Iedereen met wie de politie ooit contact heeft gehad, staat in de computer. Dat bracht Trouw onlangs (via). De gegevens zijn afkomstig uit de Basis Registratie Personen (BRP) en worden automatisch door politie opgevraagd. De politie verzamelt zo informatie over onder anderen verdachten, slachtoffers, getuigen of mensen die ooit een aangifte hebben gedaan. Dit gebeurt al jaren (al in 2015 waren er zorgen) maar de politie lijkt niet van zins te stoppen. Huh.
De gegevens worden nooit verwijderd, zelfs niet na het overlijden van een persoon. Dat meldt Tweakers erbij. De politie volgt op deze manier steeds meer mensen en bewaart zo ook onnodig informatie die niet langer van belang is voor een bepaalde zaak. Een woordvoerder van de politie reageert naar Trouw met “Voor het gebruik en actueel houden van die gegevens hebben we een juridische grondslag.”
Dat zal de Wet politiegegevens zijn, want artikel 4 lid 1 daarvan bepaalt dat de politie ervoor moet zorgen dat persoonsgegevens in hun bestanden “juist en nauwkeurig” zijn. Ben je dus met iemand bezig, dan is verdedigbaar dat je via de BRP bijhoudt of die persoon verhuist.
Dit is alleen niet hetzelfde als van alle personen die ooit met de politie spraken (het gaat ook over getuigen en mensen die een keer 0900-8844 bellen) continu de gegevens actualiseren. Want diezelfde Wpg bepaalt ook
De verwerkingsverantwoordelijke treft de nodige maatregelen opdat politiegegevens worden verwijderd of vernietigd zodra zij niet langer noodzakelijk zijn voor het doel waarvoor zij zijn verwerkt of dit door enige wettelijke bepaling wordt vereist.
Als iemand ooit een melding deed van bijvoorbeeld een ongeval of een inmiddels geseponeerd strafbaar feit, dan is er geen reden meer om die gegevens te houden. En als je ze al wil houden voor het geval dat, dan is er geen reden om van die persoon de BPR gegevens er steeds weer bij te pakken. Een historisch dossier is precies dat.
Voor mij zit de verklaring uiteindelijk in de laatste alinea bij Security.nl:
Dat de situatie nog altijd niet is aangepast komt volgens de politie doordat het om grote logge applicaties gaat die niet zomaar zijn uit te zetten.
Het zou me inderdaad helemaal niets verbazen als de applicatie zo gebouwd is dat deze alle betrokkenen uit het eigen bestand synchroniseert met de BRP, en dat er geen selectieknopje is of filter voor “alleen iedereen in actieve dossiers” of “alleen indien betrokkene verdachte” of iets dergelijks. Maar goed: “We hebben zelf de conclusie getrokken dat we met minder gegevens toe kunnen, en daar werken we aan”, aldus Henk Geveke van de korpsleiding.
Google heeft Blake Lemoine van de Responsible AI-divisie van het bedrijf ontslagen nadat hij eerder al op non-actief was gesteld. Dat meldde Tweakers onlangs. Lemoine haalde het wereldnieuws met zijn stelling dat het LaMDA-taalmodel zelfbewust was geworden, zelfs een ziel zou hebben. Dit op basis van gepubliceerde chattranscripties. Google gooit het op schending van de geheimhoudingsplicht voor werknemers, wat formeel natuurlijk klopt maar wel vragen oproept over klokkenluiden en maatschappelijke misstanden. Want wat zou Lemoine anders hebben moeten doen om een zelfbewuste entiteit te mogen redden van de grote delete-knop?
Californië is juridisch een bijzonder land. Enerzijds is het ontzettend ondernemersvriendelijk, het is niet voor niets dat hier de ict-industrie is geboren. Anderzijds houdt het ook veel rekening met de belangen van werknemers, en dat zie je in dit geval terug in de California Whistleblower Protection Act: een wet die werknemers beschermt wanneer die genoodzaakt zijn de klok te luiden over misstanden bij een werkgever. Deze verbiedt werkgevers om wraak te nemen op werkgevers die klokkenluiden.
Of dat opgaat voor Lemoine is een lastige vraag, primair gaat de WPA namelijk over het informeren van de overheid en moet het gaat om kwesties waarbij de werkgever de wet lijkt te overtreden of de gezondheid van mensen in gevaar brengt. Het contact opnemen met de pers wordt in de WPA niet genoemd, en het zou dan een werkgever vrij staan om tegenmaatregelen te nemen.
