EU-sancties tegen Russische staatsmedia RT en Sputnik van kracht

| AE 13201 | Regulering, Uitingsvrijheid | 24 reacties

mohamedhassan / Pixabay

De Europese Commissie verbiedt per direct de toegang in de EU tot de zenders van het Russische RT en het persbureau Sputnik. Dat meldde RTL Nieuws afgelopen woensdag. De gestrafte media zijn volgens de EU ‘instrumenten van het Kremlin’ om Russische propaganda in de oorlog tegen Oekraïne te verspreiden. De wettelijke maatregel geldt voor de transmissie en distributie via satelliet, kabel, onlinevideokanalen en zowel nieuwe als bestaande apps. Uniek volgens mij, zo’n Europese maatregel om twee specifieke media uit de lucht te krijgen. Maar welke juridische basis heeft het?

De formele basis is makkelijk te vinden: Verordening 2022/350, met superspoed aangenomen en per direct van kracht. De verordening bevat een wijziging van de Verordening uit 2014 met anti-Rusland maatregelen vanwege diens “illegale inlijving van de Krim en Sebastopol”. De wijziging komt neer op één toevoeging:

Het is exploitanten verboden inhoud die door de in bijlage XV vermelde rechtspersonen, entiteiten of lichamen wordt verstrekt, uit te zenden of de uitzending van die inhoud mogelijk te maken, te faciliteren of anderszins daartoe bij te dragen, onder andere door transmissie of distributie, ongeacht het middel, bijvoorbeeld via kabel, satelliet, IP-TV, internetproviders, internetplatforms of applicaties voor het delen van video’s, ongeacht of deze nieuw of voorgeïnstalleerd zijn.
(Lid 2 beveelt schorsing van uitzendlicenties, niet relevant omdat op de Nederlandse kabel geen RT of Sputnik te ontvangen is.)

Dit is uniek bij mijn weten: nog nooit heeft de Europese wetgever een specifieke informatiebron op deze formele manier verboden in Europa. En het is een breed verbod ook, niemand mag behulpzaam zijn bij de toegang tot deze bronnen. Geen kabelzenders, maar ook geen internetproviders en “applicaties voor het delen van video’s” waarmee denk ik Youtube bedoeld wordt. Dat is nogal wat, en geen wonder dat een hoop mensen nu toch hun censuurgezicht trekken.

Er zijn heel weinig precedenten, dat maakt het lastig in te schatten waar de EU staat. Maar wat er is, is weinig hoopvol voor de advocaat die hier (als dat mag van de Orde) bezwaar tegen gaat maken. De meest relevante uitspraak is uit 1999 toen het Europese Hof voor de Rechten van de Mens Turkije veroordeelde. In die zaak werden een wetenschapper en een uitgever strafrechtelijk veroordeeld vanwege publicatie van “propaganda”, namelijk een publicatie over de Koerdische onafhankelijkheidswens. Die zou ingaan tegen het beginsel van de ondeelbaarheid van de Turkse staat en dus staatsondermijnende propaganda zijn.

Het Hof erkende dat er voor de veroordeling een wettelijke grondslag was (net als hier) en die wet als doel had de bescherming van de nationale veiligheid en de territoriale integriteit (net als hier). Maar een verbod moet echt een uiterste middel zijn, immers ook meningen die dienen om te shockeren, beledigen en aanstoot geven zijn legale vrijheid van meningsuiting. Het Hof vond de veroordeling te ver gaan, met name omdat de straffen erg zwaar waren en er geen sprake was van oproep tot geweld of zelfs maar het steunen van de Koerden.

Er zijn er meer, ook over de Armeense genocide, allemaal dezelfde strekking: een breed verbod met als doel het tegengaan van ‘propaganda’ kan eigenlijk niet. Ook onwelgevallige meningen moeten kunnen, ook als men de staatsopvatting tegenspreekt of zelfs een gehate partij steunt die zich wil afscheiden.

