “een gering aantal bepaalde gegevens” bij een concrete aanleiding kan nog net, de gehele telefoon van 0 tot 255 doornemen zou te ver gaan tenzij daar héél zwaarwegende redenen voor zijn. In de praktijk komt dit erop neer dat hoe ernstiger de verdenking, hoe verder men mag kijken.

Leuk en aardig maar als die telefoon niet open gaat, dan houdt al het onderzoek snel op. De laatste jaren is er dan ook veel discussie geweest over hoe de politie een telefoon mag open forceren als ze niet zelf de pincode of andere unlockinformatie kan achterhalen. De vinger op de sensor forceren werd al snel een centraal punt in die discussie. Is dat nu gewoon een vingerafdruk nemen (zoals al sinds jaar en dag gebeurt) of is dit iemand dwingen tegen zichzelf te getuigen?

De lijn die bij dit nemo tenetur-beginsel in mensenrecht-jurisprudentie getrokken wordt, is of de gedwongen actie iets is dat al dan niet onafhankelijk van de wil van de verdachte plaats kan vinden. Hem fotograferen of een vingerafdruk afnemen voor het dossier, is iets dat kan of hij dat nu wil of niet. Zeggen waar het lijk ligt, vereist zijn wil. Je mag in die lijn dan ook wel een verdachte dwingen in de lens te kijken of zijn vinger op een stempelkussen te duwen en daarna op een papiertje, maar niet op een kaart te markeren waar het lijk te vinden is.

Anders dan de situatie waarin verdachte wordt gedwongen de toegangscode van zijn telefoon te geven, hetgeen een verklaring van verdachte vereist, maakt het plaatsen van de duim van verdachte op zijn iPhone naar het oordeel van de rechtbank geen inbreuk op het nemo tenetur-beginsel. Het betreft hier namelijk het dulden van een onderzoeksmaatregel die geen actieve medewerking van verdachte vereist. Daar komt bij dat de vingerafdruk met een zeer geringe mate van dwang is verkregen. Dat met het plaatsen van de duim van verdachte op de iPhone toegang wordt verkregen tot mogelijk wilsafhankelijke en voor hem belastende gegevens, maakt dit naar het oordeel van de rechtbank niet anders.

De rechtbank weegt daarbij mee dat er maar weinig andere mogelijkheden waren, onder meer omdat een telefoon zich na een bepaald aantal pogingen permanent vergrendelt. En de verwachting was zeer groot dat er wat te vinden zou zijn. Dat alles bij elkaar maakt dat het ontgrendelen legitiem wordt geacht.

De uiteindelijk gevonden informatie blijkt vervolgens ook relevant voor de strafzaak. Ik ben dan nog wel benieuwd hoe dit uit zou pakken als blijkt dat de politie verkeerd zat, maar de lijn dat een vinger afdwingen mag, lijkt daarmee wel definitief gezet.

Arnoud

Nederlandse politie wil gebruikmaken van particuliere DNA-databank in VS

| AE 11115 | Privacy, Regulering | 11 reacties

De coldcaseteams van de Amsterdamse en Rotterdamse politie willen de Amerikaanse particuliere DNA-databank GEDmatch inzetten om de identiteit van onbekende doden te achterhalen. Dat meldde NRC gisteren. GEDmatch is een openbare, Amerikaanse databank waarin genetische gegevens van allerlei mensen zitten, en daarin kan iedereen zoeken op potentiële matches. Daarmee is in theorie de mogelijkheid voor de politie om ook te zoeken naar bijvoorbeeld een verdachte, of een bloedverwant van een slachtoffer. Maar het roept de nodige vragen op, omdat juridisch niet duidelijk is of men dit überhaupt mag.

Genetische informatie zoals DNA valt onder de AVG onder de strenge regels voor bijzondere persoonsgegevens. Deze mogen niet zomaar worden gebruikt, omdat er zeer gevoelige informatie uit afgeleid kan worden. Je eigen DNA in zo’n databank plaatsen mag in principe wel, wanneer daarbij duidelijk wordt gezegd wat en hoe er gaat gebeuren – je geeft dan uitdrukkelijke toestemming. Maar een complicatie is dat DNA ook informatie over anderen bevat, en dan kun je dus zeggen dat je andermans persoonsgegevens staat te uploaden.

Voor de politie en het OM geldt de AVG niet. Zij moeten zich houden aan de Wet politiegegevens en het Wetboek van Strafvordering. Onder de Wet politiegegevens mag er iets meer; als verwerking “onvermijdelijk is voor het doel van de verwerking” waarvoor andere gegevens worden gebruikt. Ik denk niet dat je daar snel aan komt met genetisch materiaal uit een openbare databank.

In het Wetboek van Strafvordering staan een aantal bevoegdheden over inzet en onderzoek van DNA-materiaal, en er is ook een Besluit DNA-onderzoek in strafzaken met nadere regels. Maar het probleem is eigenlijk vrij simpel: al deze regels gaan uit van matches in individuele zaken. Er is DNA bij het slachtoffer gevonden en dat willen we matchen aan de verdachte, even kort door de bocht. Er is gewoon geen regel die toeziet op het gebruik van grootschalige bronnen van DNA-materiaal. Dat is niet gek, want die regels zijn gemaakt voordat dergelijke databanken bestonden.