Ook in Nederland is de wetgeving rondom klokkenluiden primair gericht op bescherming van mensen die naar de autoriteiten stappen, niet op mensen die direct de krant bellen. Maar de aankomende Wet Bescherming Klokkenluiders zal wel een regeling bevatten dat wie een melding heeft gedaan bij werkgever of autoriteiten ook beschermd moet zijn als zhij naar de pers stapt (art. 17ea). Wat hier dan lastig is, want welke autoriteiten moet je bellen als je een niet-menselijke intelligentie hebt gevonden en het erop lijkt dat anderen deze willen negeren of zelfs kwaad aandoen?
Wat ook meespeelt is dat de claims van Lemoine niet echt gehoor lijken te vinden. Ik zie wel veel nieuws over zijn initiële ontdekking, maar niemand lijkt uiteindelijk de conclusie over te nemen. Uiteindelijk is voor een beroep op klokkenluidersbescherming wel vereist dat je claim min of meer klopt. En één set chattranscripties waar niemand na de eerste verbazing echt van achterover valt, dat is dan echt niet genoeg.
Volgens de ontwikkelaar van de bouwwereld Minecraft zijn de digitale eigendomsbewijzen in strijd met “de waarden van het spel”, aldus Nu.nl. “NFT’s en andere blockchaintechnologieën die digitaal eigendom creëren op basis van schaarste en uitsluiting passen niet bij de Minecraft-waarden van creatieve inclusie en samen spelen”, aldus de ontwikkelaar. Dat klinkt zo mooi dat je haast zeker weet dat er een juridische afweging onder zit. Wat is hier aan de hand?
Het spel Minecraft is een zogeheten sandbox game: het spel genereert automatisch een omgeving met grondstoffen, tegenstanders, dieren, grot- en tunnelsystemen, bergformaties en meren. De speler heeft een eigen avatar, waarmee hij de omgeving actief kan aanpassen, zo legt Wikipedia behulpzaam uit. Er zijn vele mogelijkheden om het spel aan te passen: van andere skins op je speler-avatar tot extra apparaten, elementen of andere aspecten van het spel.
In principe zijn zulke objecten dan voor iedereen beschikbaar die meespeelt, wat goed te regelen is omdat er vele servers opgezet worden waar mensen met (of tegen) elkaar spelen. Dat past ook goed bij het karakter van het spel. Maar er is dus een trend dat mensen NFT’s maken van Minecraft-objecten, wat betekent dat alleen de NFT-houder iets met zo’n object mag doen. Of nou ja, mag: anderen hóren het niet te doen, want een NFT is juridisch helemaal niets en formeel staat het je vrij een NFT-gekoppeld object te gebruiken. Je bent in de ogen van NFT-liefhebbers dan een vuige rechtsklikker (dat is daar een scheldwoord) maar dat is het dan. Maar als iemand een server opzet en als huisregel zegt “respecteer de NFT-verdeling van eigendom” dan is dat wel bindend.
Er zijn meer opties, zoals Minecraft-eigenaar Mojango uitlegt:
Other examples of how NFTs and blockchain could be utilized with Minecraft include creating Minecraft collectible NFTs, allowing players to earn NFTs through activities performed on a server, or earning Minecraft NFT rewards for activities outside the game.
Het stuit ze vooral tegen de borst dat mensen hiermee een schaarste-economie creëren die nou net niet in Minecraft zat:
NFTs are not inclusive of all our community and create a scenario of the haves and the have-nots. The speculative pricing and investment mentality around NFTs takes the focus away from playing the game and encourages profiteering, which we think is inconsistent with the long-term joy and success of our players.
Vervolgens verbiedt men dus de integratie van blockchain-technologie in de Minecraft-serversoftware, wat dus voorkomt dat objecten alleen gekoppeld aan NFT’s gebruikt kunnen worden, of dat activiteit uit het spel via een blockchainregistratie tot een NFT leidt. Dat kan, formeel is dat een amendment op de softwarelicentie. En meer algemeen verbiedt men de opname van game assets zoals skins of objecten in een NFT, wat kan op basis van het auteursrecht op die assets.