Nou kun je natuurlijk wat RT zegt ook “maar een mening” noemen, maar volgens mij is er ondertussen overtuigend bewijs genoeg dat het bij RT niet alleen gaat om een andere politieke stellingname. Zoals het US Department of State het zegt:

RT and Sputnik are key state-funded and directed global messengers within this ecosystem, using the guise of conventional international media outlets to provide disinformation and propaganda support for the Kremlin’s foreign policy objectives. RT and Sputnik also interact with other pillars of the ecosystem by amplifying content from Kremlin and Kremlin-aligned proxy sites (some of which are connected to Russian intelligence), weaponizing social media, and promoting cyber-enabled disinformation.
Dat is voor mij wel andere koek dan de bestaande jurisprudentie, waarbij ook de term “propaganda” wordt gebruikt door de overheid maar wel tegen meer oprecht onderzoekend of reflecterende publicaties. In ieder geval niet waarbij de publicisten door een vreemde mogendheid werden gefinancierd met het doel om het land te beïnvloeden. Dat maakt RT en Sputnik echt wel uniek, en ook gevaarlijk. Zoals de EU het formuleert in de Verordening, overweging 6:
De Russische Federatie voert een systematische internationale campagne waarbij de media worden gemanipuleerd en feiten verdraaid om haar strategie van destabilisering van haar buurlanden, en van de Unie en de idstaten van de Unie te ondersteunen. De propaganda richt zich met name herhaaldelijk en consequent op Europese politieke partijen, met name tijdens de verkiezingsperioden, alsook tegen het maatschappelijk middenveld, asielzoekers, Russische – etnische minderheden, genderminderheden, en de werking van democratische instellingen in de Unie en haar lidstaten.
En ondertussen staat ook echt wel vast dat van zo’n campagne sprake is. Dat maakt zware maatregelen zoals een verbod eerder gerechtvaardigd. Hierbij weegt voor mij dan mee dat er weinig andere middelen zijn; ze bij de bron verbieden of ingrijpen gaat niet, ze zitten immers in Rusland. Eigen tegeninformatie publiceren is geen doen, flooding the zone with shit is vele malen makkelijker dan alles netjes debunken. Ook is belangrijk dat er geen strafmaatregelen volgen tegen de journalisten of uitgevers (zoals in die jurisprudentie dus wel gebeurde), er zitten geen boetes of celstraf in de lucht.

Daarmee is het voor mij wel duidelijk: dit verbod zal standhouden, gezien de unieke situatie en positie van deze twee partijen. (Ik zie dus weinig in een glijdende-schaalargument dat straks iedereen alleen nog maar de EU-propaganda mag nakauwen, want deze regels gáán niet over iedereen, en de jurisprudentie is duidelijk dat dat ook onmogelijk is.)

Arnoud

Duitse website veroordeeld voor doorgeven ip-adres bezoeker via Google Fonts

| AE 13140 | Ondernemingsvrijheid, Privacy | 43 reacties

Een Duitse rechtbank heeft een Duitse website veroordeeld voor het zonder toestemming doorgeven van het ip-adres van een bezoeker aan Google door middel van Google Fonts. Dat meldde Security.nl afgelopen maandag. De klagende bezoeker krijgt 100 euro schadevergoeding. Volgens de rechter heeft de website geen gerechtvaardigd belang, aangezien Google Fonts ook lokaal is te gebruiken waarbij er geen ip-adres van bezoekers naar Google wordt gestuurd. Exit Google Fonts?

De dienst Google Fonts is bedoeld om website-eigenaren makkelijker mooie lettertypes te kunnen laten serveren. Natuurlijk kan iedereen eigen fonts op de eigen site zetten, maar dan blijf je downloaden. Google zet ze centraal neer (fonts.googlea.com), en dan onthoudt je browser welke fonts al gedownload. Dat scheelt, en als er updates zijn (een ontbrekend karakter, een nieuwe emoji, noem maar op) kan dat op één plek doorgevoerd.

