Ja, je mag een verdachte (licht) dwingen zijn vinger op zijn telefoon te zetten

| AE 12505 | Regulering | 32 reacties

Levert onder dwang gebruikmaken van vingerafdruk van verdachte ter ontgrendeling van bij hem in gebruik zijnde smartphone met het oog op bewijsgaring inbreuk op het o.m. in art. 6 EVRM vervatte nemo tenetur-beginsel op? Die vraag kreeg de Hoge Raad onlangs voorgelegd in een strafzaak, en het antwoord is nu gegeven: nee

We hebben het vaker over onder dwang ontgrendelen gehad. Lagere rechters hebben tot nu toe eigenlijk steeds gezegd dat dat mag, verdachte in de handboeien en dan de vinger gedwongen op de sensor om de telefoon zo te openen. (Wat je daarna mag doorzoeken, is weer een andere discussie. Maar open gaat ‘ie, want die agent is sterker dan jij.)

Het ging in deze zaak om de biometrische ontgrendeling van een in beslag genomen smartphone van een verdachte om ten behoeve van het opsporingsonderzoek (kort gezegd: diefstal in vereniging en oplichting) toegang te krijgen tot de inhoud daarvan. De iPhone die verdachte bij zijn aanhouding bij zich had, is in beslag genomen en door de politie meteen in ‘Flight Mode’ gezet, zodat de telefoon niet van afstand kon worden gewist.

Tijdens zijn verhoor heeft verdachte verklaard dat de in beslag genomen iPhone zijn toestel is en dat niemand anders dat toestel gebruikt. Aan verdachte is gevraagd, en daarna bevolen, de toegangscode van zijn telefoon te geven. Dat wilde hij niet.  Vervolgens is verdachte geboeid en is zijn rechterduim met fysieke dwang maar zonder geweld op de vingerafdrukscanner van de iPhone geplaatst. Hierdoor werd de iPhone ontsloten.

Nu dus bij de Hoge Raad de vraag: mocht dit, op deze manier? Voorop staat, aldus de HR, dat het mogelijk moet zijn om in beslag genomen voorwerpen te doorzoeken bij verdenkingen van misdrijven. Dat geldt ook voor de inhoud van smartphones, dus die moeten open kunnen als ze dicht zijn. Daarbij mag dwang worden toegepast: het afpakken van dingen die iemand vasthoudt, bijvoorbeeld. Idem voor vingers op smartphones zetten.

Alleen, dan loop je ook tegen dat rechtsbeginsel aan dat mensen niet tegen zichzelf hoeven te getuigen, of meer algemeen mee te werken aan zijn eigen veroordeling (artikel 6 EVRM, nemo tenetur voor de juristen). Maar dat is geen absoluut recht

In artikel 6 EVRM ligt besloten dat, indien ten aanzien van een verdachte sprake is van een “criminal charge” in de zin van die bepaling, deze het recht heeft “to remain silent” en “not to incriminate oneself”. Beslissend voor de vraag of in een strafrechtelijke procedure het nemo tenetur-beginsel is geschonden, is of het gebruik tot het bewijs van het onder dwang van de verdachte verkregen materiaal in een strafzaak zijn recht om te zwijgen en daarmee zijn recht om zichzelf niet te belasten van zijn betekenis zou ontdoen.
Men citeert vervolgens een zaak van een verdachte die gedwongen braakmiddelen toegediend kreeg, om zo doorgeslikte drugs uit diens spijsverteringskanaal te krijgen. Dat was géén overtreding van artikel 6, want de verdachte hoefde zelf niets te zeggen of doen. (Wel was het een overtreding van het martelverbod uit artikel 3 EVRM, omdat dit veel te invasief is voor het beoogde doel en niet vergelijkbaar met bijvoorbeeld bloed of dna afnemen.)

De HR concludeert dan ook instemmend dat de verdachte hier ook niets hoefde te zeggen of doen, zodat hij niet gedwongen werd mee te werken aan zijn veroordeling. De mate van dwang was zeer beperkt, zodat ook artikel 3 niet overtreden werd. Deze werkwijze was dus legaal.

