Wordt het niet eens tijd om data-eigendom wettelijk te gaan regelen? #dimorefi

| AE 9167 | Internetrecht | 15 reacties

Langsgekomen bij de voorspellingen 2017: wordt het niet eens tijd om data-eigendom te gaan regelen? Data is de grondstof van de informatiesamenleving, maar juridisch gezien bestaat data niet bij diensten van diezelfde informatiemaatschappij. Dat is buitengewoon raar en leidt tot zeer onbillijke situaties. Tijd om er wat aan te gaan doen. Alleen: wát dan?

Je bent eigenaar van je data. Klinkt heel logisch, zeker vanuit het aloude mantra dat wat offline geldt, ook online moet gelden. Als je eigenaar bent van die fysieke mappen met documenten, die bonnetjes en die albums met foto’s, dan ben je dat natuurlijk ook van die gedigitaliseerde documenten, die PDF’s met bonnetjes en dat Instagram-account met foto’s.

Alleen: nee. De wet erkent het concept eigendom alleen op zaken, oftewel “voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten” (art. 3:2 BW). Computergegevens (data) vallen niet onder deze definitie, om de eenvoudige reden dat ze niet stoffelijk zijn. En dan is eigendom erop niet mogelijk.

Op virtuele objecten is eigendomsrecht wel erkend. Maar dat was een strafrechtelijke kwestie, en belangrijker: het ging om een specifiek soort data, namelijk data in een omgeving waarbij deze uniek gemaakt was. Een virtueel zwaard dat uniek is in een spel, kan worden weggenomen. Een belminuut die wordt gebeld is daarna op. In het algemeen gaat dat niet op voor data. Als iemand mijn foto kopieert, ben ik deze niet kwijt. Dus die jurisprudentie lever hier niets op.

Dan hebben we nog het auteursrecht en het databankenrecht. Op data kun je beide rechten hebben (mits creatief en/of verkregen door substantiële investering), en we noemen dat soms intellectuele eigendom ook. Maar dat gaat je niet helpen: die rechten zijn juridisch “exclusieve” rechten zoals dat heet, oftewel rechten om anderen iets te verbieden. Geen rechten om dingen mee op te eisen. Als een kopie mijn boek ergens in de winkel ligt, kan ik ze dat verbieden, maar ik kan die kopie niet opeisen van ze.

Wat is data dan wel? Niets, zeg ik altijd. Het is juridisch gezien een artefact van een dienst, en daarop heeft de opdrachtgever geen rechten. De wet ziet data bij een clouddienst als hetzelfde als de data die je butler onthoudt* tijdens zijn jarenlange dienstverband. Erg leuk en prettig, maar als de beste man met pensioen gaat dan is die data weg.

Misschien een tikje gechargeerd, maar wat ik ermee bedoel is dit: je hebt geen wettelijke aanspraak op data die je in een dienst opslaat, met een dienst genereert of dankzij een dienst verkrijgt. Je kunt die data niet opeisen, en van “jouw” data kun je al helemaal niet spreken. (Bij data over jezelf -persoonsgegevens- ligt dat een tikje anders, zeker straks onder de Privacyverordening. Maar dat laat ik even buiten beschouwing.)

Dit levert allerlei vervelende problemen op. Als een dienst wordt gestaakt, dan kan de bijbehorende data per direct de prullenbak in en als klant is daar niets aan te doen. Je hebt geen recht hier nog even een kopie van te downloaden. Ook als een dienst eenvoudigweg weigert die data beschikbaar te stellen voor download, dan houdt het snel op. Men mag zelfs in de voorwaarden verbieden dat je die data gaat downloaden (bijvoorbeeld door de website te scrapen of met een script alle data te downloaden).

Tijd voor de politiek, zou je zeggen. Als data zo belangrijk is voor de maatschappij, dan moet eigendom daarop wettelijk vastgelegd worden.

Alleen: hoe dan?

Je kunt natuurlijk botweg zeggen, we schuiven “en op digitale gegevens gegenereerd of opgeslagen middels diensten van de informatiemaatschappij” in artikel 3:2 BW. Dan is data je eigendom, punt. Maar dat creëert wel gigantische afbakeningsproblemen. Is de logfile met informatie over mijn logins dan ook “mijn” data? De reacties onder mijn blog, zijn die van mij of van mijn reageerders?

