Gastblog: Je kind online in de gaten houden, hoe ver mag je gaan?

| AE 7902 | Privacy | 5 reacties

kinderen-oppassen-bord-verkeersbord-waarschuwing.pngOmdat ik met vakantie ben vandaag een gastbijdrage. Vandaag: Noortje Mulder over wanneer ouderlijk toezicht uitmondt in spionage.

Sociale media zoals Facebook, Twitter en Instagram worden volop door kinderen en jongeren gebruikt en er zijn tal van websites die zich specifiek op kinderen richten. Op dit moment is het echter nog onduidelijk hoe kinderrechten ‘online’ het best kunnen worden gewaarborgd. Tot dusver is de aandacht voornamelijk uitgegaan naar de betekenis van kinderrechten in de relatie tussen het kind en derden buiten gezinsverband, waarbij de verantwoordelijkheid van ouders voor het geven van de juiste begeleiding aan hun kinderen vaak wordt benadrukt. Volgens de wet zijn de ouders (of voogden) immers hoofdverantwoordelijk voor het welzijn en de bescherming van hun kinderen. Maar wat betekent de wet nu in de ‘online omgevingswereld’ van kinderen? Wat betekent de wet nu voor kinderen op sociale media?

De wet (artikel 1:247 lid 1 en 2 BW) en artikel 5 en 18 VN-Kinderrechtenverdrag bepaalt dat ouders een zorgplicht hebben om hun kind op te voeden. Nergens wordt echter specifiek uitgelegd op welke manier ouders dit het beste kunnen doen. Dit heeft uiteraard zo zijn voordelen. Ouders hebben immers het recht om de opvoeding naar eigen inzicht in te richten, zolang het belang van het kind hierbij maar het uitgangspunt vormt. Ouders staan tegenwoordig echter voor opvoedingsvraagstukken die in hun eigen kindertijd niet aan de orde waren. Hierdoor zullen ouders soms niet goed weten waar zij en hun kinderen aan toe zijn, wat tot onzekerheid en (over)bezorgdheid kan leiden. Nieuwsberichten over online-pesterijen en jihad-tienerbruiden dragen hieraan bij.

Deze angst leidt er soms toe dat ouders doorslaan in hun beschermingsplicht, waardoor zij het kind online nauwlettend in de gaten willen houden. In dit gat in de markt zijn diverse bedrijven gesprongen die zogenaamde parental monitoring-software aanbieden, welke zeer intensief ouderlijk toezicht mogelijk maakt. Dergelijke software biedt de mogelijkheid om mee te kijken met letterlijk álles wat het kind online uitvoert. Hierbij valt te denken aan wachtwoorden, toetsaanslagen, surfgeschiedenis, verstuurde en ontvangen bestanden/e-mails, privégesprekken. Kortom: het kind heeft vrijwel geen privacy meer ten opzichte van diens ouders. Gaat dit niet een beetje te ver?

Ouders zijn verantwoordelijk voor de verzorging en opvoeding van hun kinderen. Zij dienen het welzijn en de ontwikkeling van het kind bevorderen en te beschermen tegen schadelijke invloeden. Om het kind bescherming te kunnen bieden zullen ouders moeten weten wat het kind bezighoudt, wat ouderlijk toezicht tot op zekere hoogte noodzakelijk maakt. Tot op zekere hoogte. Volgens artikel 16 van het VN-Kinderrechtenverdrag heeft het kind namelijk recht op privacy. Dit recht geldt óók ten opzichte van diens ouders. Ondanks dat het kind dit recht heeft, blijkt dit in de praktijk niet altijd (strikt) te worden nageleefd. Het is natuurlijk begrijpelijk dat ouders niet denken in een ‘rechten-context’ bij de opvoeding. Daarnaast zullen de meeste ouders goede bedoelingen hebben wanneer zij parental monitoring-software gebruiken om toezicht te houden op hun kind.

