Mag ik zomaar mensen interviewen en op Youtube zetten?

| AE 6992 | Uitingsvrijheid | 23 reacties

camera-foto-filmen-straat-openbare-weg.pngEen lezer vroeg me:

Voor een filmproject wil ik op straat mensen gaan filmen en interviewen met gekke vragen. Die film zet ik dan op Youtube en ik hoop dat hij viral kan gaan. Maar moet ik dan van iedereen een ondertekende portretrechtverklaring vragen of kan ik ze gewoon in beeld “dit mag op Youtube” laten zeggen? En wat als men zich achteraf bedenkt?

Je mag mensen op straat filmen, ook als ze herkenbaar in beeld komen. Zolang het gaat om gewoon straatbeeld, is dat volgens de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam geen schending van portretrecht. Filmen in genante of rare situaties kan wél tegen het portretrecht aanlopen.

Laat je mensen meedoen aan een video-opname, dan heb je eigenlijk toestemming nodig. En dat betekent ook vooraf uitleggen waar het over gaat. “Wilt u in een filmpje” is te kort door de bocht voor toestemming. “Het komt op Youtube” vind ik twijfelachtig. Enerzijds weten mensen best dat Youtube wereldwijd is, anderzijds weten ze niet wat het betekent als iets groots viraal gaat en waar het dán terechtkomt.

Het is verstandig toestemming op papier te krijgen (een quitclaim) omdat een ondertekend stuk papier als zwaar bewijs geldt. Maar een mondelinge gegeven en gefilmde toestemming is ook rechtsgeldig. Zolang maar duidelijk is waar men toestemming voor geeft.

Privacytoestemming kan in principe worden ingetrokken maar de reden voor intrekking moet wel redelijk zijn. Enkel je bedenken is niet redelijk; dat het viral gaat en een veel groter publiek bereikt dan je kon bedenken misschien wel. (En ik blijf twijfelen of artikel 5 Wbp, waar staat dat toestemming “te allen tijde worden ingetrokken” eigenlijk niet alleen gaat over toestemming betreffende kinderpersoonsgegevens.)

De vraag zal eerder zijn of mensen konden overzien waar ze toestemming voor gaven. Als je mensen zo’n vraag stelt en ze geven antwoord én ze weten dat dit op Youtube gaat, dan zou ik denken van wel. Maar als je iemand verrast met een camera en die persoon voelt zich overvallen en durft geen nee te zeggen, dan wordt het lastig.

Arnoud

Mag ik een foto naschilderen en op Facebook zetten?

| AE 6303 | Intellectuele rechten | 38 reacties

schilderij-frame-rand.pngEen lezer vroeg me:

Mijn nichtje gaf me onlangs een mooie portretfoto van haarzelf. Vanuit mijn hobby schilderen heb ik dat portret nageschilderd en op Facebook gedeeld. Daarop kreeg ik een boos berichtje van de fotografe, dat dat niet mocht ivm portretrecht en copyright. Klopt dat?

De fotograaf heeft het auteursrecht (copyright) op de foto. Anderen mogen deze niet zomaar publiceren, ook niet elektronisch. En publicatie van een geschilderd portret is juridisch hetzelfde als publicatie van een fotografische kopie van de foto.

Soms denken schilders dat het wel mag omdat het schilderij creatief en origineel is, oftewel geen letterlijk natekenen maar een eigen werk. Dat is geen automatisme. Een schilderij kan creatief zijn (en daarmee zélf beschermd onder het auteursrecht) maar toch inbreuk maken op een fotografen-auteursrecht. Het criterium is of de foto te herkennen is in het schilderij. Als je kenmerkende creatieve elementen uit de foto naschildert, dan voldoe je daaraan. Ongeacht hoe veel elementen je zelf toevoegt.

Naschilderen voor je eigen oefening of studie mag, ook zonder toestemming. Dat staat in artikel 16b Auteurswet, dezelfde regeling die ook het downloaden van muziek of films toestaat. Maar zo’n thuiskopie mag niet worden gepubliceerd of gedeeld met anderen.

Met portretrecht heeft dit weinig te maken. De fotograaf kan zich niet op portretrecht beroepen. Dat portretrecht heeft het nichtje, zij staat herkenbaar op de foto. En oh, dan is er misschien toch nog een gaatje. Artikel 19 Auteurswet bepaalt dat je als geportretteerde (bij een foto in opdracht) voor jezelf kopieën mag maken van je portret, en dat ook mag laten doen. Een schilderij van een portretfoto laten maken voldoet aan die regel.

Publiceren van zo’n portret mag “in een nieuwsblad of tijdschrift”, zo staat in lid 3. Wel moet de naam van de fotograaf worden genoemd. Facebook is niet echt een nieuwsblad of tijdschrift, dus of dit medium hieronder valt is te betwijfelen. Bovendien staat er in lid 3 fotografisch portret, en een nageschilderde foto is zelf niet fotografisch. Dus daarmee kom je er niet.

Mogelijk kom je er als je de Facebookpublicatie zodanig beperkt dat er geen sprake meer is van een ‘openbaarmaking’, een beschikbaar stellen aan het publiek. Volgens artikel 12 Auteurswet is een publicatie in besloten kring óók een openbaarmaking, “tenzij deze zich beperkt tot de familie-, vrienden- of daaraan gelijk te stellen kring”. Een kleine groep Facebookvrienden die als niveau familie/IRL-vrienden aan te merken is, zou daar best eens onder kunnen vallen.

Het beste is vooraf vragen aan de fotograaf of dit akkoord is, en bij een negatief antwoord een andere fotograaf zoeken. Maar ja. Wie weet er vooraf wat hij gaat doen met zijn foto’s?