Nadeel: je browser maakt dan verbinding met een site van Google, waardoor die je IP-adres te pakken krijgt. En -als ik even snel in mijn eigen cookiejar kijk- ook analyticscookies en andere gezellige trackers, die ongetwijfeld gecombineerd zijn met mijn Google-profiel en ander online gedrag. Dit ter verbetering van de gebruikerservaring, veronderstel ik.

Dit is dus een probleem, om dezelfde reden als waarom Google Analytics een probleem is. Als website forceer je zo dat mensen hun persoonsgegevens (IP-adres en/of cookie) naar Amerika gaan. En hier is er ook een eenvoudig alternatief, aldus de rechtbank: je mag die fonts gewoon lokaal hosten. Je hebt dan wel een beetje overhead en extra downloads, maar toen ik dat schreef twee alinea’s terug zat ik ondertussen te Netflixen met Spotify aan én een AI model te renderen dus ik twijfelde al of ik dat nog wel een serieus argument vind in 2022.

De rechtbank bevestigt nog eens dat een IP-adres een persoonsgegeven is, ook als het “maar” dynamisch is. Gecombineeerd met datum en tijd is het gewoon het adres van een persoon – de netsurfer – en zeker voor Google, die het zo kan koppelen aan nog veel meer gegevens. En dat alles dus zonder toestemming en zonder goede reden (gerechtvaardigd belang).

In de comments bij Security.nl wordt gewezen op moderne beveiligingsmaatregelen in Firefox, waarmee je sowieso al niet meer profiteert van centrale opslag: fonts worden opnieuw opgehaald vanaf de Google-site bij iedere nieuwe site, zodat er niet één centraal overzicht komt voor de beheerder van de Google Fonts site. Wat dus specifiek bij Google niet werkt, maar bij andere meegluurders wel.

De 100 euro is een interessante opsteker voor de vele AVG-schadeclaimverzoekers. Heel hard wordt het niet onderbouwd:

The amount of the claimed damages is appropriate in view of the seriousness and duration of the infringement and is not challenged by the defendant.
Oftewel, “mja dat klinkt niet onredelijk en ik hoor ook geen serieus bezwaar van de website-eigenaar”.

Arnoud

Mag het OM Telegram-groepen van complotdenkers laten blokkeren?

| AE 12959 | Regulering, Uitingsvrijheid | 12 reacties

GDJ / Pixabay

Het Openbaar Ministerie heeft twee kanalen van complotdenkers op chatapp Telegram laten blokkeren, las ik bij de NOS. Daar werden onder andere complottheorieën gedeeld over satanisch-rituele kindermoorden, door de blokkade kunnen er geen nieuwe berichten worden geplaatst. Het is voor zover bekend voor het eerst dat justitie met succes Telegram-groepen heeft laten blokkeren. En dat riep vragen op bij lezers, want hoezo is er dan geen gerechtelijk bevel nodig eerst?

Om daarmee maar gelijk te beginnen: nee, in Nederland is geen gerechtelijk bevel nodig voor het blokkeren van zo’n online kanaal. Het Wetboek van Strafrecht (art. 54a) bepaalt namelijk dat
Een tussenpersoon die een communicatiedienst verleent bestaande in de doorgifte of opslag van gegevens die van een ander afkomstig zijn, wordt bij een strafbaar feit dat met gebruikmaking van die dienst wordt begaan als zodanig niet vervolgd indien hij voldoet aan een bevel als bedoeld in artikel 125p van het Wetboek van Strafvordering.
En dat artikel 125p bepaalt dan weer dat de officier van justitie (bij verdenking van ernstige misdrijven) mag bevelen dat een tussenpersoon informatie tegenhoudt of offline haalt. Wel is dan een machtiging van de rechter-commissaris nodig, en de wet bepaalt dat deze de aanbieder van het kanaal moet horen als dat relevant is.