Goeie kop van Nu.nl, want het laat de kern zien van waar deze rechtszaak over gaat: Musk heeft ideeën en wil dat iedereen daarin meegaat. De oprichter en CEO van Tesla wilde de zaak vooruitschuiven tot februari volgend jaar, maar de rechtbank in Delaware gaat daar niet in mee. En dat is interessant, het is een signaal dat de rechtbank het niet wil gaan hebben over hoe veel bots er precies zijn op Twitter of wat dat doet met de beurswaarde. Bij zo’n discussie heb je experts en onderzoek nodig, en dan kom je wel in februari uit. Als we in augustus al inhoudelijk gaan discussiëren, dan gaat het dus over “u heeft getekend, waarom betaalt u niet.”
In april maakte Musk bekend het spambot-probleem van Twitter te gaan aanpakken: hij ging Twitter kopen en zou ze allemaal opruimen, zoals ik vorige keer blogde. Nadat hij een “best and final offer” had gedaan en afgezien had van due diligence, tekende hij een koopcontract. Om er vervolgens boos over te worden dat Twitter onduidelijk was over het aantal bots, zelfs zo erg dat hij van de koop af wilde (“on hold” zetten). Dat leidde dus tot een rechtszaak door Twitter: je hebt getekend, je gaat ons kopen, betalen mannetje. (Dit omdat dat het beste voor de aandeelhouders is.)
Musk reageerde onder meer met de suggestie dat dit betekende dat Twitter nu volledige openheid van zaken moet geven over het aantal bots. Dit suggereert dat Twitter hem heeft voorgelogen, of misschien zelfs tegenover aandeelhouders en de beurstoezichthouder SEC heeft gelogen over hoe veel bots er zijn. Laten we eens kijken wat Twitter nu precies gezegd heeft:
[T]here are a number of false or spam accounts in existence on our platform. We estimate that the average of false or spam accounts during the first quarter of 2022 continued to represent fewer than 5% of our mDAU during the quarter.
Dat klinkt vrij stevig: we schatten dat het aantal nepaccounts (zeg maar de bots) 5% is. Maar ik hoor de juristen achterin nu al mompelen dat dit een boterzachte uitspraak is, “we estimate” is natuurlijk een vrij subjectief criterium. Dan had er “we are confident” moeten staan. Verder wil iemand op rij 2 weten wat “mDAU” precies is:
We define mDAU as people, organizations, or other accounts who logged in or were otherwise authenticated and accessed Twitter on any given day through twitter.com or Twitter applications that are able to show ads, or paid Twitter products, including subscriptions.
De monetizable daily active users dus, de gebruikers die minstens eens per dag inloggen op een manier dat ze advertenties te zien krijgen. Dat zijn de gebruikers waar je de omzet mee maakt, dus daar focust Twitter op. En stel dat 90% van de overige gebruikers een bot is, dan heeft Twitter dus niet gelogen met haar uitspraak. Want ze doen alleen een uitspraak over de mDAU, niet over het gehele bestand.
Verder, hoe ziet die estimate eruit?
However, this estimate is based on an internal review of a sample of accounts and we apply significant judgment in making this determination. As such, our estimation of false or spam accounts may not accurately represent the actual number of such accounts, and the actual number of false or spam accounts could be higher than we have currently estimated.
“Significant judgment” is zeg maar juristentaal voor je onderbuik, ze pakken een willekeurige groep accounts uit de mDAU, kijken naar wat willekeurige tweets en gedrag van die accounts en gokken dan of dat botgedrag is of menselijk gedrag. Dat is het. Mag dat? Ja dat mag, er is geen officiële benchmark om bots op je platform te meten, en Twitter zegt hier vrij duidelijk “we doen maar wat en het lijkt redelijk maar het kan compleet fout zijn”, dus als investeerder weet je dan waar je aan toe bent. Volkomen kansloos dus om hieruit te concluderen dat Twitter liegt.
Dit staat er dan in de brief van Musk’s advocaat:
Twitter also represents that no more than 5% of these accounts in a given quarter consist of false or spam accounts, and claims to remove them from its mDAU count. [verwijzing naar hetzelfde SEC document]
Dat is dus juridisch onjuist: “to represent” is een vrij harde toezegging, een aanduiding van iets dat je als vaststaand feit brengt. Maar wat Twitter zegt, is dus niet meer dan “wellicht misschien we denken van wel maar wie weet”.
Waar de kern volgens mij in zit, is iets verderop:
In a May 6 meeting with Twitter executives, Musk was flabbergasted to learn just how meager Twitter’s process was. Human reviewers randomly sampled 100 accounts per day (less than 0.00005% of daily users) and applied unidentified standards to somehow conclude every quarter for nearly three years that fewer than 5% of Twitter users were false or spam. That’s it. No automation, no AI, no machine learning.