Een andere insteek is te handelen vanuit de problemen die er zijn. Je data ben je kwijt als de dienstverlener de dienst staakt of de toegang weigert, oké dat is een probleem dus laten we wettelijk zeggen dat dat niet mag. Een dienstverlener is gehouden data opgeslagen of gegenereerd door een gebruiker van zijn dienst in kopie te geven op verzoek, zoiets. Dat kan, alleen moet je dan wel elk probleem zien te onderkennen en daar een artikel voor schrijven. Bijvoorbeeld bij faillissement, dat de curator ook die plicht op zich heeft. En dat een schadeplicht ontstaat als die data weg is. Of dat de data pas weg mag nadat een redelijke termijn voor een download is verstreken.

Maar welke insteek je ook kiest, dan kom je bij het volgende probleem. Welke data, en hoe dan? Dat is geen simpele vraag. Moeten foto’s in het originele geüploade RAW formaat, of in de JPEG’s waarmee ze gepubliceerd worden? In welk formaat moet een Facebook-profiel worden geëxporteerd? Of de reacties op mijn blog? De todo-items uit mijn handige appjes?

Open standaarden, hoor ik van de achterste rij. Ja, mooi principe alleen gaat dat werken? Moet je dan voor álles een open standaard maken? Is er een standaard voor todo items of voor ticketbestellingen bij het theater via die mooie app? Of is die lijst met ticketbestellingen te triviaal om data-eigendom voor te laten gelden?

Dus nee. Ik denk echt dat de kwestie van data-eigendom een van de belangrijkste open issues uit de informatiemaatschappij is en vind het een nobel idee om dit te gaan regelen, maar het is allesbehalve triviaal hoe we dit voor elkaar moeten krijgen.

Arnoud<br/> * Hier zou een grap moeten over “Dat mag Joost weten, maar ik weet hem even niet.

Ben ik eigenaar van de augmented reality op mijn perceel?

| AE 8885 | Innovatie | 11 reacties

pokemon-goEen lezer vroeg me:

Het terrein rond mijn huis (een Rijksmonument) is erg populair bij Pokémon Go-spelers, er blijkt hier een zeldzaam beestje te zitten. Allemaal leuk en aardig, en als mensen netjes aanbellen dan wil ik ze best nog eens binnen laten, maar er zijn ook mensen die over het hek klimmen. Kan ik daar wat aan doen bij Niantic, is dat plaatsen van die beestjes niet een inbreuk op mijn eigendomsrecht?

Het eigendomsrecht is het meest veelomvattende recht dat je op een zaak zoals een huis kunt hebben. Jij bent de baas en jij beslist wat er mee gebeurt, en daar hoef je geen redenen voor op te geven. Wil je dus geen Pokémonspelers in je tuin, dan hebben ze buiten te blijven.

Alleen: hier gaat het niet om het eigendomsrecht in de fysieke wereld, maar om een virtueel eigendomsrecht. Zeggenschap over welke augmentations dienstverleners zoals Niantic toevoegen aan je huis. Dáár is het eigendomsrecht niet voor gemaakt, en volgens mij ook niet voor bedoeld. Het lijkt me niet goed te werken om te zeggen dat je als eigenaar toestemming moet geven voor augmented reality-gebruik van je eigendom. Al is het maar omdat Google Maps dan óók ineens onmogelijk wordt, immers straatnamen of informatie over een huis projecteren is óók augmented reality.

Er is wat mij betreft eigenlijk niet eens een augmented reality. Het is gewoon een dienst, waarbij men handig gebruik maakt van transparante afbeeldingen. Het gaat me te ver om die dienst onmogelijk te maken (want dat doe je met zo’n toestemmingseis, zeggen “het mag met toestemming” is hetzelfde als “het mag niet”). Natuurlijk, aan overlast moet wat worden gedaan maar daar zijn andere instrumenten voor.

Arnoud

Is het eigendomsrecht een probleem op internet? #VrijMoReFi

| AE 8608 | Internetrecht | 21 reacties

internetrechtHeel lang geleden, toen bits nog van hout waren, kwam hackervereniging Hack-Tic met De Digitale Stad. DDS streefde naar een laagdrempelig internet met toegang voor iedereen. De opzet was die van een stad: je bezocht cafés om te kletsen of een bibliotheek om wat te lezen, op pleinen ging je met elkaar in discussie en bij het postkantoor ontving en verzond je digitale post. Een hele logische analogie om het concept ‘internet’ te verkopen. De analogie zie je nog steeds terugkomen bij allerlei internet(recht-)discussies: internet is een openbare ruimte of een global village. Alleen met een belangrijk verschil: internet is vrijwel volledig in private handen, in tegenstelling tot de meeste steden. Wat doet dat met het recht?