Dit is een behoorlijke verbetering ten opzichte van het ‘oude’ artikel 54a, dat eigenlijk niet meer bepaalde dan dat de officier zo’n bevel kon geven op machtiging van de rechter-commissaris (zie de discussie over het meervoud daarvan).

De directe aanleiding in dit geval betreft zo te lezen het ernstig soort misdrijven waarbij deze bevoegdheid inderdaad mogelijk is:

Afgelopen week werd er aangekondigd dat op een nieuw kanaal video’s zouden worden geplaatst met bedreigende, opruiende en lasterlijke inhoud. Daarop heeft het OM besloten om maatregelen te nemen. De rechter oordeelde eerder al dat die video’s verboden inhoud bevatten en niet meer online mogen komen. Ook stond er op de nu geblokkeerde kanalen oudere content die strafbaar en bedreigend is.
Voor mij is vooral opmerkelijk dat Telegram kennelijk snel meewerkte. In andere landen kent niet iedereen de constructie van een district attorney die bevelen mag geven tot blokkade van informatie.

Arnoud

Overheid onderzoekt verbod op betalen losgeld ransomware door verzekeraars

| AE 12956 | Security | 18 reacties

De overheid onderzoekt of het verzekeraars kan verbieden om het losgeld te vergoeden dat door ransomware getroffen bedrijven en organisaties betalen, las ik bij Security.nl. De minister zegt dat hij begrip heeft voor de moeilijke positie waarin slachtoffers van ransomware zich soms bevinden, en wil daarom slachtoffers niet verbieden om te betalen. Maar verzekeraars staan als… Lees verder

Mag een online winkel je een virtueel winkelverbod geven als je te vaak retourneert?

| AE 12169 | Ondernemingsvrijheid | 37 reacties

Een lezer vroeg me: Amazon komt soms in het nieuws omdat ze klanten verbannen als ze te veel terug sturen.  Nu vroeg ik me af, kan dit eigenlijk ook in Nederland gebeuren? Ik ken alleen het winkelverbod dat kan worden opgelegd als er daadwerkelijk een strafbaar feit is gepleegd. Maar retourneren onder de Wet koop… Lees verder

Amerikaanse zedendelinquent heeft recht op sociale media

| AE 9506 | Regulering, Uitingsvrijheid | 1 reactie

De Amerikaanse staat North Carolina mag mensen die zijn veroordeeld wegens een zedendelict niet verbannen van de sociale media zoals Facebook. Dat meldde Nu.nl vorige week. De verbanwet is in strijd met de free speech-artikelen uit de Amerikaanse Grondwet, waaronder (net als bij ons) ook het recht valt om kennis te nemen van informatie. Een… Lees verder

Engelse MP wil verbod op e-maildisclaimers, maar hoe dan?

| AE 7303 | Iusmentis, Privacy | 17 reacties

De Engelse parlementariër Alan Duncan wil een verbod op de “meaningless missives” die iedereen klakkeloos onder zijn e-mails hangt, zo las ik bij de BBC. Heerlijke speech ook. Een verbod op e-maildisclaimers, hoe w00t is dat. Alleen: is het haalbaar, en hoe ga je dat in vredesnaam opschrijven? E-maildisclaimers zijn velen al jaren een doorn… Lees verder

Mag een werkgever je verbieden op de werkvloer een mobiele telefoon bij je te hebben?

| AE 6456 | Ondernemingsvrijheid, Security | 14 reacties

Een lezer vroeg me: Mag een werkgever je verbieden op de werkvloer een mobiele telefoon bij je te hebben? Als reden geeft mijn werkgever op dat hier securityrisico’s aan zitten, omdat je met dergelijke telefoons bedrijfsgeheimen kunt fotograferen of kopiëren naar een intern geheugen (usb). Het rare is dat je wel je zakelijke telefoon mee… Lees verder