Te vergaand toezicht zou het kind echter kunnen schaden. De meeste kinderen zullen immers gekwetst zijn wanneer zij de ‘online spionage’ van hun ouders ontdekken, wat hun (vertrouwens)relatie geen goed zal doen. Ook kan de ontwikkeling van het kind belemmerd worden wanneer het onvoldoende vrijheid krijgt om zichzelf te ontplooien. Daarnaast is het van groot belang dat ouders op een zorgvuldige manier omgaan met de in dit verband verzamelde gegevens van het kind. Zij horen deze bijvoorbeeld niet zomaar te delen met derden, zoals schoolleiding of andere ouders.

Maar wanneer gaat ouderlijk toezicht nu te ver? Deze vraag is lastig te beantwoorden, gelet op de dubbele rol die ouders hebben ten aanzien van de privacy van het kind. Enerzijds dienen zij het kind te beschermen, waardoor zij de privacy van het kind mogen beperken. In de meeste gevallen zal het beschermingsbelang van het kind een beperking van diens recht op privacy door de ouders rechtvaardigen. Anderzijds dienen zij zich niet onnodig te mengen in het privéleven van hun kind, laat staan bewust inbreuken daarop te maken. Hierbij valt te denken aan het niet zomaar plaatsen van foto’s en filmpjes van kinderen op sociale media-platformen, zoals de Facebook-pagina’s van de ouders zelf, maar ook aan het houden van te intensief ouderlijk toezicht. In artikel 5 van het VN-Kinderrechtenverdrag wordt gesteld dat ouders hun kinderen ‘passende leiding en begeleiding’ moeten geven bij de uitoefening van hun rechten, wat onder andere betekent dat ouders rekening moeten houden met de leeftijd en ontwikkelingsniveau van het kind en dat zij ook de mening van het kind moeten betrekken bij het nemen van opvoedingsbeslissingen (Zie hiervoor ook artikel 12 VN-Kinderrechtenverdrag). Aangezien opvoeding gericht dient te zijn op het toewerken naar de zelfstandigheid van het kind, zal het kind naarmate het opgroeit steeds meer de kans hiertoe moeten krijgen. Ouders dienen hun betrokkenheid dus continue aan te passen en toezicht te houden op een wijze die de ontwikkeling van het kind ondersteunt.

Kort gezegd: ouders moeten doen wat het beste voor het kind is. Maar wat als ouders simpelweg niet weten wat ‘passende leiding en begeleiding’ is? Dit is immers ook sterk afhankelijk van het kind in kwestie en de omstandigheden van het geval. Ondanks dat de meeste ouders het beste met hun kind zullen voorhebben, zullen er gevallen zijn waarin ouders de privacy van hun kind onvoldoende respecteren. In de eerste plaats omdat ouders het meekijken met het internetgedrag van het kind niet direct zullen zien als een privacy-inbreuk. Gelet op de mogelijkheden van parental monitoring-software, komt het er echter op neer dat vrijwel niets van het kind meer privé is. In wezen is dit vergelijkbaar met een ouder die in de struiken gaat liggen bij het schoolplein om zo álles te kunnen zien. Een beetje overdreven, wat mij betreft. Onder bepaalde omstandigheden kan intensief toezicht natuurlijk gerechtvaardigd zijn, maar dat moet dan –alle omstandigheden meegenomen- in het belang van het kind zijn. Bijvoorbeeld omdat dit de enige mogelijkheid is om het kind te beschermen. Een ander belangrijk punt hierbij is dat ouders soms op onzorgvuldige wijze met de door hen verzamelde gegevens van het kind omgaan. Dit zou de belangen van het kind ernstig kunnen schaden, gelet op het feit dat –vooral bij het gebruik van parental monitoring-software- de verzamelde informatie erg omvangrijk kan zijn en daarnaast vaak privacygevoelige inhoud heeft.

De meeste ouders zullen zich niet bewust zijn van de betrokken belangen en mogelijke risico’s. Ik pleit er daarom voor om ouders hierover voor te lichten en hen hulpmiddelen aan te bieden ter ondersteuning van hun opvoedingstaak. Het antwoord op de vraag wanneer ouderlijk toezicht te ver gaat is zoals gezegd afhankelijk van de omstandigheden van het geval. De ondersteuning zal daarom vooral gericht moeten zijn op het verduidelijken van de betrokken belangen, zodat ouders hier zelf een goede afweging tussen kunnen maken. Het doel hiervan is om ouders te ondersteunen in de uitoefening van hun opvoedingstaak, wat uiteindelijk moet leiden tot een betere waarborging van het recht op privacy van het kind.