Gezien Musk’s profiel snap ik wel dat hij dacht dat ze bij Twitter knettergek waren: je kijkt met de hand naar 100 accounts, en zonder enige formele criteria plakt iemand er dan “bot” of “mens” op en dat is het dan. Niet eens een machine learning proces of algoritmische ondersteuning. En nou ja, ik vond het ook niet helemaal een topkwaliteit analyse, laat dat duidelijk zijn. Maar het punt is: hier erkent de advocaat van Musk dus dat Twitter doet wat ze tegen de SEC heeft gezegd.
Het heeft dan geen enkele zin om een beter algoritme te maken om bots te herkennen, want daarmee ontkracht je niets van dat Twitter gezegd of gedaan heeft. Het heeft om diezelfde reden ook geen enkele zin om onderzoek te doen naar de bot-metrics van Twitter, of wat betere technieken waren geweest, want ook dat weerlegt op geen enkele manier de mededeling van Twitter. Zij hebben zo gewerkt, ze hebben niet gezegd dat het perfect was, niets is gelogen.
Supermarktketen ALDI opent in Utrecht een kassaloze winkel die via camera’s in het plafond en sensoren in de schappen de boodschappen van klanten detecteert. Dat meldde Security.nl dinsdag. Klanten moeten de ALDI Shop & Go-app installeren. Via “intelligente camera’s” en sensoren in de schappen wordt het handelen van bezoekers gefilmd, waarna via de app het totaalbedrag van meegenomen boodschappen wordt afgerekend. Dus zonder zelfscan of controle. Dat voelt technisch spannend, om nog maar niet te spreken van de AVG.
Die app vraagt om je e-mailadres en creditcardgegevens en laat vervolgens een QR-code zien. Die scan je bij binnenkomst in de winkel, waarna een poortje opengaat. Het systeem geeft je een digitaal nummer en volgt vervolgens de bewegingen je maakt. In de winkel hangen in totaal 475 camera’s, die registreren welke producten een klant meeneemt. Alle producten staan in de schappen op een weegschaal, die ook registreert wat eraf gepakt wordt. Die dubbele check moet fouten voorkomen.
Kennelijk werkt het systeem dus met een vorm van persoonsherkenning, omdat ze toch moeten weten dat jij het bent en niet de andere persoon met grijs shirt die een pak melk in het mandje doet.
Het privacybeleid van Shop & Go legt het nader uit. Men registreert “Bewegingen die je maakt” en “Afbeeldingen van producten die u uit de rekken haalt”, ik weet ook niet waarom men wisselt tussen u en jij.
In de winkel gebruiken we afbeeldingen en coördinaten om de producten die u meeneemt te identificeren. Deze persoonsgegevens worden geanonimiseerd door de beelden bij te snijden en te vervagen wanneer een product uit de rekken wordt genomen. Dit betekent dat de beelden alleen de producten zouden moeten bevatten. Het is echter mogelijk dat een arm of hand enigszins zichtbaar is op de beelden. Daarom wordt gebruik gemaakt van onscherpte om de omgeving en andere lichaamsdelen te mascareren [sic].
Het is mij niet helemaal duidelijk hoe men dan zo’n gepakt product koppelt aan klant A in plaats van klant B. “Het systeem maakt geen gebruik van gezichtsherkenning, scans van ogen of vingerafdrukken, noch het gebruik van andere biometrische kenmerken.” Dus kennelijk dan wie het dichtst bij het pak melk was toen dat werd gepakt. Niet dringen dus!
ALDI houdt het als grondslag bij de uitvoering overeenkomst. Dat is voor juristen een spannende, want het moet wel écht noodzakelijk zijn voor het uitvoeren van de (koop)overeenkomst. En dan kom je dus in de innovatieparadox van de AVG: ja, binnen jouw innovatie is het nodig, maar is jouw innovatie überhaupt wel nodig? Kun je niet gewoon een zelfscankassa neerzetten dan? Met dat soort argumenten wordt die noodzaak dan ondergraven.
Een bijkomend probleem is natuurlijk dat het alleen werkt voor wie een recente smartphone heeft waar die app op werkt. En je moet met een online betaalmethode afrekenen. Dat past niet echt bij de merkbelofte van de Aldi, namelijk eenvoud en goedkoop.