Recht reguleert in principe alle interacties in de samenleving. Juristen maken dan onderscheid tussen het recht tussen burgers onderling (het civiel of burgerlijk recht) en het recht tussen burger en overheid (bestuursrecht en strafrecht). Een belangrijk deel daarvan is het reguleren van eigendom en wat anderen daarmee mogen. Eigendom is het meest veelomvattende recht dat mensen op zaken kunnen uitoefenen, zo staat in de wet. En dat recht gaat heel ver: je hoeft niets te tolereren met je eigendom, en je hoeft geen reden op te geven waarom niet. Je mag niet voetballen in mijn tuin, gewoon omdat het mijn tuin is. Ksst. Ga weg.

Daarnaast is er de openbare ruimte. Die is van ons allemaal, en de regels die daarvoor gelden zijn die van de overheid. Verkeersregels bijvoorbeeld, maar ook regels over privacy, vrijheid van meningsuiting en gewoon fatsoenlijk gedrag. Allemaal met als doel te zorgen dat we allemaal in die openbare ruimte kunnen zijn met een minimum aan overlast voor elkaar. In de gewone wereld is er natuurlijk veel eigendom – huizen, bedrijfspanden, winkels, ga zo maar door. Maar in de basis is dat allemaal aangesloten op de openbare ruimte. Zonder al te zeer je best te doen, kun je heel lang in uitsluitend openbare ruimte verkeren.

Vroeger had je nog wel het concept van de company town, een dorp dat in eigendom was van een bedrijf. Meestal omdat alle bewoners werkten bij dat bedrijf, en het bedrijf dan als vanzelf ook zorgde voor aanvullende faciliteiten zoals een supermarkt, scholen, kerkgebouwen of recreatie. Volgens mij hebben we dat in Nederland nooit gehad; verder dan het Philipsdorp dat na 1910 in Eindhoven werd gebouwd voor de vele nieuwe werknemers van de gloeilampenfabriek, kom ik niet.

Bedrijfsdorpen waren controversieel omdat een bedrijf ineens gigantische macht krijgt over haar personeel. Om eens wat te noemen: je kunt de huur (inclusief verhoging) gewoon inhouden van mensen hun loon, of je betaalt het loon uit in natura in je café of met bonnen voor je eigen supermarkt. En je kunt mensen aanspreken op onfatsoenlijk of onzedelijk gedrag bij hen thuis, met als machtsmiddel dat je wordt ontslagen op je werk. Natuurlijk, een verhuurder heeft tot op zekere hoogte óók die macht, maar het is voor mensen vaak iets makkelijker om een ander huis te vinden als ze hun werk behouden.

Internet doet me denken aan zo’n bedrijfsdorp, maar dan op nóg grotere schaal. Neem Facebook: je kunt er alles dat je ‘gewoon’ op internet ook kunt, alleen is alles uiteindelijk onder controle en toezicht van één bedrijf. Maar zij zijn natuurlijk niet de enige: eigenlijk is elk forum, elke sociale netwerksite, misschien wel elke website een bedrijfsdorp.

Of is dat overdreven? Een café op de hoek heeft ook huisregels, maar dat noemen we dan nog geen eh cafédorp. Dat zit hem er denk ik in dat er concurrentie is, je kunt naar een ander café. Je gaat niet zomaar naar een andere stad, zeker niet als je dan óók van werkgever moet veranderen. En de arbeidsovereenkomst met zo’n internetbedrijfsdorp is dan het netwerkeffect, waar ik in de vrijmorefi eind maart over schreef. Je kunt niet weg omdat je afhankelijk bent van die plek voor de contacten met anderen.

Waarom is dat erg trouwens, een bedrijfsdorp? Volgens mij zit dat hem in de afhankelijkheidsrelatie die je hebt met een werkgever/verhuurder/supermarktbaas/dominee. Je hele leven staat onder toezicht en controle en op elk punt van je leven kun je door iemand met macht worden aangesproken. Of straf opgelegd krijgen: boete ingehouden op je salaris, teruggezet in functie, privileges ontzegd krijgen of ontslag (en dus verbanning).