Eleonora Mulder is onlangs afgestudeerd aan de Universiteit Utrecht, Master Privaatrecht. Haar masterscriptie schreef zij over het onderwerp ‘Ouderlijk toezicht en het recht op privacy van het kind in de digitale samenleving’, waarbij de vraag naar de grenzen aan het ouderlijk gezag –in het bijzonder met betrekking tot het houden van toezicht op het internetgedrag van het kind – en de wenselijkheid van regulering hiervan centraal stond.

Mag de basisschool eisen dat kinderen op Facebook komen

| AE 7651 | Ondernemingsvrijheid | 32 reacties

groepsfoto-klassenfoto.jpgEen lezer vroeg me:

Op de basisschool van mijn kind (groep 7 en 8) wordt af en toe gewerkt met sites als Facebook of WhatsApp, bijvoorbeeld om foto’s van schooluitjes te delen of leerlingen samen te laten werken aan een opdracht. Dat heet dan ‘mediawijsheid’ maar ik vind het geen prettig idee dat mijn kind van 11 aan zo’n dienst ‘moet’. Ik heb de school al gewezen op de minimumleeftijd van 13 jaar die die diensten hanteren, maar men zegt dat dat alleen in Amerika geldt. Klopt dat, en hoe kan ik de school toch tegengas geven?

Vrijwel alle Amerikaanse sociale netwerken en diensten hanteren inderdaad een leeftijdsgrens van 13 jaar. Dit op grond van de COPPA-wetgeving, die streng is over hoe je dertienminners moet beschermen als ze op je dienst komen. Ze gewoon uitsluiten in je voorwaarden en doen alsof kinderen van 12 zich keurig aan regels houden, is kennelijk genoeg om daar omheen te gaan.

In Nederland kennen wij zo’n grens niet. Wij kennen alleen het concept ‘minderjarige’, en dat is iemand onder de 18. Die mag niet zelfstandig rechtshandelingen verrichten, dus ook niet een account bij een sociaal netwerk afsluiten. Tenzij het normaal is voor mensen van die leeftijd om zo’n rechtshandeling te verrichten.

De vraag is dan dus, is het normaal om op je 11e op WhatsApp of Facebook te gaan zitten? Ik denk van niet, maar ik ken eerlijk gezegd ook geen onderzoek naar die leeftijdsverdelingen. Dat betekent dan dat er toestemming van de ouders nodig is. De vraagsteller kan dus weigeren zijn kind een Facebook- of WhatsApp-account te geven, en de school kan dan op haar hoofd gaan staan maar het gebeurt niet.

Juridisch dan. Want praktisch gezien stel je je kind best wel op een achterstand: hij mist de interactie via die groep, misschien wel huiswerk. En dat is op die leeftijd behoorlijk vervelend. Ook sta je dan al snel bekend als dat kind met die gekke vader of moeder, want wat is immers het probleem met Feesboek, dat gebruikt toch iedereen?

Arnoud

Ben ik aansprakelijk als mijn kinderen illegaal downloaden?

| AE 7604 | Intellectuele rechten, Ondernemingsvrijheid | 32 reacties

youwouldntdownloadverbod.pngEen lezer vroeg me:

Mijn kinderen blijken stiekem films te downloaden via Popcorn Time. Nu weet ik dat je hiermee uit illegale bron downloadt, dus ik heb het ze nogmaals verboden maar stel dat Brein hierachter komt, ben ik dan aansprakelijk voor hun downloadgedrag?

Downloaden uit illegale bron is juridisch gezien een onrechtmatige daad, niet anders dan iemands auto bekrassen of een bal door de ruit schoppen. En voor die laatste daden heeft de wet voor kinderen een bijzondere regeling.

Kinderen tot 14 jaar zijn zelf niet aansprakelijk voor schade die zij anderen toebrengen (art. 6:164 BW). Daar heeft een benadeelde rechthebbende dus niets te halen. Bij een kind van 14 tot 18 jaar mag dus gewoon een claim worden ingediend, hoewel natuurlijk de vraag is of er wat te halen valt.