Dit maakt de situatie voor de cold case teams erg ingewikkeld, want in principe geldt voor opsporingsdiensten dan de regel dat het niet mag. De politie mag niets tenzij de wet zegt van wel, even weer heel kort door de bocht. Maar dat voelt specifiek bij het oplossen van oude zaken wel heel erg cru. Dit is wellicht de laatste kans om de zaak nog op te lossen, en het gaat om ernstige zaken zoals moord zodat het maatschappelijk belang wel héél zwaarwegend voelt.

Voor het identificeren van slachtoffers ligt dat anders. De AVG geldt niet bij overledenen, en datzelfde geldt op de Wet politiegegevens. Ik denk dus dat DNA materiaal wel mag worden gebruikt om te achterhalen wie een onbekende is, mits dat uitsluitend wordt ingezet voor het doel van informeren van de nabestaanden.

Arnoud

200.000 particuliere beveiligingscamera’s in politiedatabase

| AE 11065 | Regulering, Security, Uitingsvrijheid | 19 reacties

De afgelopen jaren hebben bedrijven en particulieren meer dan 200.000 beveiligingscamera’s in een database van de politie laten registreren, las ik bij Security.nl. Het gaat om de database “Camera in Beeld”, die informatie over beveiligingscamera’s in Nederland bevat. Het register stelt de politie in staat om snel camerabeelden te vorderen van strafbare feiten en andere… Lees verder

Politie en FBI geven elkaar toegang tot databank met vingerafdrukken

| AE 10967 | Privacy, Regulering | 38 reacties

De Nederlandse politie krijgt toegang tot databanken met daarin vingerafdrukken van miljoenen Amerikanen, las ik bij Tweakers. Omgekeerd kan de FBI de Nederlandse strafdatabank met vingerafdrukken van 1,3 miljoen veroordeelden en verdachten benaderen. Zo moeten beide politiediensten makkelijker vingerafdrukken kunnen matchen aan bekende daders (of verdachten) uit eerdere onderzoeken. Een nogal opmerkelijke stap, die veel… Lees verder

Groningse telecomprovider weigert klantenbestand preventief aan politie te geven

| AE 10909 | Regulering | 10 reacties

Telecomproviders zijn verplicht om preventief de persoonlijke gegevens van alle klanten te overhandigen aan de politie, maar het Groningse Voys weigert dat. Dat las ik bij de NOS. Dit is ingegeven door eerder nieuws dat het zogeheten Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie (CIOT) niet altijd zorgvuldig omgaat met deze gegevens. Er is veel onduidelijkheid over de… Lees verder

Ja, de politie mag illegale camerabeelden gewoon gebruiken als bewijs

| AE 10688 | Regulering | 58 reacties

De politie kan nu een beroep doen op bijna 200.000 vrijwillig aangemelde privécamera’s. Politievakbonden willen een verplicht register, zoals in België. Dat meldde het AD vorige week. Het register stelt de politie in staat om snel camerabeelden te verkrijgen van strafbare feiten en andere misstanden. Een punt van aandacht daarbij is dat het dan vaak… Lees verder

Rechter staat ontsleutelde berichten van pgp-smartphones toe als bewijs

| AE 10547 | Regulering | 14 reacties

De rechtbank in Amsterdam heeft een crimineel veroordeeld mede op basis van informatie die werd verkregen door het ontsleutelen van een grote hoeveelheid berichten die via pgp-telefoons werden verstuurd. Dat meldde Tweakers vorige week. Uit het ontsleutelde berichtenverkeer blijkt hoe de verdachte een sturende rol had bij een liquidatiepoging en hoe de schutters aan hem… Lees verder

‘Amerikaanse politie ontgrendelt iPhones met vingers overledenen’

| AE 10476 | Regulering | 13 reacties

Politiediensten in de VS zouden regelmatig iPhones met de Touch ID-beveiliging ontgrendelen, door de vinger van overledenen op de vingerafdrukscanner te houden. Dat meldde Tweakers vorige week. De reden erachter zou zijn dat men zo een stuk goedkoper die telefoon kan ontgrendelen, een forensisch specialist is duur en Apple werkt zelf niet mee zonder gerechtelijk… Lees verder

Politie werkt aan Pokémon Go-achtige app voor opsporing gestolen auto’s

| AE 9727 | Regulering | 48 reacties

De Nederlandse politie werkt aan een Pokémon Go-achtige app genaamd Automon waarmee burgers kentekens kunnen scannen en punten krijgen voor een ‘hit’. Dat meldde Tweakers onlangs. De app gaat een overlay tonen met informatie uit politieregisters over het al dan niet gestolen zijn van de auto op basis van kenteken. Maar wacht even, mogen burgers… Lees verder