Het lijkt de staat wel. Ook daar sta je eigenlijk altijd onder toezicht, en je kunt altijd worden aangesproken door oom agent of tante handhaver. Klopt, maar een verschil is dat de overheid dat doet (althans, zou moeten doen) vanuit het algemeen belang. Als er bijvoorbeeld verkiezingen komen, zorgt de overheid er voor dat iedere partij posters kan aanplakken en kan flyeren in de openbare ruimte. Een werkgever, of meer algemeen de eigenaar van een gebouw of grond, hoeft dat niet. Die kan geplak en geflyer verbieden, of alleen zijn favoriete partij daar ruimte voor geven.

Dat vinden we prima, want er is altijd wel een stuk openbare ruimte te vinden waarin je als concurrerende partij wél jezelf kunt uiten. In een normaal dorp dan – op internet valt dat niet mee. (Wie kent er een blogruimte of forum gehost door een nationale of lokale overheid?) Internet is immers (vrijwel) altijd privaat eigendom, dus je hebt je altijd te houden aan de regels van de eigenaar. Op Facebook is bloot ongewenst. Bij Geenstijl mag je geen privégegevens posten en op weer een ander forum krijg je een ban als je het beheer afzeikt.

Het is die eenzijdigheid die volgens mij het fundamentele probleem is bij bedrijfsdorpen. Je moet leven volgens de moraal van een ander, en je moet diens regels volgen ook al wil jij een andere kant op. Uit het (gewone) recht hebben we die regels vrijwel allemaal geschrapt. Je kunt aardig immoreel en asociaal leven als je wilt. Maar op internet moet je goed zoeken om dáárvoor een plekje te vinden. Wordt het niet eens tijd om dáár wat aan te doen? Om de neutrale regels van de openbare ruimte ook te laten gelden voor internet?

Arnoud

Ben je nou eigenaar van je gekochte ebooks of niet?

| AE 8508 | Innovatie | 30 reacties

Je bent geen eigenaar van je ebooks als er DRM op zit, las ik bij Gizmodo. Je krijgt slechts een tijdelijk leesprivilege. Dat concludeert men uit het staken van eboekenleverancier Nook. Hierdoor worden alle aangekochte boeken ontoegankelijk. Men “werkt aan een oplossing” en bladiebla, maar ondertussen zijn je boeken dus mooi weg. Kan dat zomaar,… Lees verder

Moet een president zijn socialemediaaccounts inleveren na zijn ambtstermijn?

| AE 8294 | Internetrecht | 11 reacties

De Argentijnse president wil haar presidentiële socialemediaaccounts niet inleveren nu ze geen president meer is, las ik bij Vice. De accounts, allemaal iets met @CasaRosadaAR (“roze huis”, de ambtswoning van de president), zijn nu omgezet in een soort van tribute-pagina. De nieuwe president moet nu zijn eigen Twittervolgers en Facebookvrienden gaan werven. Kan dat zomaar?… Lees verder

Wat moet ik doen als mijn mediabureau failliet gaat?

| AE 8149 | Internetrecht | 22 reacties

Een lezer vroeg me: Ik heb een website laten bouwen bij een fullservice mediabureau. Zij hosten, doen vormgeving, hebben de domeinnaam geregistreerd en regelen gewoon alles. Erg prettig, maar nu zitten zij in zwaar weer en is er een bewindvoerder aangesteld. Daarmee gaat het allemaal een stuk minder vlot. Ik wil graag naar een ander,… Lees verder

Is embedded software het einde van het concept ‘eigendom’?

| AE 7693 | Innovatie, Software | 38 reacties

Voertuigfabrikanten John Deere en General Motors willen het concept eigendom afschaffen, gilde Wired onlangs. In de VS staat de DMCA ter discussie: welke uitzonderingen op het auteursrecht moeten er in de wet blijven staan, en met name wat gaan we doen met de regels over het omzeilen van technische kopieerbeveiligingsmaatregelen in software. En de reden… Lees verder

Hoezo, Facebook krijgt de auteursrechten op wat je uploadt?!

| AE 7393 | Auteursrecht | 9 reacties

De Nederlandse ReClaim, die op Facebook geplaatste foto’s van een watermerk voorziet om zo commercieel hergebruik te saboteren, is zonder reden verwijderd. Dat meldde Webwereld. Heel vervelend voor Reclaim en haar gebruikers, maar ik struikelde juridisch even over de frase “akkoord met het feit dat van alle geplaatste content de rechten worden overgedragen aan het… Lees verder