Arnoud

OM gaat met camera’s handhaven op telefoongebruik achter het stuur

| AE 12335 | Regulering | 32 reacties

Het Openbaar Ministerie gaat vanaf maandag camera’s inzetten om telefoongebruik achter het stuur te beboeten, las ik Bij Tweakers. Deze camera’s fotograferen alle bestuurders, en detecteren wanneer iemand vermoedelijk zijn telefoon vast heeft. In dat geval gaat de foto naar het CJIB, die dan een mens de beoordeling laat doen en een boete laat volgen als het werkelijk een telefoon is (in plaats van een plak ontbijtkoek). De proef uit 2019 is kennelijk een succes gebleken.

De wet (artikel 61a RVV) verbiedt het vasthouden van apparaten geschikt voor mobiele communicatie of informatieverwerking, kort gezegd mobieltjes vasthouden. Dit omdat afleiding een groot risico is voor de verkeersveiligheid, en dat risico zich meer voordoet bij telefoons in de hand dan bij handsfree gebruik of het aanraken van ingebouwde touchscreens. Toezicht op dit verbod is natuurlijk lastig, een agent moet het maar net zien.

Uit onderzoek “kwam naar voren dat er slimme camera’s zijn, die goed in staat zijn appende en bellende bestuurders te detecteren”, aldus het OM. Het gaat natuurlijk om machine learning, zeg maar neem tienduizend foto’s met label “wel telefoon” en tienduizend met label “zonder telefoon” en de computer kan dan op nieuwe foto’s berekenen welk label het beste past. Dit noemt men ‘algoritmen’, overigens.

Natuurlijk mag een algoritme niet mensen beboeten. Vandaar dat de software ingezet wordt als een voorselectie: foto’s waarvan de computer zegt “met telefoon” worden naar een menselijke opsporingsambtenaar gestuurd, die dan zelf de beoordeling doet. Als die positief is, dan wordt er een boete opgelegd.

Mag dat? Ja, omdat er dus een mens tussenzit die inhoudelijk kijkt. Zodra die mens het als een formaliteit gaat beschouwen, dan wordt dat anders. We hadden in 2014 het voorbeeld van agent 404040, die automatisch boetes uitschreef voor onverzekerd autorijden. Dat mocht daar, hoewel agent 404040 als mens niet bestond, omdat er elders een mens in het proces zat namelijk waar men bezwaar maakte. Maar ik denk dat dat anno 2020 niet meer kan gezien het verbod onder de AVG.

Arnoud

 

Kan ik nu eindelijk mijn personeel MDM software opdringen?

| AE 11674 | Ondernemingsvrijheid, Privacy | 21 reacties

Een lezer vroeg me:

Ik las je blog van maandag over een boete bij een bedrijf omdat personeel WhatsApp-chats wiste. Dat lijkt me het perfecte argument om alle werknemers gewoon mobile phone beheersoftware (MDM) op te leggen, ook op hun privételefoon. Als je als werkgever zúlke schade kunt oplopen door gewiste gesprekken, dan is je belang toch evident? Of zit de AVG hier ook weer tegen in de weg?

Recent werd een bedrijf beboet door de ACM wegens het wissen van bewijs tijdens een inval op verdenking van kartelvorming. Dat bewijs bestond uit WhatsApp-chats en lidmaatschap van zekere groepen, en het wissen kon gebeuren doordat medewerkers snel dit hun telefoon konden regelen en er geen centrale logs of backups waren van die gegevens.

Mobile Device Management of MDM is een algemene naam voor software waarmee bedrijven centraal beheer uitoefenen op telefoons (en andere mobiele apparaten) van medewerkers. De bekendste MDM feature is het wissen op afstand bij diefstal van de telefoon, maar er is veel meer mogelijk. Onder meer het centraal bewaren van backups van bijvoorbeeld chats, of het blokkeren van bepaalde applicaties: je zou WhatsApp kunnen weren en uitsluitend Telegram afdwingen als chatapplicatie, waarbij je de logs dan op andere wijze bewaart.