Mijn vriendin heeft een Google Pixel 6 besteld en wanneer het pakketje binnen kwam, zat wel de doos van de pixel erin, maar geen telefoon. Seal was ook verbroken. Nu zou je denken, (Web)winkel inlichten, nieuwe telefoon of terugbetaling. Helaas willen ze dat ik aangifte doe bij de politie(Van wat?) en ik vind dit de vreemdste gang van zaken.
Deze gang van zaken heb ik vaker langsgezien. Er zijn grofweg twee lijnen waarlangs je kunt reageren.
De eerste is de formeel-juridische. Er is een telefoon besteld maar die is niet geleverd. Dat is het probleem van de winkel, die moet zorgen dat het over de drempel komt bij de consument. Dat is hier niet gebeurd, en dus schiet de winkel te kort. Dat de doos aankomt maar de inhoud niet, is daarbij totaal niet relevant.
Gezien het verbroken seal is het zeker reëel om te vermoeden dat het toestel is gestolen. Dat is alleen nog steeds het probleem van de winkel, want die moet bewijzen dat het pakket mét telefoon is afgeleverd bij de consument thuis. De winkel kan aangifte overwegen natuurlijk, hun eigendom is weggenomen. Maar de consument is niet bestolen. Immers het is niet de vriendin haar telefoon want die Pixel 6 wordt pas eigendom van de ontvanger nadat deze fysiek in haar macht is gekomen.
Er is geen rechtsregel die je als consument verplicht om aangifte te doen als de winkel dat zegt. In theorie kán het wel, je kunt als getuige met kennis van een mogelijk strafbaar feit daar aangifte van doen. Wat precies het strafbaar feit is, dat moet de politie maar uitzoeken. Ik zou kunnen denken – naast diefstal – aan verduistering door de bezorgdienst (art. 321 Strafrecht) of wellicht vernieling (het pakket is eruit gehaald en weggegooid, art. 350 Sr). De aangifte lijkt me dus kansloos omdat je als niet-eigenaar een aantal essentiële zaken niet kunt aangeven, zoals dat je niet wilde dat jouw eigendom werd gestolen, verduisterd of vernield. Wat dat betreft is het dus verspilling van tijd.
De reden dat de webwinkel dit zo doet, is natuurlijk omdat er mensen zijn die een pakket ontvangen (en daarvoor tekenen), dan gauw de inhoud verdonkeremanen en gaan klagen dat ze een lege doos hebben ontvangen. Die mensen zou je dan afschrikken door ze aangifte te laten doen, want dat zou dan een valse aangifte zijn (art. 188 Sr). Ze weten dan immers dat het pakket niet door een ander is gestolen, want ze verduisteren het zelf. Of dat zo werkt, weet ik niet, ik kan me voorstellen dat iemand die een dergelijke oplichterstruc uithaalt, niet bang is van een kansloze aangifte.
Maar dan komen we dus bij de tweede lijn. Zonder die aangifte gaat de procedure niet verder, en dat is enorm frustrerend voor de consument die gewoon zijn of haar pakketje wil. En dan kun je in gebreke stellen of sommeren wat je wil, de procedure gaat niet verder tot een kopie aangifte is verstrekt. Je rechtsbijstandsverzekeraar zal je met een beetje geluk de aanschafprijs teruggeven (idem voor de creditcard of aankoopbescherming) maar je telefoon heb je dan nog steeds niet. Dit is het frustrerende van het consumentenrecht: gelijk heb je vaker dan je denkt, gelijk krijg je echter zelden.
(Compleet zinloos is een aangifte van oplichting door de webwinkel. Ik lees dat een paar keer als serieuze suggestie, maar de winkel licht niemand op, althans daar is nul bewijs van. Opsturen van zo’n aangifte naar de winkel gaat je niet helpen, de winkel ziet dat het niet de gewenste aangifte is en negeert je verder. De politie doet niets want geen aanknopingspunten van oplichting.)
In de comments lees ik de tip om via het Europees Consumenten Centrum (ECC) een klacht in te dienen, deze organisatie helpt gratis en het schijnt vaak indruk te maken. Ik heb daar zelf geen ervaring mee maar ik zou het zeker aanraden gezien de ervaringen.
De software Proctorio herkende Vrije Universiteit-student Robin Pocornie volgens haar niet omdat ze zwart is, las ik bij NRC. Waarom die slag om de arm weet ik niet, want als het probleem opgelost is als je je huid extra bijschijnt dan lijkt de huidskleur me evident de oorzaak. En het is een bekend verhaal: heel veel AI-gebaseerde gezichtsherkenning is alleen getraind op witte mannen en geeft dus allerlei problemen. Pocornie dient nu een klacht in bij het College voor de Rechten van de Mens (CvdRM).