Arnoud

Een bruidsfoto in je portfolio opnemen, mag dat?

| AE 6092 | Intellectuele rechten, Privacy | 12 reacties

Een lezer vroeg me:

Als beginnend fotograaf probeer ik een portfolio op te bouwen. Ik had via internet geadverteerd voor een bruidspaar dat gratis een trouwreportage wilde, met daarbij “Om mijn portfolio aan te vullen”. Ik heb de foto’s gemaakt en de mooiste online op mijn site gezet. Nu krijg ik echter een boze mail dat deze foto’s eraf moeten wegens het portretrecht. Maar hoe moet ik dan een portfolio opbouwen?

Met enige regelmaat krijg ik vragen van mensen die hun portretfoto’s op internet terugvinden, of van fotografen die dit willen doen en zich afvragen of dat mag. Als hoofdregel zegt de wet dat je geen portretten mag publiceren als je ingehuurd werd om die te maken. Een ‘portret in opdracht’ mag alleen gepubliceerd met toestemming.

Bij portretrecht denken de meeste mensen aan die regel vanhet “redelijk belang”, een afweging die je als fotograaf moet maken tussen het belang bij publicatie en het belang (zoals privacy) dat juist tegen publicatie pleit. Maar die afweging is niet aan de orde als de foto’s in opdracht van de geportretteerde gemaakt zijn. Dan is de wet simpel: toestemming.

In een situatie als deze met gratis foto’s en een verwijzing naar portfolio opbouwen zou ik zeggen dat het bruidspaar wel moet begrijpen dat deze foto’s gepubliceerd zouden worden. Daarmee zou de toestemming dan stilzwijgend deel zijn van de overeenkomst. De fotograaf zou de opdracht niet aangenomen hebben als hij de foto’s niet mocht publiceren in zijn online portfolio.

De enige discussie kan nog zijn hoe open en bloot je de foto’s mag publiceren. Namen erbij zou ik bijvoorbeeld niet zomaar acceptabel vinden. En het moeten ook geen ‘gekke’ foto’s zijn natuurlijk.

Wellicht is het raadzaam in de advertentie voortaan “portfolio (incl. internet)” te zetten. Dan kan niemand meer zeggen “ik dacht dat je het alleen in een mapje zou doen om aan opdrachtgevers te showen”. Misschien overdreven maar nou ja. Als mensen het verkeerd begrijpen dan moet je kennelijk iets.

Arnoud

Wanneer wordt je portretrecht geschonden?

| AE 5885 | Privacy, Uitingsvrijheid | 11 reacties

Met enige regelmaat krijg ik vragen over portretrecht en het mogen publiceren van foto’s waar mensen op staan. Vandaag dus weer eens een juridischesamenvattingsblog: wanneer is er bij een foto sprake van schending van portretrecht? De eerste vraag is of er sprake is van een portret. Van een mens dus; huizen en dieren hebben geen… Lees verder

Gastpost: Mag de school zomaar foto’s van mijn kind op Facebook plaatsen?

| AE 5754 | Privacy, Uitingsvrijheid | 60 reacties

Deze en volgende week ben ik met vakantie. Daarom vandaag een gastpost van blogger Nathalie Gloudemans-Voogd. Foto’s van mijn kind op Facebook: ik ben er zelf terughoudend mee. De crèche waar mijn baby sinds kort naar toe gaat gelukkig ook. Maar ik heb meerdere vaders en moeders in mijn tijdslijn en zie tot mijn verbazing… Lees verder

De privacyverwachting van de Techno Viking

| AE 5000 | Privacy | 10 reacties

Een Duitse rechtbank gaat bepalen of de internetmeme rond de Techno Viking eigenlijk wel legaal is, las ik bij Daily Dot. De man in de virale video heeft ontdekt dat zijn gezicht wordt geëxploiteerd door diverse partijen, en stelt nu de grootste verantwoordelijke daarachter aansprakelijk. De video van een inderdaad vikingachtig uitziende deelnemer aan een… Lees verder

Ik mag mijn eigen foto’s niet publiceren?!

| AE 4967 | Intellectuele rechten | 111 reacties

Een boze lezer vroeg me: Onlangs heb ik een fotograaf ingehuurd om een setje mooie foto’s van mij en mijn gezin te maken. Die zette ik vervolgens trots op de familieweblog, maar wie schetst mijn verbazing toen ik daarna vrolijk een factuur van 200 euro wegens “ongeautoriseerd hergebruik” kreeg van die fotograaf! Ik heb de… Lees verder

Geldt de privacywet ook voor overleden personen?

| AE 2488 | Privacy, Uitingsvrijheid | 14 reacties

Een lezer vroeg me: Ons gemeentearchief beschikt over een zeer grote hoeveelheid bronmateriaal over oud-inwoners. Nu wil ik graag een verhaal schrijven over een moordzaak uit 1920 die destijds de gemeente nogal bezighield. Mag ik dat doen en daarbij de naam van de moordenaar en slachtoffers noemen? En kan ik dan ook een foto uit… Lees verder

Mogen foto’s van een festival gepubliceerd worden?

| AE 2623 | Privacy | 38 reacties

Een lezer wees me op de dienst Oypo waar fotografen foto’s kunnen verkopen die ze op festivals gemaakt hebben. Het idee is heel simpel: neem fotografen het gedoe met verkopen/leveren van foto’s uit handen. Ze maken foto’s, geven mensen een kaartje waar Oypo op staat, en daar kan dan worden besteld. Oypo regelt het aanleveren,… Lees verder