Ouders van minderjarige kinderen tot zestien jaar zijn meestal aansprakelijk voor wat die kinderen doen. De wet onderscheidt twee situaties (art. 6:169 BW):

  1. Het kind is nog geen veertien jaar. Dan zijn de ouders aansprakelijk als sprake is van ‘doen’, oftewel een actieve handeling. Downloaden is een doen, en hiervoor zijn dus de ouders van de veertienminner aansprakelijk. (Bij een nalaten, zoals niet waarschuwen dat er een gevaarlijke situatie is, is kind noch ouder aansprakelijk.)
  2. Het kind is veertien maar nog geen zestien. De ouders zijn nu aansprakelijk (voor doen én nalaten) tenzij het hen niet kan worden verweten dat zij niet ingegrepen hebben om dit te beletten.

Bij kinderen onder de veertien is het dus eenvoudig: de ouders zijn aansprakelijk, net zoals ze zijn als ze zelf hadden zitten downloaden. Bij kinderen vanaf zestien jaar zijn de ouders niet aansprakelijk.

Bij de tussencategorie krijg je dus de vraag: had je als ouder moeten voorkomen dat je kinderen gaan downloaden of torrenten? Of is dit iets dat kinderen van die leeftijd gewoon doen, en dus voor hun eigen rekening moet komen?

We hadden ooit een zaak waarin auteursrechtschending door een kind aan de ouders werd verweten. De rechter vond dat niet gepast: bij een vijftienjarige is het normaal dat hij een website heeft en daar foto’s op zet, dus valt het de ouders niet te verwijten dat ze de auteursrechtinbreuk door foto-overname hebben laten gebeuren.

Als een website bouwen op je vijftiende al normaal is, dan is downloaden dat al helemáál. Het staat zelfs in de Donald Duck, en als het daarin staat dan is het volledig aanvaard in de maatschappij. Dus in die leeftijdscategorie ben je niet aansprakelijk voor downloadgedrag van je kind.

Arnoud

Ouders klagen Facebook aan om extreme uitgaven kinderen

| AE 7513 | Informatiemaatschappij | 18 reacties

Facebook wordt in de Verenigde Staten aangeklaagd door ouders van kinderen die zonder toestemming hoge bedragen hebben uitgegeven in spelletjes op het sociale netwerk. Dat meldde Nu.nl vorige week. Het gaat om een massaclaim, geïnitieerd door twee ouders wier kinderen elk zo’n duizend dollar aan creditcardbestedingen hadden gedaan op Facebook. Kinderen kunnen volgens de wet… Lees verder

Geen gezag voor vader door Facebookberichten

| AE 4485 | Privacy, Uitingsvrijheid | 7 reacties

Een vader heeft geen gezag over zijn kind gekregen, omdat hij op zijn Facebook-pagina negatieve berichten over de moeder had geplaatst. Dat las ik bij Jurofoon. Deze berichten waren volgens de rechtbank zeer ongepast en alleen bedoeld om de moeder negatief weg te zetten. Daarmee had de man aangetoond zich onvoldoende rekenschap te geven van… Lees verder

Mogen kinderen betalen in sociale games?

| AE 2708 | Informatiemaatschappij | 44 reacties

Via internetspellen als Farmville en Happy Harvest betalen kinderen soms tientallen euro’s voor zaken als het onderhouden van een digitaal tuintje, las ik bij Adformatie. Hoogleraar Jeugd en Media Patti Valkenburg wil paal en perk stellen aan deze praktijk, onder meer door een vernieuwde Kinder- en Jeugdreclamecode. Deze code bevat -voor zover ik kan zien-… Lees verder

Mijn kind heeft credits gekocht op Facebook, wat nu?

| AE 2537 | Security | 61 reacties

Een lezer vroeg me: Mijn kinderen spelen op Facebook allerlei spelletjes, en gebruiken daarbij het account van mij of van mijn vrouw. Bij sommige spellen kun je via extra credits hogerop komen, maar die moet je dan kopen. Onze dochter van 9 ontdekte echter dat onze creditcardgegevens werden onthouden door Facebook, zodat ze snel voor… Lees verder