Het achterliggende verhaal is vast bekend: door corona stapten universiteiten over naar toetsing op afstand, en vanwege angst voor fraude is massaal gekozen voor proctoring, iedereen moet thuis z’n webcam aanzetten en een AI controleert of je fraudeert. Daar vond ik al eens wat van, maar de rechter oordeelde (in hoger beroep) dat proctoring in principe moet kunnen.
Bij die uitspraak (van de UvA) kwam nooit aan de orde dat het systeem wel eens slecht zou kunnen werken, en dat dat met name zou spelen bij minderheden. Ik ben ergens verrast dat daar geen aandacht aan is gegeven in de tests.
Toevallig vond ik een tijdje terug een artikel in Motherboard over iemand die Proctorio uit elkaar had gehaald en ontdekte dat de basis voor de software het opensourcepakket OpenCV is. Dit is een bekende set libraries voor objectherkenning (voor AI zijn wij objecten). Maar diverse tests laten zien dat het niet goed werkt:
Satheesan tested the models against images containing nearly 11,000 faces from the FairFaces dataset, a library of images curated to contain labeled images representative of multiple ethnicities and races. The models failed to detect faces in images labeled as including Black faces 57 percent of the time. Some of the failures were glaring: the algorithms detected a white face, but not a Black face posed in a near-identical position, in the same image.
Onduidelijk is hoe de VU heeft gereageerd op de klacht van de student, anders dan „ten zeerste te betreuren dat de student stress heeft ervaren door de inzet van het systeem”. Ik zou bijvoorbeeld de DPIA van dit systeem wel eens willen lezen.
Wat ik zo frustrerend vind aan dit soort dingen: het moet altijd eerst een keer of wat misgaan voordat iemand zegt, dit klopt niet. Want je moet als inkoper maar net op het idee komen dat je dit moet testen. Studenten klagen altijd, dus daar kijken we niet naar. En als je op internet wat vindt hierover, dan heeft de salesmedewerker vast een prachtig antwoord paraat.
En dan blijft het daarna lang stil, want de meeste studenten willen gewoon hun tentamen halen en dus geen gedoe veroorzaken met zulke rechtszaken of klachtprocedures. Dan maar een dikke lamp op je gezicht richten en er het beste van maken, nadat je al later was gestart omdat het systeem je niet herkent en de persoon aan de telefonische helpdesk alleen kan zeggen “ga dichter bij de camera zitten” of “misschien is het te donker in uw kamer”. Ja, daar kan ik me aan ergeren.
Update: de VU reageert, “[e]r is in dat onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de software daadwerkelijk discrimineert” en dat de leverancier hen verzekert dat alles in orde is. Concrete weerleggingen van bijvoorbeeld het onderzoek van Motherboard kan ik niet vinden.
En dan eigenlijk niet alleen alle softwarepatenten, maar eigenlijk álle patenten. Althans, als ik Gene Quinn van IP Watchdog mag geloven, en de afgelopen vijftien jaar deed ik dat altijd. “[N]othing of importance or value [is] patent eligible. In fact, the Federal Circuit actually ruled that a drive shaft is not patent eligible because the operation of the drive shaft fundamentally relies on Hooke’s law.” Dan blijft er inderdaad wel héél erg weinig over. Ik begrijp de reactie op de enorm brede (en kwalitatief slechte) verlenings-spree uit de jaren negentig en nul, maar dit is dan weer het andere uiterste.
Voor wie het nog niet wist: softwarepatenten in Amerika kan al lang niet meer. In 2014 deed de Supreme Court uitspraak over de vraag wanneer een software-uitvinding nu voor octrooi in aanmerking komt. Men trok in deze Alice-uitspraak een lijn door die in 2012 ingezet was met de Mayo-uitspraak: een natuurwet of abstract principe kan niet geoctrooieerd worden, de uitvinding moet significant meer zijn dan enkel dat principe. Enkel de toevoeging van een generieke computerimplementatie is niet genoeg, net zo min als een beperking tot een specifiek toepassingsgebied. De uitspraak benoemt echter niet in detail wat dan wél genoeg is, afgezien van een generieke verwijzing naar “improving the computer itself” en “an improvement in any other technology or technical field.”