Het ‘probleem’ met MDM begint wanneer men dit wil opleggen aan privételefoons die werknemers meenemen, meestal omdat die als “bring your own device” apparaat worden ingezet. De zakelijke logica is eenvoudig: je wilt de zakelijke data en belangen beschermen, dus moet er beheersoftware op. Maar die software kan ook bij privézaken (de spreekwoordelijke foto’s op zaterdag of chats met de partner) en niet ieder personeelslid heeft daar dus trek in.

Dat MDM veel vervelends kan voorkomen, zoals bij bovenstaand bedrijf, is daarbij niet echt een argument vrees ik. Het blijft een feit dat je op iemands privételefoon toegang hebt tot alle data. Dat kun je alleen verantwoorden als je duidelijk en aantoonbaar rekening houdt met de privacy van je personeel, bijvoorbeeld met helder beleid wie wanneer welke data uitleest, hoe dat veilig wordt gelogd en hoe dat wordt gemeld en uitgelegd aan het personeel. Als dat soort zekerheid er zijn, dan pas ga je praten over waarom het eigenlijk nodig is.

Arnoud

Mag de politie de telefoon van een getuige leegtrekken?

| AE 11564 | Regulering | 13 reacties

Via Twitter een ietwat verontrustend item van de BBC over speciale apparatuur waarmee de politie telefoons in één keer geheel uit kan lezen. Die technologie wordt ingezet bij arrestaties, maar kennelijk ook bij telefoons van getuigen. En dan heb ik het over alles, van foto’s tot chatberichten, cache-informatie en prullenbakbestanden. De journaliste vraagt zich af… Lees verder

Mag een AI-politiecamera je beboeten voor een plak roggebrood in de hand bij het rijden?

| AE 11528 | Regulering | 16 reacties

Een lezer vroeg me: Onlangs werd bekend dat de politie ‘slimme camera’s’ gaat inzetten tegen automobilisten die met hun smartphone in de hand aan het appen of bellen zijn. Maar hoe kunnen ze met zo’n camera zien of ik een telefoon vasthoud of bijvoorbeeld een navigatie-unit of zelfs een plak roggebrood? Die is ook zwart… Lees verder

Vanaf vandaag mag je geen telefoon meer vasthouden op de fiets

| AE 11359 | Regulering | 51 reacties

De Nederlandse overheid waarschuwt dat het vanaf maandag 1 juli verboden is om tijdens het fietsen een smartphone, tablet, muziekspeler of camera vast te houden. Dat meldde Tweakers vrijdag. Wie dat toch doet riskeert een boete van 95 euro. Vanaf vandaag mogen ‘bestuurders van een voertuig tijdens het rijden’ niet langer een ‘mobiel elektronisch apparaat… Lees verder

‘Ouders controleren massaal het internetgedrag van hun kinderen’

| AE 11117 | Privacy | 6 reacties

Veel Nederlandse ouders controleren de telefoon en het internetgedrag van hun kind. Dat meldde Nu.nl vorige week op basis van onderzoek van Safer Internet Centre Nederland. Meer dan de helft van de ouders checkt de telefoon en 80 procent gaat het online gedrag na, zo blijkt uit het onderzoek onder ruim tweeduizend ouders en tieners… Lees verder

Smartphone in autohouder bedienen tijdens het rijden mag wel

| AE 10442 | Regulering | 22 reacties

Het gerechtshof in Leeuwarden heeft besloten dat het bedienen van een smartphone die in een houder is geplaatst niet gelijkstaat aan het vasthouden van een telefoon. Vorig jaar augustus bepaalde de rechtbank nog dat dit een overtreding is van de Wegenverkeerswet, die het tijdens het rijden vasthouden van een telefoon verbiedt. De rechtbank oordeelde dat… Lees verder

Mag je in een Tesla met autopilot een telefoon in je hand houden?

| AE 9743 | Regulering | 26 reacties

Een tipgever (dank!) wees me op deze tweet van Vincent Evers: Reed met @Tesla autopilot en politie hield me aan. Flinke boete. Rechter hoe lang blijft deze regel? De staandehouding bleek echter niet te zijn geweest vanwege het loslaten van het stuur (wat op een snelweg in principe redelijk risicoloos kan als je de Autopilot… Lees verder