Sinds Alice zijn er op softwaregebied nauwelijks nog nieuwe octrooien verleend, en wie een softwareoctrooi probeerde te handhaven kreeg bij de rechter vrijwel altijd een nietigverklaring mee naar huis. Dat was vervelend voor softwareoctrooihouders (en goed nieuws voor IT-ontwikkelaars) maar bij overige technologiegebieden leek het weinig impact te hebben. Maar dat is dus ondertussen wel anders:
A three-judge Federal Circuit panel voted 2-1 to invalidate American Axle’s patent after finding that it covered a simple application of Hooke’s law, a physics principle. … Dissenting judges said the panel’s decision could threaten “most every invention for which a patent has ever been granted,” and that the court’s eligibility rulings had turned the patent system into a “litigation gamble.”
De uitvinding betrof een aandrijfas voor auto’s met een afgestemde bekleding (‘liner’) zodat de as minder geluid maakte. Klinkt als iets waar je in principe octrooi voor moet krijgen, zou ik zeggen als gemachtigde. En natuurlijk: wat heeft dit met software te maken? Nou ja, dat laatste komt dus doordat de Alice uitspraak niet specifiek voor software is maar een algemene regel formuleert die toevallig heel goed uitkwam in de software-wereld. De algemene regel is dus “er moet meer zijn dan de toepassing van een natuurwet of een abstract principe”. En dat is dus breder toepasbaar, zodat er nu veel meer zaken sneuvelen dan oorspronkelijk werd gedacht.
Supermarkten in Sint-Jans-Molenbeek zullen dit jaar een belasting van 5.600 euro moeten ophoesten per zelfscankassa, las ik bij het Vlaamse Bruzz. Dit als ontmoedigingsbeleid, omdat zelfscankassa’s “gevolgen hebben voor de sociale samenhang in wijken waar veel ouderen wonen, omdat er geen contact is tussen klanten en werknemers.” Wat redelijk klinkt, maar wel bij velen de vraag opriep: mag je dat wel doen als gemeente, regels stellen aan de automatisering van een privaat bedrijf?
Een gemeente is bevoegd regels te stellen aan de huishouding van de gemeente (art. 124 Grondwet). De Gemeentewet werkt dit verder uit, maar de kern is dus dat een gemeente in grote lijnen veel vrijheid heeft in wat er wel en niet mag. De ene gemeente zal bijvoorbeeld inzetten op een ouderwets gezellig centrum met een leuke toestroom van dagjesmensen, de ander gaat voor rust en orde, enzovoorts. Dat is dus helemaal prima.
Uiteraard zitten daar grenzen aan. Juristen noemen dat de boven- en ondergrens. De bovengrens is waar hogere regelgeving geldt, met name de wetten uit Den Haag dus. Een gemeente mag niet zelf bepalen dat bij haar de maximumsnelheid in de bebouwde kom 100 km/uur is, omdat de Wegenverkeerswet daar al 50 als maximum stelt. (Verlagen tot 30 of woonerven aanwijzen mag wel, omdat de Wvw dat toestaat).
De ondergrens markeert het moment dat gemeentelijke voorschriften in (te) sterke mate treden in de ‘bijzondere belangen der ingezetenen’ en daarmee niet langer in het belang van de gemeente geacht kunnen worden te zijn. … de maatregel moet een relevantie hebben voor de door de gemeente te dienen (openbare) belangen.
Men citeert het arrest ‘Anticonceptivaverordening’ uit 1962, waarin een gemeente (Bergen op Zoom) verbood dat winkels anticonceptiva aanboden. Dat had niets met openbare belangen te maken, maar ging uitsluitend om wat mensen privé thuis doen zeg maar. (Regels over onzedelijkheid in het openbaar mogen natuurlijk wel, maar dat staat dan los van of men het veilig of onveilig doet.)
De vraag is dus hier – als we het in Nederlands recht duiden – of het zo moeilijk maken van zelfscankassa’s een openbaar belang dient of alleen de belangen van ingezetenen, de ondernemers van die supermarkten, raakt. De gemeente noemt twee redenen: de lokale werkgelegenheid (zelfscankassa’s vereisen minder personeel) en de sociale cohesie (ouderen en laagopgeleiden zullen minder vaak naar de supermarkt gaan, want zelfscankassa’s zijn afschrikwekkend).
Zelf vind ik die tweede wel een redelijke kanshebber, omdat sociale cohesie ook raakt aan de openbare orde. Werkgelegenheid is ook een belangrijke maar vind ik minder direct relevant bij dit argument. Maar in Nederland lijkt er minder aandacht te zijn voor de problemen rond zelfscankassa’s dus ik ben benieuwd of hier ooit een verordening tegen komt.
Als Uber in 2014 in Europa wil starten met taxidienst Uberpop, ontstaat er een strijd met de autoriteiten om deze dienst die gebruikmaakt van chauffeurs zonder vergunning te legaliseren. Dat meldde het FD onlangs. “Please hit the kill switch ASAP … Access must be shut down in AMS‘. Zo citeert men dan Uber CEO Travis Kalanick, die geschrokken reageert op een inval van de Inspectie Leefomgeving en Transport, die toezicht houdt op de taxidiensten. De schermen gaan dan ook op zwart, zodat niemand nog bij de informatie kan. Dat zou stevige juridische gevolgen moeten hebben.
Uit gelekte interne stukken blijkt dat Uber tot het uiterste gaat om Uberpop – haar illegale snordersdienst gepromoot als Web 2.0 sociale deeldienst – erdoor te drukken. Inclusief de inzet van Neelie Kroes, over wiens pro-Uber tweet ik me al in 2014 verbaasde omdat ze toen nog Eurocommissaris was. Maar dat terzijde. Zoals FD zegt, het was “direct duidelijk dat de taxidienst verboden is, en alleen een wetswijziging [kan] Uberpop uit de illegaliteit houden.” En de toezichthouder mag ze daar aan houden, en kan desnoods een inval doen om de bewijzen te verzamelen.
Uber ziet dat uiteraard anders, maar krijgt tot mijn (positieve) verrassing van Zuidaskantoor De Brauw te horen dat je daar echt aan moet meewerken.
Wat de advocaten niet lijken te weten, is dat Uber nog een plan achter de hand heeft om de handhaving te frustreren: het blokkeren van alle computers tijdens een inval. En dat is precies wat Uber eind maart en begin april 2015 tijdens twee invallen door de ILT doet. ‘Het lijkt er sterk op dat hier de wet is overtreden’, zegt Brendan Newitt, advocaat bij De Roos & Pen. ‘De toegang tot informatie is vergrendeld. Daarmee werkte Uber niet mee aan de vordering van de inspecteur. Dat is een economisch delict en ook een strafbaar feit vanuit het strafrecht. De administratie moet beschikbaar en inzichtelijk zijn.’
Dit is typisch zo’n nieuw probleem dat dankzij ict ontstaat. Vroeger stond je administratie op papier ergens in een kamer. Maar heel weinig bedrijven hadden dan een mega-versnipperaar of houtkachel paraat om alles te verbranden, en wie dat overwoog wist in ieder geval heel zeker dat hij iets deed dat niet de bedoeling was. Met ict middelen lijkt het allemaal minder erg, waardoor je vaker over dit soort trucs leest.
Het deed me denken aan de actie van Centric-directeur Gerard Sanderink, die zijn telefoon op afstand liet wissen bij een inval. Dat kostte hem een miljoen aan dwangsommen. Verschil is hier: dit is een inval door een toezichthouder in het kader van handhaving van een wet, geen actie in het kader van een civiel geschil. De medewerkingsplicht is een stuk groter en de straffen ook een stuk ernstiger. Kort gezegd, als je een inval van een toezichthouder krijgt dan werk je mee en verschaf je alle informatie (art. 5:20 Algemene wet bestuursrecht). Dat betekent dus ook dat je wachtwoorden verstrekt, toegang geeft tot databases en wat er maar nodig is. Dit is bestuursrecht, “tegen jezelf getuigen” is daarbij geen argument. De straf kan tot drie maanden cel oplopen, en dwangsommen kunnen worden opgelegd tot alle informatie wordt verstrekt.
Ook is het strafrecht hier in beeld, nu het gaat om het niet toegankelijk maken van de administratie. Vorig jaar werd nog een ondernemer veroordeeld tot een taakstraf voor het niet voeren van een administratie, een collega kreeg een boete van 4000 euro. Dat waren kleine ondernemers, de theoretische maxima zijn vier jaar cel of € 22.500 boete. Heel erg in theorie zou Nederland nu een verzoek tot uitlevering van Kalanick kunnen doen, zowel in de VS als hier is het immers strafbaar om je administratie te verhullen. Maar dan moet de politieke wil wel heel erg groot zijn.
